Кіріспе
Төменгі малай тілінен тараған тілдер Малай тілінің классикалық және қазіргі әдеби формаларымен қатар, Индонезияның Суматра аймағында Шривиджая империясының дамуынан кейін пайда болған түрлі аймақтық диалектілер де болды. Малай тілі сонымен қатар этникалық байланыстар мен сауда арқылы Оңтүстік-Шығыс Азия архипелагында, тіпті Филиппинге дейін тарады. Осы байланыс нәтижесінде «сауда тілі» ретінде танымал базаралық малай немесе төменгі малай, сондай-ақ малайша Melayu Pasar пайда болды. Базаралық малай тілі – малай, хоккиен, португал және голланд саудагерлерінің өзара әрекеттесуінен пайда болған пиджин тілі деп есептеледі. Пиджин тіліне тән жалпылай қарапайымданудан басқа, малай тілінің лингва франкасының бірнеше ерекше белгілері болды. Олардың бірі – меншік сөздері «punya» – «иесі», «болу» сөзі арқылы жасалатын, екіншісі – көпше жақ есімдіктері «orang» – «адам» сөзімен құралатын. Малай тілінде тек «tər» және «bər» жұрнақтары ғана өнімді болып сақталды. «Ini» – «осы» және «itu» – «сол» (>ni, tu) сөздері есімнің алдында қысқартылған түрінде қолданылды. «Pergi» – «бару» етістігі қысқартылып, «қарай» деген мағына беретін сөзбен алмастырылды. Себептік конструкциялар «kasi» немесе «beri» – «беру» немесе «bikin» немесе «buat» – «жасау» арқылы жасалды. Бір ғана предлог, көбінесе «sama», тікелей және жанама толықтырғыштарды қоса, бірнеше функция үшін қолданылды. Мысалы:
«үйім» – «Rumahku» сөзі «Aku punya rumah» (мағынасы: «Менің үйім бар») болады.
«Мен оны ұрдым» – «Aku pukul dia» сөзі «Aku kasi pukul dia» (мағынасы: «Мен оны ұруға рұқсат бердім») болады.
«Арди Данидің соққысына ұшырады» – «Ardi dipukul oleh Dani» сөзі «Ardi kena pukul dek Dani» болады.
In addition to its classical and modern literary form, Malay had various regional dialects established after the rise of the Srivijaya empire in Sumatra, Indonesia. Also, Malay spread through interethnic contact and trade across the south East Asia Archipelago as far as the Philippines. That contact resulted in a lingua franca ("trade language") that was called Bazaar Malay or low Malay and in Malay Melayu Pasar. It is generally believed that Bazaar Malay was a pidgin, influenced by contact among Malay, Hokkien, Portuguese, and Dutch traders. Besides the general simplification that occurs with pidgins, the Malay lingua franca had several distinctive characteristics. One was that possessives were formed with punya 'its owner, to have'; another was that plural pronouns were formed with orang 'person'. The only Malayic affixes that remained productive were tər and bər
Other common features:
Ada became a progressive particle. Reduced forms of ini 'this' and itu 'that' (>ni, tu) before a noun. The verb pərgi 'go' was reduced, and became a preposition 'towards'. Causative constructions were formed with kasi or bəri 'to give' or bikin or buat 'to make'. A single preposition, often sama, was used for multiple functions, including direct and indirect object. For example,
Rumahku 'my house' becomes Aku punya rumah (lit. 'I have that house')
Aku pukul dia 'I hit him' becomes Aku kasi pukul dia (lit. 'I give a hit to him')
Ardi dipukul oleh Dani 'Ardi is hit by Dani' becomes Ardi kena pukul dek Dani
Bazaar Malay is used in a limited extent in Singapore and Malaysia, mostly among the older generation or people with no working knowledge of English. The most important reason that contributed to the decline of Bazaar Malay is that pidgin Malay has creolised and created several new languages. Another reason is due to language shift in both formal and informal contexts, Bazaar Malay in Singapore is gradually being replaced by English, with English and its creole Singlish being the lingua franca among the younger generations. It is mostly spoken among the older populations. In 1986, Pakir estimated there were 5,000 speakers in Singapore. Dia suka datang sini sembang. : He likes to come here and gossip. Keliap keliap, dia naik angin. : Slightly provoked, he gets angry. Gua tunggu dia sampai gua k'ee geram. : I waited for him until I got angry. Oo wa! Kinajeet, dia pasang kuat. : Wow! Today he dresses stylishly!
