Француз астрономы Никола Клод Фабри де Пейреск: Өмір және ғылыми еңбектері
Nicolas-Claude Fabri de Peiresc
Николас Клод Фабри де Пейреск (1580-1637) – французский астроном, антиквар, ученый. Географические исследования, определение долготы в Европе и Африке.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз астрономы (1580–1637)
French astronomer (1580–1637)
Николя Клод Фабри де Пейреск (1 желтоқсан 1580 – 24 маусым 1637), көбінесе Пейреск деп аталады, немесе оның латынша түрі Пейресциус, француз астрономы, антиквар және ғалым. Ол ғалымдармен кең хат алмасып, ғылыми зерттеулерді табысты ұйымдастырды. Оның зерттеулері Еуропа, Жерорта теңізі және Солтүстік Африкадағы түрлі аймақтардың арасындағы бойлық айырмасын анықтауды қамтыды.
Nicolas Claude Fabri de Peiresc (1 December 1580 – 24 June 1637), often known simply as Peiresc, or by the Latin form of his name, Peirescius, was a French astronomer, antiquary and savant, who maintained a wide correspondence with scientists, and was a successful organizer of scientific inquiry. His research included a determination of the difference in longitude of various locations in Europe, around the Mediterranean, and in North Africa.
Ерте өмір
Пейресктің әкесі Прованстағы жоғары лауазымды судья және қала хирургы болған, ол бай және мәртебелі әулеттен шыққан. Әйелімен бірге туған қаласы Экс-ан-Прованстан қашып, онда болып жатқан обадан сақтану үшін Вар облысындағы Бельгентьеге қоныстанды. Пейресктің өзі Бельгентьеде дүниеге келді және Экс-ан-Прованс, Авиньон қалаларында, сондай-ақ Турнондағы иезуит колледжінде білім алды. Тулон қаласында ол астрономияға қызығушылық танытты. Заңды оқып, археологияға қызығып, 1599 жылы Италия, Швейцария және Францияға саяхат жасады, ал 1604 жылы Монпелье университетінде заңгерлік білімін аяқтады. Сол 1604 жылы ол әкесінен мұраға алған Альп де О-Прованстағы (қазір Пейреск деп жазылады) доменінің атымен Пейреск тегін алды, бірақ өзі онда ешқашан болған емес. Біліміне диплом алғаннан кейін, ол Парижге (1605–1606 жылдары Прованс Парламентінің президенті Гийом дю Вейрмен бірге), Лондонға және Фландрияға сапар шекті, содан кейін 1607 жылы Экске оралып, дю Вейрдің басшылығымен Прованс Парламентіндегі кеңесші лауазымын иеленді. Ол бұл лауазымда 1615 жылға дейін қызмет етті.
Peiresc's father was a higher magistrate and city surgeon in Provence from a wealthy noble family, who with his wife fled their home town of Aix en Provence to avoid the plague raging there, settling in Belgentier in Var. Peiresc was born in Belgentier and educated in Aix en Provence and Avignon, as well as at the Jesuit college at Tournon. At Toulon, he first became interested in astronomy. Studying law and becoming interested in archaeology, he travelled to Italy, Switzerland and France in 1599, and finally finished his legal studies in 1604 at the University of Montpellier. It was also in 1604 that he assumed the name Peiresc after a domain in Alpes de Haute Provence (now spelled Peyresq) which he had inherited from his father, although he himself never visited it. After receiving his degree, he travelled to Paris (in 1605–1606, with his patron Guillaume du Vair, president of the Parlement of Provence), London and Flanders before returning to Aix in 1607 to take over his uncle's position as conseiller in the Parlement of Provence under du Vair. He held this post until 1615.
Зияткерлік және коллекционерлік
1615-1622 жылдары Пейреск ду Вейрмен бірге Парижге тағы да сапар шекті. Содан кейін ол Провансқа оралып, жоғары соттың сенаторы қызметін атқарды. Ол ғылым мен өнерді демеуші болды, қазбаларды зерттеді және 1634-1637 жылдары астроном Пьер Гассендиді қолдады. Виржинио Чезарини оны 1621 жылы Accademia dei Lincei мүшелігіне ұсынды, бірақ оның қосылғаны нақты емес. Пейреск ғылыми революция дәуіріндегі көрнекті ғалым ретінде танылып, «Әдебиет Республикасының ханзадасы» атанды. Ол туған жерінде белгілі саясаткер болды және көп хат жазды (оның 10 000-ға жуық хаты сақталған, ол Франсуа де Мальгерб, Гюго Гроций, Дюпю ағайындылары, Альфонс Луи дю Плессис де Ришелье және жақын досы Рубенспен үнемі хат алмасып тұрды. Оның Мальгербке жазған хаттары Мальгербтің қиын жағдайдағы ұлы Марк Антуан Мальгербтің мінез-құлқына жарық түсіреді. Пейреск Францияда Караваджоның туындыларын бірінші болып бағалап, қолдау көрсетушілердің бірі болды. Ол 1600 жылы, 20 жасында Римдегі Контарелли капелласында Караваджоның картиналарын алғаш рет көрді. Туған қаласында ол фламанд суретшісі Луи Финсон, Мартин Герман Фабер, Трофим Биго және басқа суретшілермен бірге «Оңтүстік Франциядағы караваджизм шеберханасын» құрды. Ол осы суретшілерге тапсырыс беру арқылы караваджизм стилін насихаттады. Финсонға тарихи картиналар мен портреттерге қоса, көптеген тапсырыстар алуға көмектесті. Финсон де Пейресктің портретын да салған. Пейреск өнерді ұнататын коллекционер болды және Италиядағы Финсонның байланыстарын пайдаланып, Римдегі Паскалини отбасынан Караваджоның екі туындысын сатып алды. Пейреск 1610 жылы Орион тұмандығын мұқият зерттеді; Готье оны телескоп арқылы көрген екінші адам болды. Бойлықты дәлірек анықтау үшін ол 1635 жылғы 28 тамыздағы ай тұтылуын Жерорта теңізінің бойындағы түрлі нүктелерде бақылауды ұйымдастырды. Бұл оған Жерорта теңізінің бұрынғы есептегеннен 1000 км-ге қысқа екенін анықтауға мүмкіндік берді. Пейреск Галилей, Пьер Гассенди және Томмазо Кампанеллаға да хаттар жазды, және олардың екеуін Инквизиция тұтқындағанда қорғады.
