Кіріспе

Могилно (аудио) – Польшаның орталық бөлігіндегі қала, Куявия-Померания воеводствосындағы Могилно ауданының орталығы.

Тарих

Могилно – Ұлы Польша және Куявия тарихи аймақтарының шекарасындағы ең көне елді мекендердің бірі. 8-9 ғасырлардың тоғысында 10 ғасырға дейін батыстан және оңтүстіктен Могилно көлінің суларымен, ал шығыстан батпақтармен қоршалған ұзын, тар тілкеде ерте ортағасырлық қоныс болған. 1065 жылы Болеслав Щедрый (Щедрыйлық) қалашықта Бенедикт монастырын құрды. Кейіннен монастырьдың солтүстігінде қала пайда болды, 1398 жылы король Владислав II Ягелло оған қала құқығын берді, және ол 1773 жылға дейін монастырьдың меншігінде болды. Әкімшілік жағынан ол Польша Корольдігінің Ұлы Польша провинциясындағы Калиш воеводтығының Гнезно уезінде орналасқан. 1772 жылы Польшаның бірінші бөлінісінен кейін қала Пруссия Корольдігінің құрамына кірді. 1792 жылғы жергілікті крещениелік жазбаларда қала Mogillno деп жазылған. 1806 жылғы Ұлы Польша көтерілісінен кейін поляктар оны қайтарып алып, Варшава Герцогтығына қосты, ал Герцогтық таратылғаннан кейін 1815 жылы Пруссия оны қайтадан аннексиялады. 1918 жылы Польша тәуелсіздігін қайта алды, содан кейін Ұлы Польша көтерілісі басталды, оның мақсаты қала мен аймақты жаңадан құрылған Польша мемлекетімен біріктіру болды. 1919 жылдың 1 қаңтарында қала польшалық көтерілісшілер тарапынан азат етілді. 1898 жылдан 1910 жылы қайтыс болғанға дейін Могилнодағы тағы бір шіркеудің – Әулие Яков (Św. Jakuba) шіркеушісі Петр Вавржнияк болды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Польшаға неміс шабуыл жасағанда, бұл қала поляктардың қаһарлы қорғанысының ошағы болды. 1939 жылдың 18 қыркүйегінде Могильнодағы неміс азшылығының мүшелерінің ықпалымен неміс әскерлері 40 полякты өлтірді, олардың бірі еврей тегінен шыққан. Жергілікті фольксдойчелер, поляк азаматтығымен, осы адамдарды өлімге таңдап алды. Ең үлкені 75 жаста, ал ең кішісі 17 жаста болды. Поляктардың алғашқы қуғын-сүйкілдеуі, негізінен поляк қорғаушыларының отбасылары, сондай-ақ «Интеллигенция акциясы» кезінде өлтірілген немесе концентрациялық лагерьлерге жіберілген поляктардың отбасылары, үлкен үйлердің, дүкендердің, шеберханалардың және шаштараздықтардың иелері 1939 жылдың қараша және желтоқсан айларында жүзеге асырылды. 1940 жылдың 14-19 сәуірінде «Интеллигенция акциясы» барысында Гестапо жергілікті поляктарды жаппай тұтқындады, олар кейін жергілікті түрмеге қамалды. 1941 жылы неміс полициясы 491 полякты, оның ішінде мүгедектер мен ауру адамдарды да қуғынға салды. Польшалықтар Германия басып алған Польшаның шығыс бөлігіндегі Бас үкіметке жер аударылды, ал олардың үйлері «Жазылған кеңістік» саясаты аясында немістерге берілді. 1941 жылдан 1943 жылға дейін немістер қалада еврей ерлер үшін мәжбүрлі еңбек лагерін ұстады. Могильнода поляк қарсылық қозғалысы белсенді болды, оның ішінде Wielkopolska Әскери ұйымының, Батыс жерлердің әскери ұйымының, Сұр қатарлардың, Қарулы күрес одағының және Отандық армияның жергілікті бөлімшелері жұмыс істеді. Қалада екі поляк астыртын газеті басылды. 1940 жылы немістер Батыс жерлердің әскери ұйымының жергілікті бөлімшесінің басшыларын тұтқындады, олар түрлі нацистік түрмелерге қамалды, содан кейін өлім жазасына кесіліп, 1942 жылы Познаньде бас кесілді. Қарулы күрес одағының жергілікті бөлімшесінің командирі Богдан Фридрих 1942 жылдың ортасында Гестапомен тұтқындалды және Равич түрмесінде қатал сұраққа тартылғаннан кейін қайтыс болды, ал жергілікті Отандық армия бөлімінің командирі Станислав Шперка 1944 жылдың тамызында Гестапомен тұтқындалды; ол Жабиково түрмесінен Заксенхаузен концентрациялық лагеріне тасымалдау кезінде қайтыс болды. 1942-1944 жылдары жергілікті қарсылық жасақтарының бірнеше ұйымдастырушылары тұтқындалды және Гестапо тергеулері кезінде өлтірілді немесе өлім жазасына кесіліп, атқыланды.

Мәдениет және туризм

Қалада Могильно кино академиясы мен кинотеатр бар. "Вуду-ата" фильмі осы қалада түсіріліп, толығымен осы жерде өтті. Жергілікті ауданға арналған мұражай, мәдени институт және мәдени шаралар мен жергілікті нысандарға бағытталған бірнеше ұйым жұмыс істейді. Бұл қала көптеген туристік бағыттар мен табиғат серуендерінің маңызды нүктесі, ең әйгілісі – Пиаст жолы. Көркем жері жақын орналасқан орман мен көлдерде демалуға ниеттенген туристерді қызықтырады.

Спорт

Жергілікті футбол командасы — Погонь Могильно.