Кіріспе

Берлиндегі өнер мұражайы, Германия.

Неуэ Нацгалерея (Жаңа Ұлттық галерея) – Берлиндегі мәдениеттер форумында орналасқан, қазіргі заманғы өнер мұражайы. Оның негізгі назары 20-шы ғасырға арналған. Бұл Берлин мемлекеттік мұражайларының Ұлттық галереясының бөлігі. Мұражай ғимараты мен оның мүсіндік бақтарын Людвиг Мис ван дер Роэ жобалаған, ал 1968 жылдың 15 қыркүйегінде ашылған. Галерея 2015 жылы қайта жаңарту үшін жабылды. Дэвид Чипперфилд Архитекторлары жүргізген жұмыс 2021 жылы аяқталды және мұражай 2021 жылдың тамызында американдық мүсінші Александр Кальдердің туындыларының көрмесімен қайта ашылды.

Өлшемі, ерекшеліктері және материалдары

Неуэ-Национал галереясының жоспары екі бөлек қабатқа бөлінеді. Жоғарғы қабат кіреберіс залы және негізгі арнайы көрмелер галереясы ретінде қызмет етеді, жалпы ауданы құрайды. Ол көше деңгейінен жоғары орналасқан және оған үш қадаммен ғана жетуге болады. Галереяның жалпы көлемінің шағын бөлігін құраса да, көрме павильоны ғимараттың негізгі сәулеттік бейнесі болып ерекше көзге түседі. Әр қабырғасы бойынша екіден, бұрыштардан аулақ орналасқан сегіз крест тәрізді бағана, қалыңдығы және қара түсті алдын ала керілген болаттан жасалған шаршы төбе жабынын ұстап тұрады. Галереяның шыны қасбеті мен сегіз тірек бағана арасында кеңістік қамтамасыз етілген. Мистің кеңсесі осы консольді әртүрлі масштабтағы модельдерде жан-жақты зерттеді, оның құрылымдық тұрақтылығын және төбе жабынының көрінетін жазықтығын қамтамасыз ету үшін. Еденнен төбеге дейінгі биіктік жетіп, кеңістік шаршы өлшемді торға сәйкес орналасқан. Қара анодталған алюминийден жасалған "ұя жәшіктер" тор ішінде орналасқан жарықтандыру құрылғыларын сыйырлайды, ал олардың үстінен ауа арналары ілінген. Төменгі қабат негізінен галереяның тұрақты коллекциясын орналастыруға арналған, сонымен қатар кітапхана, кеңселер, дүкен және кафе де бар, жалпы ауданы шамамен құрайды. Ол жер астындағы үштен екі бөлігінде орналасқан, бұл өнер туындыларын қауіпсіз сақтауға мүмкіндік береді. Оның жалғыз шыны қасбеті мұражайдың көлбеу скульптуралар бағына қарап тұрады және жеткілікті мөлшерде жанама жарық беруді қамтамасыз етеді. Мұражайдың көрме алаңы төбедегі алаң арқылы одан әрі кеңейтіледі.

Қазіргі заманғы жобалар

1956 жылы «Рон Бакарди и Компания» президенті Хосе М. Бош Миеске жаңа кеңсе кеңістігін жобалауды тапсырды. Ол ерекше түрде ашық жоспарға қызығушылық танытты, ал Мис ұсынған салыстырмалы түрде қарапайым идея – екі жағынан екі бағанмен тіреліп тұратын шаршы төбелік панель болды. Бастапқы құрылымдық қиындықтарды шешу қажет болды, бірақ нәтижесінде пайда болған павильон типі Мистің сәулет лексикасының маңызды бөлігіне айналды, көп жағдайда оның кеңістік туралы әмбебап түсінігінің символы болды. Кубадағы жалпы саяси тұрақсыздық салдарынан 1960 жылдың қыркүйегінде «Бакарди» ғимараты тоқтап қалды, бірақ сонымен бірге Мистің кеңсесіне тағы екі мұражай жобасы түсті. 1960 жылдың жазында Швайнфурт қаласында тұратын бай өнеркәсіпші Георг Шефер Миеске өзінің 19 ғасырдағы өнер жинағы үшін мұражай салу туралы ұсыныс жасады. Құрылысқа қарапайым алдын ала жоспар жасалды, бірақ сол жылы Мис Шефердің талаптарына сәйкес салынбаған «Бакарди» жобасын қайта құруға шешім қабылдады, оны салынғанды көруге ниеттенді. Осының нәтижесінде бетон емес, болаттан жасалған «Бакарди» жобасының кішірейтілген үлгісі құрылды. 1961 жылдың наурыз айында Мис Берлиндегі құрылыс және тұрғын үй істері жөніндегі сенатордан хат алды, ол оны 20 ғасырдың басындағы өнер коллекциясы үшін көрме алаңы болар «Neue Nationalgalerie» салуға шақырды. Екі мұражай жобасы, көлемі жағынан сәл ерекше болғанымен, формасы жағынан бірдей болды, екеуі де бастапқы «Бакарди» дизайнының болаттан жасалған нұсқасы еді. Швайнфурт жобасы іске аспағанымен, үнемі қайта құру арқылы Мис Берлиндегі өзінің идеясын жетілдіре алды, ал «Neue Nationalgalerie» бастапқы үш бөліктен тұратын концепцияның жалғыз салынған нысаны болып қала береді.