Базаралық малай тілі Сингапур мен Малайзияда шектеулі түрде қолданылады, көбінесе егде жастағы адамдардың немесе ағылшын тілін білмейтін адамдардың арасында. Базаралық малай тілінің төмендеуіне ең басты себеп – пиджин малай тілінің креол тіліне айналуы және бірнеше жаңа тілдердің пайда болуы. Тағы бір себеп – ресми және бейресми жағдайларда тілдік өзгерістер. Сингапурдағы Базаралық малай тілі біртіндеп ағылшын тілімен алмастырылуда, ал ағылшын тілі мен оның креолдық түрі Синглиш жастар арасында лингва франка болып табылады. Ол көбінесе егде жастағы адамдардың арасында қолданылады. 1986 жылы Пакир Сингапурда 5000 адам осы тілде сөйлейтінін бағалады. Dia suka datang sini sembang. : Ол мұнда келіп әңгімелесуді ұнатады. Keliap keliap, dia naik angin. : Аздап қоздырылса, ол ашуланады. Gua tunggu dia sampai gua k'ee geram. : Мен оны ашуланғанша күттім. Oo wa! Kinajeet, dia pasang kuat. : Уау! Бүгін ол өте әдемі киінген!
In addition to its classical and modern literary form, Malay had various regional dialects established after the rise of the Srivijaya empire in Sumatra, Indonesia. Also, Malay spread through interethnic contact and trade across the south East Asia Archipelago as far as the Philippines. That contact resulted in a lingua franca ("trade language") that was called Bazaar Malay or low Malay and in Malay Melayu Pasar. It is generally believed that Bazaar Malay was a pidgin, influenced by contact among Malay, Hokkien, Portuguese, and Dutch traders. Besides the general simplification that occurs with pidgins, the Malay lingua franca had several distinctive characteristics. One was that possessives were formed with punya 'its owner, to have'; another was that plural pronouns were formed with orang 'person'. The only Malayic affixes that remained productive were tər and bər
Other common features:
Ada became a progressive particle. Reduced forms of ini 'this' and itu 'that' (>ni, tu) before a noun. The verb pərgi 'go' was reduced, and became a preposition 'towards'. Causative constructions were formed with kasi or bəri 'to give' or bikin or buat 'to make'. A single preposition, often sama, was used for multiple functions, including direct and indirect object. For example,
Rumahku 'my house' becomes Aku punya rumah (lit. 'I have that house')
Aku pukul dia 'I hit him' becomes Aku kasi pukul dia (lit. 'I give a hit to him')
Ardi dipukul oleh Dani 'Ardi is hit by Dani' becomes Ardi kena pukul dek Dani
Bazaar Malay is used in a limited extent in Singapore and Malaysia, mostly among the older generation or people with no working knowledge of English. The most important reason that contributed to the decline of Bazaar Malay is that pidgin Malay has creolised and created several new languages. Another reason is due to language shift in both formal and informal contexts, Bazaar Malay in Singapore is gradually being replaced by English, with English and its creole Singlish being the lingua franca among the younger generations. It is mostly spoken among the older populations. In 1986, Pakir estimated there were 5,000 speakers in Singapore. Dia suka datang sini sembang. : He likes to come here and gossip. Keliap keliap, dia naik angin. : Slightly provoked, he gets angry. Gua tunggu dia sampai gua k'ee geram. : I waited for him until I got angry. Oo wa! Kinajeet, dia pasang kuat. : Wow! Today he dresses stylishly!
