Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Уэльс графтығының қаласы
Welsh county town
Молд (Yr Wyddgrug) – Уэльстің Флинтшир графтығында, Алин өзенінің жағасында орналасқан қала және қауым. Ол Флинтшир округі кеңесінің әкімшілік орталығы және округтік қаласы болып табылады, 1974 жылдан 1996 жылға дейін Клвид округінің де орталығы болған. 2011 жылғы Ұлыбритания халық санағы бойынша, оның халқы 10 058 адамды құрады. 2019 жылғы есеп бойынша, халық саны 10 123 адамға жетеді.
Mold (Yr Wyddgrug ) is a town and community in Flintshire, Wales, on the River Alyn. It is the county town and administrative seat of Flintshire County Council, as it was of Clwyd from 1974 to 1996. According to the 2011 UK census, it had a population of 10,058. A 2019 estimate puts it at 10,123.
Атаудың шығу тегі
Уэльс тіліндегі жер атауы Yr Wyddgrug 1280–1281 жылдардағы құжатта Gythe Gruc деп тіркелген, және ол "Қабір / Мазардың төбесі" деген мағынаны білдіреді. "Молд" атауы нормандық француз тіліндегі mont hault ("биік төбе") сөзінен туындаған. Бұл атау бастапқыда құрылысшысы Роберт де Монтальт, англо-норманды лордымен байланысты Молд қамалының орнына қолданылған. 1254 жылғы құжатта Мохалд деп жазылған.
The original Welsh language place name, Yr Wyddgrug, was recorded as Gythe Gruc in a document of 1280–1281, and means "The Mound of the Tomb/Sepulchre". The name "Mold" originates from the Norman French mont hault ("high hill"). The name was originally applied to the site of Mold Castle in connection with its builder Robert de Montalt, an Anglo Norman lord. It is recorded as Mohald in a document of 1254.
Тарих
Қаладан батысқа қарай шақырымдай жерде Мейс Гармон ("Германның даласы") орналасқан – бұл Романо-бриттер күштерінің Ауксерлік Герман бастауымен пикттер мен скоттарға қарсы "Аллилуйя жеңісін" оддаған жер, ол 430 жылғы Пасхадан кейін болған. Молд қамалының төңірегінде дамыды. Нормандық Роберт де Монталь шамамен 1140 жылы Уэльске англо-нормандардың әскери жорығымен бірге мот пен бейліні салды. Гвинед князьдары Перфддвалдтың (ағылш. Middle Country) шығыс кантрефиін қайта бақылауға алу үшін күрескенде қамал көп рет қоршауға алынды. 1146 жылы Оуайн Гвинед қамалды басып алды. 1167 жылы Генрих II қамалға ие болды, бірақ 1201 жылы Ұлы Лливелиннің уэльс әскерлері оны қайта басып алды. 1241 жылы Давид ап Лливелин қамалдың иелігін де Монталь отбасына өткізген кезде, аймақтағы англо-нормандық билік қайта жанданды. Алайда ол 1245 жылы Плантaгенеттерден оны қайтарып алды. Келесі он жылдықтар бейбіт өтті; Лливелин ап Груффд шығыстағы уэльстік Эвлоэ қамалын салды, соның арқасында Гвинед үйі аймаққа әскери бақылау орнатты. Уэльс билігі кезінде Молд қамалы "патшалық бекініс" деп есептелді. Оны 1276-77 жылғы соғыстың алғашқы айларында Эдуард I әскерлері қайта басып алды. 1294 жылы Мадог ап Лливелин көтерілісі басталғанда Молд қамалы әлі де маңызды бекініс болып тұрды. Алайда 1329 жылы соңғы Монталь лорды қайтыс болғаннан кейін қамалдың маңызы төмендеді. Бекініс туралы соңғы жазба 15 ғасырдың басындағы патенттік тізімдерде кездеседі. Уэльс соғыстары аяқталғаннан кейін Рудлан статуты арқылы ағылшынның ортақ құқығы енгізілді. Бұл Молд қамалының төңірегінде салынған қалашықтағы сауданың өсуіне әкелді. Уэльс қауымы мен ағылшын саудагерлері арасындағы сауда көп ұзамай Честер мен Шропширдегі Уитчерч қалаларында басталды. Орта ғасырларда қалада екі жылдық жәрмеңке және апталық базар өткізіліп, олар үлкен кіріс әкелді, өйткені мал өсірушілер малын ағылшын-уэльс шекарасына сатуға әкелді. Дегенмен, уэльстер мен ағылшындар арасындағы шиеленіс сақталды. Розалар соғысы кезінде Генрих VI үшін Харлех қамалын йоркшыл күштерден қорғаған Ланкастер капитаны Рейнальт аб Груффд аб Бледдин Честермен үнемі қақтығыстарда болды. 