Эстетикалық маңызы

Мистің үш ғимараттың дамуы, «Жаңа Ұлттық галереяға» дейін, «Кішкентай қалаға арналған мұражай» жобасында бұрыннан көрініс тапқан. Бұл жоба 1943 жылғы мамыр айында «Архитектуралық форум» журналының арнайы санында жарияланды. Мис жарияланымда бір жазықтықтағы кеңістікке орналасқан, тең қашықтықтағы бағаналармен бөлінген, көрінетіндей ауада тұрған шатырды сипаттады. Бұл жоба қазір Мистің ішкі кеңістікті жеңілдетуге жасаған маңызды қадамы ретінде қарастырылады, ол құрылымдық жабынды анықтап, азайту арқылы сыртқы және ішкі кеңістікті мағыналы түрде біріктірді. Құрылыстың өзі – жер жазықтығы, тірек және шатырдан тұратын қарапайым конструкция, осылайша ғимаратқа айналады. Ашық кеңістіктің эстетикалық маңыздылығы Мистің музей кеңістігін қабылдауымен тікелей байланысты, ол «шектемейтін, анықтайтын кеңістік» болды. Жоспардың толық ашықтығы сонымен қатар өнер мен қоғам арасындағы кедергіні жоюға, қатаң бөлінген кеңістіктермен құрметті жоюға және көрермен мен өнер арасындағы өзара әрекеттесуге шақыруға мүмкіндік береді. Жалпы эстетикалық әсер – жандандыратын бостандық. Бұл шексіз трансформациялық қабілет және әмбебаптық Мистің аралық жылдардағы ғимараттарында да көрінеді, атап айтқанда Иллинойс штатының Плано қаласындағы Фарнсворт үйі мен Иллинойс технология институтының Король залы. Әртүрлі зерттеушілер құрылыстың классикалық сәулетпен байланысын мойындап, оны заманауи ғибадатхана ретінде қарастырады, оның монументалды қарапайымдылығы дизайн мен тұжырымдамасының артындағы шеберлікті көрсетеді.

Сын

Сыртқы құрылымдарды нақты бейнелеу мүмкіндігі фасадты жеңілдету және кең ауқымды, әмбебап кеңістіктер құру үшін тапсырыс беруші тарапынан белгілі бір батылдық талап етті. Жаңа Ұлттық галереяның кіреберіс павильонының айқын көрінісінде белгілі бір логистикалық қиындықтар болды. Оның тегіс гранит едені кеңістікті жылы табиғи жарықпен толтырып, көлеңкелі көлеңкелер жасады, бұл кураторлық жұмысты едәуір күрделендірді. Павильон кеңістігінің ерекшелігі төменгі қабатты екінші деңгейге жіберді, бұл өнер туындыларын көрсетуде табиғи жарықтың жетіспеуіне және қарапайым көру кеңістігіне байланысты қосымша қиындықтар тудырды. Кейіннен ғимараттың төменгі қабатын жаңарту және кеңейту туралы сұрағанда, Мис бас тартты, себебі мұндай қадам жоғарыдағы ғибадатхананың мінсіз пропорцияларын жояды. Ол кіреберіс павильонын бастапқыда өте ірі туындыларға арналған орын ретінде жоспарлаған, бұл визуалды қарым-қатынасқа және туындыны кеңістіктің өзінің бір бөлігі ретінде пайдалануға мүмкіндік береді. 1943 жылғы мамырдағы «Архитектуралық форумда» жарияланған «Шағын қала мұражайы» туралы мақалаға енгізілген алғашқы коллажда Пикассоның «Герникасы» және басқа да ірі, жазық картиналар бар. Дегенмен, кіші жұмыстарды жылжымалы, дербес тұрған қабырғаларда немесе ілініп тұратын бөлімдерде көрсетуге тура келді, бұл куратордың кеңістіктерді тиімді ажырату мүмкіндігін қиындатты.