From 1615 until 1622, Peiresc again visited Paris with du Vair. He then returned to Provence to serve as senator of the sovereign court. He became a patron of science and art, studied fossils, and supported the astronomer Pierre Gassendi from 1634 to 1637. Virginio Cesarini proposed him for membership of the Accademia dei Lincei in 1621, but it is not certain whether he joined. Peiresc's position as a great intellectual at the time of the Scientific Revolution has led to his being called a "Prince of the Republic of Letters". He was also a noted politician in his home region, and a tireless letter writer (10,000 of his letters survive, and he was in constant correspondence with François de Malherbe, Hugo Grotius, the brothers Dupuy, Alphonse Louis du Plessis de Richelieu, and with his great friend Rubens. His correspondence to Malherbe throws light on the personality of Malherbe's troubled son Marc Antoine Malherbe. Peiresc became one of the first admirers and supporters of Caravaggio in France. He first discovered Caravaggio's works in the Contarelli chapel in Rome in 1600 when he was only 20 years old. In his hometown, he gathered around him a sort of 'caravaggesque workshop of Southern France' with artists including Flemish artist Louis Finson, Martin Hermann Faber, Trophime Bigot and other painters. He promoted the Caravaggesque style by arranging commissions for these artists. He was instrumental in obtaining a number of commissions for Finson, including for history paintings and portraits. Finson also painted a portrait of de Peyresc. Peiresc was an avid art collector and relied on Finson's contacts in Italy to acquire two works of Caravaggio from the Pasqualini family of Rome. Peiresc also made detailed observations of the Orion Nebula in 1610; Gaultier became the second person to see it in the telescope. To determine longitude with greater precision, he coordinated the observation of the lunar eclipses of 28 August 1635 right across the Mediterranean; this allowed him to work out that the Mediterranean sea was in fact 1,000 km shorter than had previously been thought. Peiresc also wrote letters to Galileo, Pierre Gassendi and Tommaso Campanella, two of whom he defended when they were arrested by the Inquisition.
Соңғы жылдар
Пейреск «Прованс тарихының қысқартылған нұсқасын» жазды, бірақ оны өңдеуге үспей қайтыс болды: ол тек 1982 жылы басылды (Жак Ферриер мен Мишель Фойиллас өңдеуімен). Гассендидің, әсіресе қаржылық қолдауымен, ол және гравер Клод Мелан Ай бетінің картасын жасауға кірісті, бірақ Пейреск оны аяқтамай қайтыс болды. Пейреск 1637 жылдың 24 маусымында Экс-ан-Прованс қаласында қайтыс болды.
Peiresc wrote an "abridged history of Provence", but died before editing it: it was only published (edited by Jacques Ferrier and Michel Feuillas) in 1982. With Gassendi's support, notably financially, he and the engraver Claude Mellan began to produce a map of the Moon's surface, but again Peiresc died before completing it. Peiresc died on 24 June 1637 in Aix en Provence.
Мұра
Пейресктің қола бюсті Акс-ан-Прованс университетінің алаңында, Сент-Саувер соборына қарай орналасқан. Оның Әділет сарайының жанындағы үйі қазіргі сарайды салу үшін бұзылып, толығымен жойылды. Пейреск ауылының мұражайы Динь-ле-Бенге жақын орналасқан және толығымен оның еңбектеріне арналған. 1935 жылы Ай бетіндегі Peirescius кратеріне (46.5° оңтүстік ендік, 67.6° шығыс бойлық, диаметрі 61 км) және 1993 жылы 19226 Peiresc астероидына оның есімі беріліп, Пеиреск құрметпен еске алынды.
A bronze bust of Peiresc stands on the square of the university in Aix en Provence, facing the cathedral of Saint Sauveur. His home near the palais de Justice was demolished to build the present Palais, and has completely disappeared. The village museum in Peyresq near Digne les Bains is wholly given over to his work. Peiresc was honored in 1935 by the naming of the lunar crater Peirescius (46.5S, 67.6E, 61 km diameter); and in 1993 by the naming of the asteroid 19226 Peiresc.