1465 жылы Честерден көптеген қарулы адамдар Молд жәрмеңкесіне келіп, қиындық іздеді. Содан ұрыс басталып, шайқасқа ұласты. Ақырында Рейнальт жеңіске жетіп, Честердің бұрынғы мэрі Роберт Брайнды тұтқынға алды. Содан кейін уэльс капитаны Брайнды Молд маңындағы мұнаралы үйіне алып барып, дарға асты. Жауап ретінде Честерден Рейнальтты ұстау үшін 200-ге жуық қарулы адам жіберілді. Алайда уэльс жігіті әскери тәжірибесін пайдаланып, шабуылдаушылардың бетін бұрды. Ол көптеген адамдар үйіне кірген кезде орманға жасырынды; олар ішке кіргеннен кейін, ол жасырынған жерден асығып, есікті жауып, ғимаратқа от қойып, ішіндегілерді тұтқындады. Рейнальт қалғандарына шабуыл жасап, оларды Честерге қарай ығыстырды. 15 ғасырдың соңында Молдтың төңірегіндегі иеліктер күшті Стэнли әулетіне өтті. 1477 жылғы жазбаларда Дербидің 1-ші графы Томас Стэнли Молдта көптеген азаматтық лауазымды тұлғаларды (соның ішінде мэрді) тағайындағаны, бірнеше диірмендерді басқарғаны және қалада сот ғимаратын салғаны айтылады.
A mile west of the town is Maes Garmon ("The Field of Germanus"), the traditional site of the "Alleluia Victory" by a force of Romano Britons led by Germanus of Auxerre against the invading Picts and Scots, which occurred shortly after Easter, AD 430. Mold developed around Mold Castle. The motte and bailey were built by the Norman Robert de Montalt in around 1140 in conjunction with the military invasion of Wales by Anglo Norman forces. The castle was besieged numerous times by the Princes of Gwynedd as they fought to retake control of the eastern cantrefi in the Perfeddwlad (English: Middle Country). In 1146, Owain Gwynedd captured the castle. By 1167, Henry II was in possession of the castle, although it was recaptured by the Welsh forces of Llywelyn the Great in 1201. Anglo Norman authority over the area began again in 1241 when Dafydd ap Llywelyn yielded possession of the castle to the de Montalt family. However, he recaptured it from the Plantagenet nobility in 1245. The next few decades were a period of peace; Llywelyn ap Gruffudd built the Welsh native castle of Ewloe further to the east, establishing the House of Gwynedd's military control over the area. Under Welsh rule, Mold Castle was deemed to be a "royal stronghold". It was recaptured by the forces of Edward I during the first months of the war of 1276–77. Mold Castle was still a substantial fortification at the outbreak of the rebellion by Madog ap Llywelyn in 1294. However, with the death of the last Lord Montalt in 1329, the castle's importance began to decline. The last mention of the fortification is in Patent Rolls from the early 15th century. With the end of the Welsh Wars, English common law was introduced by the Statute of Rhuddlan. This led to an increase in commercial enterprise in the township which had been laid out around Mold Castle. Trade soon began between the Welsh community and English merchants in Chester and Whitchurch, Shropshire. During the medieval period, the town held two annual fairs and a weekly market, which brought in substantial revenues, as drovers brought their livestock to the English Welsh border to be sold. Nevertheless, tensions between the Welsh and the English remained. During the War of the Roses, Reinalt ab Grufydd ab Bleddyn, a Lancastrian captain who defended Harlech Castle for Henry VI against Yorkist forces, was constantly engaged in feuds with Chester. In 1465 a large number of armed men from Chester arrived at the Mold fair looking for trouble. A fight broke out which led to a pitched battle; eventually Reinalt triumphed and captured Robert Bryne, a former Mayor of Chester. The Welsh captain then took Bryne back to his tower house near Mold and hanged him. In retaliation, up to 200 men at arms were sent from Chester to seize Reinalt. However, the Welshman used his military experience to turn the tables on his attackers. He hid in the woods while many of the men entered his home; once they were inside, he rushed from concealment, blocked the door, and set fire to the building, trapping those inside. Reinalt then attacked the remainder, driving them back towards Chester. By the late 15th century, the lordships around Mold had passed to the powerful Stanley family. In 1477 records mention that Thomas Stanley, 1st Earl of Derby had appointed numerous civic officials in Mold (including a mayor), was operating several mills, and had established a courthouse in the town.