Дэвид Чипперфилдтің қайта жаңартуы

Неуэ Националь галереясы ашылғалы бері толыққанды жаңғыртудан өтпегендіктен, оның кондиционерлеу жүйесі, жарықтандыруы, қауіпсіздігі, қолжетімділігі, электр қуаты, келушілерге арналған жабдықтары және көркем туындыларды тасымалдауға арналған инфрақұрылымын жаңарту қажет болды. 2012 жылы британдық сәулетші Дэвид Чипперфилд ғимаратты ауқымды жөндеуден өткізетіні жарияланды. Германияда мемлекеттік тапсырыстар үшін кең таралған бәсекелестіксіз іріктеу рәсімінде, оның фирмасы екі кезеңді келіссөздер нәтижесінде 24 сәулет фирмасының ішінде таңдалып алынды. Бастапқыда 101 миллион еуроға жоспарланған 140 миллион еуролық жөндеу жобасы 2015 жылы басталды және алғашқы күтілім бойынша үш жылға созылуға тиіс болды, осы кезеңде музей жабық тұрды. Ғимараттың бастапқы элементтері, мысалы, қоршаулар мен сөрелер алынып, қалпына келтіріліп, бұрынғы орналасқан жерлеріне қайта орнатылды. Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайы мен Вашингтондағы Конгресс кітапханасының құрылысына қатысты архивтік материалдар сәулетшілерге Мистің жобасын сақтауға көмектесті. Сонымен қатар, сегіз болаттық тіреулерге сүйенген шатырдың конструкциясы мен әйнек фасады жаңартылды.

Жинақ

Жинақта XX ғасырдың заманауи өнерінің бірнеше ерекше туындылары бар. Кубизм, экспрессионизм, Баухаус және сюрреализм өте жақсы ұсынылған. Жинақта Пабло Пикассо, Эрнст Людвиг Кирхнер, Жоан Миро, Василий Кандинский және Барнетт Ньюман сияқты суретшілердің шедеврлері сақталған. Ғимараттың үлкендігіне қарамастан, құрылысы коллекцияның шағын бөлігін ғана көрсетуге мүмкіндік береді, сондықтан көрмелер белгілі бір уақыт аралығында жаңарып отырады.

Тұрақты көркем инсталляциялар

Нейше Ұлттық галереяның қара боялған болат арқалықтардың торшасы ретінде салынған төбесі, 2001 жылы суретші Дженни Холцердің ұзын сызықты ЖК дисплейлерінен жасалған «Нейше Ұлттық галереясы үшін инсталляция» атты инсталляциясы үшін өзі көрме алақаны ретінде пайдаланылды, онда абстрактілі үлгілер үздіксіз төмен қарай жылжып тұрды. Нейше Ұлттық галереясының террасасы 20 ғасырдың ірі көлемді мүсіндері үшін ерекше көзге түсетін кеңістік болып табылады. Тұрақты орнатылған мүсіндерге Эдуардо Чилиданың «Гудари» (1957), Джоаннис Аврамидистің «Полис» (1968), Джордж Рикидің «Виер Виерке им Гевиерт» (1969) кинетикалық металл мүсіні, Генри Мурдың «Үш жол No.2: Мерген» (1964–65), Александр Кальдердің «Têtes et Queue» (1965) және Ричард Серраның «Берлин блогы Чарли Чаплин» (1978) жатады. 2003 жылы Барнетт Ньюман қорының рұқсатымен Барнетт Ньюманның «Сынған обелиск» (1963) мүсінінің төртінші нұсқасы құйылып, мұражайдың алдына уақытша орнатылды. 2011 жылы Николас Берггрюен Томас Шуттенің «Vater Staat» (2010) туындысын сыйға тартып, террасаға орнатты. Музейдің бағында Аугуст Ренуардан бастап Ульрих Рекриемге дейінгі көптеген басқа мүсіндер тұрақты түрде көрсетіледі.