Кіріспе

Испаниядағы қазіргі және заманауи өнер мұражайы

Гюггенхайм мұражайы Билбао – канадалық-американдық сәулетші Франк Гери жобалаған қазіргі және заманауи өнер мұражайы, Испанияның Бискай провинциясының Бильбао қаласында орналасқан. Мұражай 1997 жылғы 18 қазанда Испания королі Хуан Карлос I ашып, 250 заманауи өнер туындысын көрсетті. Бильбао қаласынан Кантабрий теңізіне дейін ағатын Нервион өзенінің жанында салынған. Бұл Соломон Р. Гюггенхайм қорына қарасты бірнеше мұражайдың бірі болып табылады және испан және халықаралық суретшілердің тұрақты және кезеңдік көрмелерін ұсынады. Испаниядағы ең ірі мұражайлардың бірі. Заманауи сәулет өнерінің туындысы болғандықтан, бұл ғимарат «сәулеттік мәдениеттегі маңызды сәт» деп танылды, себебі сәулет сыншысы Пол Голдбергердің айтуынша, «бұл сыншылардың, ғалымдардың және қарапайым халықтың бір нәрсе туралы толық келісімге келген сирек кездердің бірі». Сәулетшілдер арасындағы 2010 жылғы Әлемдік сәулет зерттеуінде 1980 жылдан бері салынған ең маңызды құрылыстардың бірі ретінде жиі аталатын ғимарат осы мұражай болды. Баск үкіметі құрылысқа жұмсалатын 100 миллион АҚШ долларын, 50 миллион АҚШ долларын сатып алу қорына, Гюггенхаймға бір реттік 20 миллион АҚШ долларын төлеуге және мұражайдың жылдық 12 миллион АҚШ долларын субсидиялауға келісті. Қор, өз тарапынан, мекемені басқаруға, тұрақты коллекциясының бөліктерін Билбао мұражайы арқылы көрсетуге және уақытша көрмелер ұйымдастыруға келісті. Мұражайды Ferrovial компаниясы 89 миллион АҚШ долларына салды. Мұражайдың ресми ашылуына бір күн бұрын Бильбаоның 5000-ге жуық тұрғыны музейдің сыртында жарық шоуы мен концерттермен өткен мерекелік шараға қатысты. 1997 жылғы 18 қазанда мұражайды Испания королі Хуан Карлос I ресми түрде ашты.

Үрдайбайдың кеңейуі

2008 жылы Гуггенхайм музейі Билбао Билбаоның шығысындағы Урдайбай сағасында кеңейтім салу мүмкіндігін қарастыратынын хабарлады. 2022 жылға қарай Бискай провинциясының үкіметі кеңейтімге 40 миллион евро бөлген жоспарларын ұсынды.

Сәулет

Сол себепті, Соломон Р. Гуггенхайм қоры Фрэнк Гериді архитектор ретінде таңдады, ал оның директоры Томас Кренс оны батыл және жаңашыл жоба жасауға ынталандырды. Ғимараттың сыртқы жағындағы қисықтар кездейсоқ көрінуі тиіс еді; сәулетші "қисықтардың кездейсоқтығы жарықты ұстау үшін жасалған" деді. Ішкі кеңістік "Билбао сағасы мен Баск елінің төбелеріне көрініс ашатын үлкен, жарықпен толтырылған атриум айналасында құрылған". Гери пішініне байланысты "Гүл" деп атаған атриум мұражайдың ұйымдастыру орталығы болып табылады. Архитектор Филип Джонсон оны "біздің заманымыздың ең ұлы ғимараты" деп сипаттады, ал сыншы Кальвин Томкинс "Нью-Йоркер" журналында оны "титаннан жасалған плащтағы толқыналы формадағы фантастикалық кеме" деп сипаттады, оның керемет жарық шағылыстыратын панельдері балық қабықшаларын еске салады. "The Independent" газеті мұражайды "таңғажайып сәулеттік жетістік" деп атады. Ғимарат уақытында және бюджет шегінде салынды, бұл осы типтегі сәулет үшін сирек кездесетін жағдай. Гарвард дизайн журналына берген сұхбатында Гери қалай мұны істегенін түсіндірді. Біріншіден, ол құрылыс кезінде саяси және бизнес мүдделерінің жобаға араласуына жол бермеу үшін, өзі "суретшінің ұйымы" деп атаған нәрсенің басымдығын қамтамасыз етті. Екіншіден, ол жұмысты бастамас бұрын егжей-тежейлі және нақты бағалауды жасады. Үшіншіден, ол Рик Смит жасаған, Dassault Systemes CATIA V3 бағдарламалық қамтамасымен жасалған компьютерлік визуализацияларды пайдаланды және құрылыс кезінде шығындарды бақылау үшін жеке құрылыс салаларымен тығыз ынтымақтастықта жұмыс істеді. KLM Royal Dutch Airlines компаниясы құрылысына 1 миллион доллар көмектесті.

Қор

Мұражай ғимараты бетоннан немесе , терең әрі берік іргетас қажет болғандықтан, көп мөлшерде пайдаланылды. Іргетас орташа еңірдегі тау жынысына қадалған нығайтылған бетон қазықтарға негізделді. Ғимарат жақын орналасқан Бильбао сағасының балшықты төсегіне орнатылды және жерге бұрғылау машиналарын арқылы қадалған 665 қазық орнату қажет болды.

