Крушвица: Польшаның ежелгі тарихы мен көлінің құпиясы

Кіріспе

Крушвица – Польшаның орталық бөлігінде орналасқан қала, Куявия-Померания воеводствосындағы Инороцлав ауданында. 2010 жылғы мәлімет бойынша халқы 9 161 адамды құрайды. 6-шы ғасырда негізделген Крушвица аймақтағы ең көне қала болып табылады және 12-шы ғасырға жататын роман стиліндегі шіркеуі бар ортағасырлық қамалымен ерекшеленеді. Ол Куявия тарихи аймағындағы Гопло көлінің жағасында жатыр.

Тарих

Бұл мақалада Эдвард Генри Левински Корвиннің "Польшаның саяси тарихы" (1917) басылымынан алынған мәтін бар. Скандинавиялықтардың жиі шабуылдарына байланысты, осы аймақтың халқы ертеде тиімді қорғаныс әскерін ұйымдастырды. Әскери жасақтар мен олардың басшыларының қорғауында егістіктер қауіпсіз өңделіп, рулар арасындағы сауда-саттық пен айырбас, ортақ құдайға табыну және жат жұрттың шапқыншылығы кезінде тауарларды сақтау үшін шағын, бекітілген қалалар (гроды) сәтті қорғалып, халықтың зардаптары жойылды. Әскери жасақтар мен олардың жетекшілері тез арада біріктіруші күшке айналды, ал бекітілген қалалар – еркін адамдар (Кмиц немесе Кметон) негізінде құрылған үлкен саяси ұйымның орталықтарына айналды. Осындай алғашқы тарихи қала Гопло көлінің жанындағы Крушвица болды. Крушвица 10 ғасырда құрылғаннан бері Польша құрамында. Кейбір тарихшылар бастапқы поландар тайпасының саяси құрылымындағы өзгерістерді географиялық себептерге байланысты Гоплоға шоғырланған шетелдік сауданың ықпалымен байланыстырады. Сол кезде көлдің деңгейі қазіргіден кем дегенде он фут жоғары болған. Қазіргі кездегі көптеген шағын көлдер, әдетте, Гоплоның бөлігі болған, ал айналасындағы аңғарлар көлдің түбін құраған. Осы аймақтағы су жүйесі сол заманда осындай болған дегенге сенуге жеткілікті себептер бар. Польша тарихшысы Ян Длугош бес жүз жыл бұрын жазған Гопло көлінің үлкен су алабы туралы айтады, бұл көлдің сол кезде қазіргіден әлдеқайда үлкен болғанын көрсетеді. Бұл тарихшының заманынан бес жүз жыл бұрын, алғашқы орман кесілгенге дейін, көлдің одан да үлкен болғанына сенуге болады. Гоплоның ең жоғары деңгейде Варта, Одер және Висла өзендерімен шағын кеме жүретін арналар арқылы байланысқан деген болжам да мүмкін. Экономикалық тарихшылардың қиялы Померания саудагерлерінің флотилияларын Одер және Нотец өзендерімен Шчецинге бара жатқанда көреді. Олар мұнда Еуропаның шығысынан, оңтүстік-шығысынан және оңтүстік-батысынан келген саудагерлермен кездесті. Византия, Рим және Скандинавия мәдениеттері Польшаның осы үлкен ішкі теңізінің жағасындағы ең ірі қала Крушвицада қабаттасып, тайпаның ойлау жолы мен саяси институттарына революциялық әсер етті. Әйтпесе, VIII ғасырдың екінші жартысында әлі де сақталған тайпалық және қауымдық ұйымнан IX ғасырдағы күшті князьдік билікпен әскери құрылымға болған күрт өзгеру түсініксіз болар еді. Батыс және солтүстіктен келген қысым, әрине, маңызды фактор болды, бірақ ол өзгерісті түсіндіру үшін жететіндей көрінбейді. Экономикалық және мәдени себептер көшпелі шаруашылықтан тұрақты егіншілікке ауысқаннан кейін пайда болған жағдайларға бейімделген жаңа саяси өмірдің жылдам қалыптасуына сөзсіз үлкен әсер етті. 1939 жылдың қыркүйегінде Екінші дүниежүзілік соғысты бастарған Польшаға Германияның және Кеңес Одағының бірлескен шабуылынан кейін Крушвица 1945 жылға дейін Германия тарапынан оккупацияланды. 1940-1942 жылдары немістер қалада еврей әйелдері үшін мәжбүрлі еңбек лагерін, ал 1942-1943 жылдары еврей ерлер үшін мәжбүрлі еңбек лагерін ұстады. Крушвицада Польша қарсылық қозғалысы белсенді болды. 1944 жылы жасырын оқыту ұйымының жергілікті бөлімшесін ұйымдастырған Владysław Костуй тұтқындалып, неміс жандармериясы тарапынан өлтірілді. 1975 жылдан 1998 жылға дейін ол әкімшілік жағынан Быдгощ воеводствосының құрамында болды.