XVI ғасырдан бастап
1530 жылдары Тюдор антикварі Джон Лиланд апталық базардың тоқтатылғанын атап өтті. Сол кезде Молдтың екі негізгі көшесі – Бэйли (Streate Byle) және Дадлеу (Streate Dadlede) көшелері болды, ал елді мекенде 40-қа жуық үй болған. 17 ғасырдың басында қаланың жанындағы көмір өнеркәсібінің дамуымен халық саны арта бастады. 1630 жылдары аймақта 120-дан астам үй мен шатырлар болды. Елизавета I үкіметі Уэльстің әрбір округіне патшалық өкілдерін (Тыныштық судьялары, шерифтер және Лорд-лейтенанттар) тағайындады. Молд Флинтширдің әкімшілік орталығына айналды. 1760 жылдары аудандық сот отырыстары қалада өткізілді, округтік зал 1833 жылы, ал округтік түрме 1871 жылы салынды. 1833 жылы Брин-ир-Эллиллон (Перілер немесе Гоблиндер төбесі) төбесіндегі қола дәуіріне жататын үйіндіні қазған жұмысшылар б.з.д. 1900-1600 жылдар аралығында жасалған бірегей алтын жамылғы тапты. Ол бір алтын құймадан жасалған, салмағы шамамен гольф добының салмағындай. Табылған кезде жамылғы сындырылып, бөліктері жұмысшылар арасында бөлісті, ең үлкен бөлігі үйінді орналасқан егістікті жалға алған мырза Лэнгфордқа тиді. Табылу туралы мәліметті Молдтың пасторы жазып, Британ мұражайына жеткізді. 1836 жылы Лэнгфорд өзінің бөлігін мұражайға сатты, содан бері мұражай жамылғының көп бөлігін сатып алды, бірақ жұмысшылардың әйелдерінің кейбіреулері табылғаннан кейін жаңа әшекейлер тақты деген әңгіме бар. Қайта жаңартылған жамылғы қазір Британ мұражайына тиесілі. Молд 1923, 1991 және 2007 жылдары Ұлттық Эстеддфодты қабылдады. 1873 жылы ресми емес Ұлттық Эстеддфод шарасы өтті. Молд Молд темір жолы арқылы Честермен байланысты, үлкен Британ темір жол станциясы, іргелес вагон депосы және локомотивтер депосы болды; алайда, соңғысы Врексемдегі Крос Ньюд станциясы ашылғанда жабылды, ал станция 1962 жылы Бичинг кесулері кезінде жабылды. Дегенмен, жол 1980-ші жылдардың ортасына дейін Синтаксит химиялық зауытына қызмет көрсету үшін сақталды. 1990 жылдары станция орнында Tesco супермаркеті салынды.
In the 1530s, the Tudor antiquarian John Leland noted the weekly market had been abandoned. By now Mold had two main streets, Streate Byle (Beili) and Streate Dadlede (Dadleu dy), and about 40 houses making up the settlement. By the beginning of the 17th century, the population was rising with the development of the coal industry near the town. By the 1630s there were more than 120 houses and huts in the area. The government of Elizabeth I had established royal representatives (Justices of the Peace, Sheriffs, and Lords Lieutenant) in every county of Wales. Mold developed into the administrative centre for Flintshire. By the 1760s, the Quarter Sessions were based in the town; the county hall was established in 1833, and the county gaol in 1871. In 1833, workmen digging a Bronze Age mound at Bryn yr Ellyllon (Fairies' or Goblins' Hill) found a unique golden cape dating from 1900 to 1600 BCE. It weighs and was made from a single gold ingot about the size of a golf ball. It was broken when found and the fragments shared among the workmen, with the largest piece for Mr Langford, tenant of the field in which the mound stood. The find was recorded by the Vicar of Mold and came to the notice of the British Museum. In 1836 Langford sold his piece to the museum, which has since acquired most of the pieces, though it is said that some wives of the workmen sported new jewellery after the find. The restored cape now belongs to the British Museum. Mold hosted the National Eisteddfod in 1923, 1991 and 2007. There was an unofficial National Eisteddfod event in 1873. Mold was linked to Chester by the Mold Railway, with a large British Rail station and adjacent marshalling yards and engine sheds; however, the latter closed when Croes Newydd at Wrexham was opened, as did the station in 1962 in the Beeching cuts. However, the track survived until the mid 1980s to serve the Synthite chemical works. A Tesco supermarket was built on the station site in the 1990s.