Қалқа

Ғимараттың негізі Гранада маңындағы Уэскар карьерлерінен алынған бежел түсті әктаспен жабылған, қалыңдығы 5 см плиталардан кесілген. Арнайы өңделген қабырғаларының арқасында ғимарат жарық ашық. Терезелердің шынысы да жарықтың ішкі экспонаттарға зиян келтіруін болдырмау үшін өңделген. Ғимарат цинктелген болаттан жасалған конструкция үстінде қабықша тәрізді орналасқан титан пластиналармен қапталған. Мұражайдың сыртқы қабығы 33 000 пластинадан тұрады және бұл технологияны екі жыл бұрынғы Walt Disney Concert Hall құрылысында да қолданған. Гуггенхайм мұражайының Билбаодағы табысы мен әлемдік танымалдылығы виртуалды құрылыстың жаңа дәуірін ашты және жеті жылдан кейін «Құрылыс ақпараттық модельдеуі» деп кеңінен танылатын технологияның дамуына ықпал етті. Пулитцер сыйлығының иегері, архитектура сыншысы Пол Голдбергер басқалардың пікірін бөлісіп, Билбао «CATIA болмаса салынуы мүмкін емес еді» дегенге келіседі. Ол сондай-ақ, «Билбао CATIA-ның жобалау және құрылыс процесінің дерлік барлық кезеңдерінде қолданылған алғашқы ғимарат болды» деп мәлімдеді.

Көрмелер

Мұражайда "ірі масштабты, нақты орынға арналған туындылар мен заманауи суретшілердің инсталляциялары" орналасқан, мысалы Ричард Серраның 100 метрлік (340 фут) Ұлыжыланы, сондай-ақ баск суретшілерінің туындылары көрсетіледі, ал қордың заманауи өнер жинағынан "таңдаулы туындылар" да бар. Жинақтар көбінесе авангард өнерін, 20 ғасырдың абстракциясын және объективті емес өнерді көрсетеді. 2011 жылы мұражай "Жарқын сәт" көрмесін жариялағанда, ол грек бизнесмені Димитрис Даскалопулостың туындыларын көрсетті, ол сонымен қатар мұражайдың қамқоршысы болып табылады, бұл игілік жасаушыға тым көп кураторлық билік берілгені туралы сынға ұшырады. 2005 жылы Оливье Берггрюен мен Ингрид Пфайффер Ив Кляйннің ретроспективасын ұйымдастырды. 2012 жылы Дэвид Хокнидің көрмесі мұражайға 290 000-нан астам келушіні тартты.

Экономикалық және медиа әсері

Музей Бильбао қаласын қайта жаңғырту жобасы аясында ашылды. Гюггенхайм Бильбао ашылғаннан кейін дереу әлемнің түкпір-түкпірінен келушілерді қызықтыратын танымал туристік орынға айналды. Алғашқы үш жылдың ішінде мұражайды шамамен 4 миллион турист барып, 500 миллион еуроға жуық экономикалық қызметке ықпал етті. Аймақтық кеңес салық жинау арқылы 100 миллион еуро қаражат түсірді, бұл қаражат қонақүйлерге, мейрамханаларға, дүкендерге және көлік шығындарына жұмсалды, сондай-ақ ғимарат құрылысының шығындарын толығымен өтеді. Ғимарат 1999 жылғы Джеймс Бонд фильмі "The World Is Not Enough" алдын-ала тітулдік сахнасында және 2007 жылғы тамил фильмі "Сиваджиде" көрсетілді, сондай-ақ А. Р. Рахманның "Style" әнінің музыкалық бейнебаянының түсірілім орны болды. Марая Кэридің "Sweetheart" музыкалық бейнебаяны, режиссері Хайп Уильямс, әншілер Джермейн Дюпри мен Кэриді Гуггенхайм мұражайының әртүрлі жерлерінде көрсетеді.

Сын

"Билбао эффектісі" деп аталатын құбылыс музейдің қаланы қалай өзгерте алғанын көрсетеді. Дегенмен, бұл термин музейді джентрификация мен мәдени империализмнің символы деп сынағандар тарапынан да қолданылды. The Wall Street Journal газеті "Билбао эффектісін" "Билбао аномалиясы" деп атауды ұсынды, себебі "ғимараттың дизайны, оның бейнесі және қоғам арасындағы ерекше үйлесім сирек кездеседі". Өнер сыншысы Брайан О'Доэрти ғимаратқа жақындауға қатысты жағымды пікір білдірді, бірақ музейдің ішкі кеңістігін сынады: "ішке кіргеннен кейін жағдай біршама өзгеше. Тіпті, сол жерге арналған туындылар да маған қуантарлықтай көрінбеді. Ішкі кеңістіктердің көп бөлігі тым үлкен". Ол Брак, Пикассо және Родченконың туындылары музей қабырғаларында "қарсылықты" және кішкентай көрінгенін айтты.

2007 жылғы басқару және талан-тараж оқиғасы

Баск Аудиторлық Сотының 2007 жылы жариялаған есебінде музей 2002-2005 жылдар аралығында өнер туындыларын сатып алуға 27 миллион АҚШ долларынан астам қаражат жұмсаған, соның ішінде Сераның "Уақыт мәселесі" туындысы кеңістікті алып жатқан бірінші қабаттағы галерея үшін алынған. 2008 жылы өткізілген келесі тексеруде шоттардан ақша жоғалғаны анықталғаннан кейін, қор директоры Роберто Сесарсоло Барренетсеаға қарсы "қаржылық және есептік тәртіпсіздіктер үшін" қылмыстық іс қозғады, ол 1998 жылдан бері Гуггенхайм Билбао ғимаратын және оның өнер жинағын басқаратын екі компаниядан ақшаны жеке шотына аударғанын мойындады.

2021-2022 жылғы ереуіл

2021–2022 жылдары 18 тазалаушы (көбінесе әйелдер) жалақыны көтеріп, толық жұмыс күніне келісімшарттар алғанға дейін 9 ай бойы ереуілге шықты.