Макассар малай тілі
Макассар малайы – базарлық малай лексикасы, макассарлық грамматикалық формалар және аралас малай-макассарлық синтаксис негізінде құрылған креолдық аралас тіл. Қазір Макассар қаласы мен оның төңірегінде, әсіресе 1980 жылдардан кейін туғандар арасында кеңінен қолданылады. Ол Сулавеси аралының оңтүстік бөлігіндегі аймақтың барлық жеріне, соның ішінде Сулавеси Селатан, Сулавеси Тенгера және Сулавеси Барат провинцияларына аймақтық лингва франка ретінде немесе Макассар қаласының тұрғындарымен байланыс немесе іскерлік қарым-қатынас жасау нәтижесінде екінші тіл ретінде таралған. Макассар малайы осы үш провинциядағы жергілікті тілде сөйлейтін адамдармен бірдей тілде сөйлей алмайтын басқа тайпалар мен этностармен қарым-қатынас жасағанда әдепкі диалект немесе бейтарап тіл ретінде қолданылады. Ол сондай-ақ осы үш провинцияның қалалары мен аудандардың орталықтарында тұратын жас буынның ана тілі ретінде де қолданылатын сияқты. Бұдан өзге, Сулавеси аралының оңтүстік бөлігіндегі осы үш провинциядан басқа, Макассар малайын Сулавеси Тенга провинциясының кейбір аймақтарындағы адамдар да қолданады, әсіресе осы үш провинциядан келгендермен сөйлескенде. Сонымен қатар, ол Шығыс Индонезияның басқа провинцияларында және Калимантан Тимур провинциясындағы адамдармен де қарым-қатынас құру үшін пайдаланылуы мүмкін.
Балидің малай тілі
Бали малай тілі – Бали аралында сөйленетін малай тілінің диалектісі. Оның өзіндік атауы – "Омонг Кампунг" ("ауыл тілі"). Бали малай тілі аралдың солтүстік-батыс бөлігінде, негізінен Мелая және Негара аудандары мен Джембрана ауданында тұратын этникалық малайлардың басты тілі болып табылады. Қазіргі күйде тілдің қолданылуына қауіп төніп тұр.
Баканиялық малай
Бакан малай тілі – Бакан аралы мен оның төңірегінде, Солтүстік Малукудегі Халмахерадан оңтүстікке қарай таралған малай тілінің бір түрі. Бакан малай тілі шығыс Индонезиядағы басқа малай тілдерінен ерекшеленеді, себебі оның сөздік қоры көне және Борнеодағы баңжара және Бруней малай тілдері сияқты туыс тілдерге жақын. Бұл тіл Proto Malayic тілін қайта құру кезінде қосымша тіл ретінде де пайдаланылды.
Дили малай тілі
Дили малай тілі – Шығыс Тимордың Дили қаласында, әсіресе Кампунг Алор аймағында қолданылатын сауда малай тілінің бір түрі. Мамандардың пікірінше, бұл тіл өз сөйлеушілерінің ана тіліне айналуы алдында бастапқыда пиджин тілі болған (Блумфилд, 1933; Холл, 1966). Содан кейін, даму барысында, бұл пиджин тілі қоғамдағы кең ауқымды әлеуметтік өзара іс-қимылдарда қолданылатын креол тіліне айналды (Тодд, 1974:50). Шығыс Тиморда португалдықтардың ұзақ тарихи қатысуының нәтижесінде, Дили малай тіліне қарыз сөздердің бір бөлігі португал және тетум тілдерінен енген, ал басқа жергілікті тілдердің ықпалы шектеулі.
Горап
Горап тілі лексикалық тұрғыдан 85% малай тіліне жатады, бірақ оған тернат тілінен де көптеген сөздер енген, сондай-ақ сөздердің реті австронезиялық және Халмахера тілдерінен өзгеше. Балалар енді бұл тілді меңгермейді.