Көбелектің көтерілісі
1869 жылдың жазында қалада дүрбелең болды, бұл Ұлыбританиядағы қоғамдық тәртіпсіздіктерді бақылауға елеулі әсер етті. 1869 жылдың 17 мамырында, Лисуудтағы жақын жердегі шахтаның ағылшын басқарушысы Джон Янг, жұмысшыларын жалақыны төмендету туралы хабарлап, оларды ашуландырды. Бұрын ол шахтада уэльс тілін қолдануға тыйым салып, олармен қарым-қатынасты шиеленістірген еді. Екі күннен кейін, шахта басында өткен жиыннан соң, шахтерлер Янгқа шабуыл жасап, оны полиция бөліміне алып жүрді. Жеті адам тұтқындалды және 2 маусымда сотталуға міндеттелді. Барлығы кінәлі деп танылды, ал кінәлі деп танылған көшбасшылар Исмаил Джонс және Джон Джонс бір айға қатаң еңбекке кесілді. Үкімді есту үшін үлкен көпшілік жиналды. Флинтширдің бас инспекторы округтың барлық полиция күштерін және Честерде уақытша орналасқан 4-ші Корольдік полкінің (Ланкастер) сарбаздарын шақыруды ұйымдастырды. Сотталғандар теміржол станциясына жеткізілгенде, 1500-2000 адамнан тұратын көпшілік наразылық білдіріп, полицейлерге заттар лақтырып, көптеген адамдарды жарақаттады. Олардың командирі капитан Блейк басшылығындағы сарбаздар көпшілікке оқ атып, төрт адамды өлтірді. Бұл оқиғалардың байланысын жоққа шығарғанмен, қалада тұратын Дэниел Оуэн өзінің алғашқы романында, 1882-1884 жылдары бөліп-бөліп жарияланған «Рис Льюис» романында осыған ұқсас оқиғаларды бейнеледі.
In summer 1869 there was a riot in the town which had considerable effect on the subsequent policing of public disturbances in Britain. On 17 May 1869, John Young, the English manager of the nearby colliery in Leeswood, angered his workers by announcing a pay cut. He had previously strained relationships with them by banning the use of the Welsh language underground. Two days later, after a meeting at the pithead, miners attacked Young before frogmarching him to the police station. Seven men were arrested and ordered to stand trial on 2 June. All were found guilty, and the convicted ringleaders, Ismael Jones and John Jones, were sentenced to a month's hard labour. A large crowd assembled to hear the verdict. The Chief Constable of Flintshire arranged for the presence of police from all over the county and soldiers from the 4th King's Own Regiment (Lancaster), based temporarily at Chester. As the convicts were transferred to the railway station, a crowd of 1500–2000 grew restive and threw missiles at the officers, injuring many. Soldiers under their commanding officer, Captain Blake, opened fire on the crowd, killing four people. Although denying the connection, Daniel Owen, who lived in the town, featured some similar events in his first novel, Rhys Lewis, which was published in instalments in 1882–1884.
Көлік
Молд теміржол станциясы 1962 жылы жолаушылар үшін жабылды. Ең жақын станция қазір Бакли, ол Врексам және Бидстон қалаларына қатынайды. Молд қаласынан тұрақты автобус бағыттары бар Флинт теміржол станциясы одан аса қашық емес, және ол Кардифф, Лондон және Манчестер қалаларына тікелей пойызбен барады. Автобус стансасынан Честер, Врексам, Денбиг, Холивелл, Рутин және басқа да қалаларға күндізгі уақытта жиі автобус рейстері жасалады.
Mold railway station closed to passengers in 1962. The nearest station is now Buckley, which has services to Wrexham and Bidston. Flint railway station, to which Mold has regular bus services, is not much further and has direct trains to Cardiff, London and Manchester. There are frequent daytime bus services from the bus station to Chester, Wrexham, Denbigh, Holywell, Ruthin and other places.
Көрнекті орындар
Молд қалалық әкімшілік ғимараты 1912 жылы салынған. Логгерхедс елдік саябағы жақын орналасқан. Молд қаласындағы Әулие Мария шіркеуі – қаланың 15 ғасырдан бері сақталған қасиетті шіркеуі.