This article incorporates text from "The Political History of Poland" (1917) by Edward Henry Lewinski Corwin, a publication now in the public domain. Owing to the frequent raids of the Norsemen, the people of this region early organized an effective military force of defense. Under the protection of the military bands and their chiefs, the fields could safely be cultivated and the little, fortified towns (grody), which became places for the transaction of intertribal business and barter, for common worship, and for the storage of goods during a foreign invasion could be successfully defended and the wrongs of the people redressed. The military bands and their leaders soon became the unifying force, and the fortified towns, the centers of a larger political organization, with the freeman (Kmiec or Kmeton) as its base. The first historical town of this nature was that of Kruszwica, on the Lake of Gopło. Kruszwica formed part of Poland since its establishment in the 10th century. Some historical writers attribute the change in the political organization of the primitive Polanie tribe to the influence of foreign commerce, which for geographic reasons had early centered on the Gopło. At that period the lake was a very large body of water with a level at least ten feet higher than at present. The many small lakes now existing in the region were in all probability a part of Gopło, and the valleys of the vicinity constituted the bottom of the lake. There are many reasons to believe that such was the hydrography of the section in that remote age. In his description of Gopło, written five hundred years ago, Jan Długosz, a Polish historian, speaks of a vast body of water, leading us to believe that the lake then was much larger than it is at the present time. There is reason to believe that five hundred years previous to this historian's time, before the primeval forests were cut, the lake was still larger. The supposition that Gopło at the time of its highest level was connected by means of small navigable streams with the rivers Warta, Oder and the Vistula is quite plausible. The constructive fancy of the economic historian sees flotillas of Pomeranian merchants moving to and from Szczecin down the Oder and Noteć. Here they met merchants from the east, the southeast and the southwest of Europe. The Byzantine, Roman and Scandinavian cultures met at Kruszwica, the largest town on the banks of this vast internal sea of Poland, and exercised a revolutionary effect upon the modes of thought and the political institutions of the tribe. Otherwise the sudden transformation which took place from the tribal and communal organization of the people, which still existed in the second half of the eighth century, to the militaristic structure of society with a strong princely power, as is known to have existed in the ninth century, becomes almost unaccountable. The pressure from the west and north was, no doubt, an important element, but it alone would hardly seem sufficient to explain the change. Economic and cultural reasons had unquestionably exercised a great influence in the rapid molding of a new form of political life which was more adapted to conditions that had arisen since the change from nomadic pursuits to settled agriculture. Following the joint German Soviet invasion of Poland, which started World War II in September 1939, Kruszwica was occupied by Germany until 1945. From 1940 to 1942, the Germans operated a forced labour camp for Jewish women in the town, and afterwards from 1942 to 1943 a forced labour camp for Jewish men. The Polish resistance movement was active in Kruszwica. Władysław Kostuj, who organized the local branch of the Secret Teaching Organization, was arrested in 1944 and murdered by the German gendarmerie. From 1975 to 1998, it was administratively located in the Bydgoszcz Voivodeship.

Туризм

Крушвицада туризмді дамытуға зор мүмкіндік бар. Тышқан мұнарасы мен Гопло көлінің жанында "Заязд у Пиаста Колодьея" атты мейрамханасы бар қонақ үй орналасқан. Қалада сонымен қатар жазғы коттедждер мен кемпингтер де бар. Іргелес Кобыльники ауылында француз стиліндегі сарай қонақ үй ретінде пайдаланылады. Қала туристерді, оның ішінде шетелдіктерді қабылдауға толықтай дайын, ал олардың саны күннен-күнге артып келеді. Қаланың ас мәдениеті жақсы дамыған. Крушвицада көлде қайықпен саяхаттау, яхта, каноэ және педальдік қайықтарды жалға алу, аймақ бойынша атпен және каретамен саяхаттау, жағажайлар мен шомылу аймақтары, көлге қарауға арналған террасалар және тағы да басқа қызықтыру орындары бар. Крушвицада жыл сайын Еуропа және Польша кубогы бойынша ескек чемпионаттары, сондай-ақ бірнеше кішігірім жарыстар ұйымдастырылады.