Mold Town Hall was completed in 1912. Loggerheads Country Park is nearby. St Mary's Church, Mold is the town's parish church, dating from the 15th century.
Ыңғайлылықтар
Mold кітапханасы жергілікті туристік ақпарат бюросымен бір ғимаратта орналасқан, бұл бюро сонымен қатар жергілікті өнер мен қолөнер бұйымдарын сату орталығы болып табылады. Mold – Уэльсте осындай мәртебе алған алғашқы қала. Қаланың шаршембі және сенбі күндері таза өнім мен басқа да тауарлар сатылатын көше базары бар. Ерекше және таза жергілікті тағамдарды алу үшін Селин шаруалар базары әр айдың бірінші және үшінші сенбі күндері өткізіледі. Mold тамақ және сусын фестивалі әр жылдың қыркүйек айында өтіп, оның негізгі алаңы қала орталығының шетінде орналасқан, ал көптеген орталық және жақын маңдағы кәсіпорындар оған қатысады. 2012 жылы Mold-та алғашқы жылдық қараша фестивалі өтті, ол нағыз сыра, сидр және шарапты насихаттау мақсатымен Mold және оның төңірегіндегі жерлерде ұйымдастырылды.
Mold Library shares a building with the local tourist information office, which also provides a sales outlet for local arts and crafts. Mold is a cittaslow – the first town in Wales to achieve the distinction. It has a street market on Wednesday and Saturday for fresh produce and other goods. For speciality and fresh local food, Celyn Farmers' Market is held on the first and third Saturdays of each month. The Mold Food and Drink Festival is held each September, with a main event area on the edge of the town centre and many central and nearby businesses contributing. 2012 saw Mold's first annual November Fest, a beer festival held at venues in and around Mold to promote real ale, cider and wine.
Мектептер
Екі орта мектеп Молд қаласына және айналасындағы ауылдарға қызмет етеді. Алун мектебінде шамамен 1800 оқушы бар және ол округтегі ең ірі мектеп. Оның жанында Флинтширдегі жалғыз уэльс тіліндегі орта мектеп – Ysgol Maes Garmon орналасқан. Қалада сонымен қатар округтегі ең үлкен бастауыш мектеп, Ysgol Bryn Coch та бар, онда шамамен 650 оқушы оқиды. Ysgol Glanrafon екі тілді.
Two secondary schools serve Mold and the surrounding villages. Alun School has about 1,800 pupils and is the largest school in the county. It is adjoined by Ysgol Maes Garmon, Flintshire's only Welsh medium secondary school. The town also has the largest primary school in the county, Ysgol Bryn Coch, with about 650 pupils. Ysgol Glanrafon is bilingual.
Бизнес
Молдовада орналасқан компаниялардың қатарында «The Leader» басылымын шығаратын NWN Media компаниясы бар.
Companies based in Mold include NWN Media, publisher of The Leader.
Климат
Молдың климаты әдетте салқын жаздары және жұмсақ қыстары бар, британдық теңіздік типке жатады. Онлайн деректері бар ең жақын метеорологиялық станция Логгерхедс қаласында, батысқа қарай үш шақырым жерде орналасқан. 1990 жылдың тамызында тіркелген ең жоғары температура 31,7 °C (89 °F) болды. Дегенмен, ең жылы күн әдетте 26,4 °C (80 °F) шамасында болады, және шамамен төрт күн температура 25,1 °C (77 °F) немесе одан жоғары көтеріледі. 1981 жылдың желтоқсан айында ең төменгі температура -18,7 °C (0 °F) тіркелді. Жылдың ең суық түні орташа есеппен -9,7 °C (15 °F) болады, жалпы аязды түндердің саны 62,1. Жылдық жауын-шашын мөлшері 925 мм құрайды. Шамамен 152 күнде кем дегенде 1 мм жауын-шашын жауады.
Mold has a typical British maritime climate of cool summers and mild winters. The nearest Met Office weather station for which online records are available is at Loggerheads, about three miles to the west. The highest temperature recorded was 31.7 °C (89 °F) in August 1990. However, the warmest day is typically around 26.4 °C (80 °F), one of around four days to reach a temperature of 25.1 °C (77 °F) or above. The lowest temperature recorded was 18.7 °C ( 2 °F) in December 1981. On average the coldest night of the year is 9.7 °C (15 °F), with a total of 62.1 frosty nights. Annual rainfall averages 925 mm. Almost 152 days have at least 1 mm of precipitation.