Илиада кемелер тізімі: тарихи деректер мен поэзиялық дәстүрлер

Кіріспе

Ілияданың бір бөлігі, қалалар, соғыс басшылары және кемелер саны

Кемелер каталогы (νεῶν κατάλογος, neōn katálogos) – Гомердің «Ілиядасының» 2-кітабындағы (2.494–759) эпикалық тізім, ол Трояға аттанған ахейлер әскерінің жасақтарын көрсетеді. Каталогта әр жасақтың басшыларының есімдері, жасақтың өкілдік еткен мемлекетінің елді мекендері тізімделеді, кейде есімдер мен тегін, орналасқан жерін көрсететін немесе жарты тармақты толтыратын сипаттамалық эпитеттер беріледі, сондай-ақ әскерді Трояға жеткізу үшін қажетті кемелердің саны көрсетіледі, бұл олардың маңыздылығын анықтауға көмектеседі. Ұқсас, бірақ қысқарақ, троялықтар мен олардың одақтастарының каталогы да бар (2.816–877). Осындай каталог Псевдо-Аполлодордың «Библиотекасында» да кездеседі.

Тарихи негіздер

Кеме каталогы туралы ежелгі заманнан бері дауласып келе жатқан мәселелердің негізгі сұрақтары оның тарихи сенімділігінің деңгейіне, Гомердің өзі жазғандығына, Гомерге дейінгі құжатты немесе жатталған дәстүрді қаншалықты бейнелейтініне, мүмкін Микен дәуірінде сақталған, немесе Гомерден кейінгі дамудың нәтижесі ме дегенге қатысты болды. Дёрпфельдтің айтуынша, Одиссейдің патшалығы Итака, Саме, Дулихий және Закинфті қамтиды, ал Кемелер каталогында басқа аралдар тізімі келтірілген – тағы да Итака, Саме және Закинф, бірақ сонымен қатар Неритум, Кроцилия және Эгилипс та бар. Гомердің кім екендігі және «Илиада» мен «Одиссея» авторлығына қатысты жеке дау «Гомерлік мәселе» деп аталады. ХХ ғасырдың ортасына дейін Кеме каталогының «Илиаданы» жазған адамның еңбегі емес екені туралы пікірлер басым болды, бірақ оны өнер туындысы етіп шығару үшін көп күш салынған; сонымен қатар, мәтіннің материалы негізінен Микендік немесе Микенге дейінгі кезеңге тән, ал келіспеушіліктер көбінесе кейінгі қосымшалардың көлеміне байланысты болды. Егер каталогты дәл есеп деп қарасақ, ол ертедегі Грекиядағы геосаяси жағдайдың сипаттамасын береді, шамамен қола дәуірінің соңы мен б.з.д. VIII ғасыр аралығында. Милман Парридің Гомердің ауызша поэзиясы туралы теориясына сәйкес, кейбір ғалымдар, мысалы, Денис Пейдж, бұл Гомердің эпосына енгізілген Гомерге дейінгі айтылған өлең деп санайды. Каталогты зерттеудің ең толық зерттеуінде Базель университетінің профессоры Эджард Виссер каталогтың «Илиаданың» қалған бөлігімен өлеңдік импровизация техникалары тұрғысынан үйлесімді екенін, атаулардың ретінің мағынасы бар екенін және географиялық эпитеттердің нақты географиялық білімді көрсететінін тұжырымдайды. Виссер бұл білімді батырлық аңыздар арқылы жеткізілгенін, олардың элементтері әрбір географиялық бөлімге кіріспе ретінде берілгенін айтады. В.В. Минтон каталогты Гомер мен Гесиодтың ұқсас «тізімдемелерімен» қатар қойып, олардың мақсаты тыңдаушыларды орындаушының жадысын көрсету арқылы таң қалдыру болғанын болжайды. Каталогтың географиясының ең ерекше ерекшелігі – ол Гомер заманындағы темір дәуіріндегі Грекияны бейнелемейді. Сол кезде Дорийлер деп аталатын тайпалық бірлік Батыс Грекияны, Пелопоннесті және Критті қамтыды, ал Иония жағалауларында қазіргі Грекияның Дорий аймақтарындағы әулеттерден тараған деп мәлімдеген адамдар тығыз қоныстанды. Грекияның солтүстік-батыс бөлігінің көп бөлігі аталмайды және осы халықтар (эпироттар, македониялықтар, кейбір тессалиялықтар және т.б.) Дорий тегінен деп есептеледі. Оның орнына каталогта Микеннің Жоғарғы патшасының (ἄναξ, ánax) билігіндегі, тұқым қуалайтын әулеттер басқаратын, негізінен материктік Грекиядағы қала-мемлекеттердің еркін одағы бейнеленген. Олардың ешқайсысы Дорийлік емес. Иониялық гректер көбінесе жоқ. Бұл саяси сурет, мүмкін, соңғы қола дәуіріндегі Грекияның суреті болуы мүмкін. Каталог геосаяси мәселелерді шешуде маңызды дереккөз болды. Афиналықтар Саламис аралына құқығын дәлелдеу үшін Кеме каталогын келтірді, онда ол Афина әскерлерінің қатарында тізілген, бұл Афинаға адалдығының куәсі ретінде қарастырылды.

In the debate since antiquity over the Catalogue of Ships, the core questions have concerned the extent of historical credibility of the account, whether it was composed by Homer himself, to what extent it reflects a pre Homeric document or memorized tradition, surviving perhaps in part from Mycenaean times, or whether it is a result of post Homeric development. Dörpfeld notes that while in the Odyssey Odysseus's kingdom includes Ithaca, Same, Dulichium, and Zacynthus, the Catalogue of Ships contains a different list of islands, again Ithaca, Same, and Zacynthus but now also Neritum, Krocylea, and Aegilips. The separate debate over the identity of Homer and the authorship of the Iliad and the Odyssey is conventionally termed "the Homeric Question". The consensus before the mid twentieth century was that the Catalogue of Ships was not the work of the man who composed the Iliad, though great pains had been taken to render it a work of art; furthermore, that the material of the text is essentially Mycenaean or sub Mycenaean, while disagreement centers largely on the extent of later additions. If taken to be an accurate account, the Catalogue provides a rare summary of the geopolitical situation in early Greece at some time between the Late Bronze Age and the eighth century BCE. Following Milman Parry's theory of Homeric oral poetry, some scholars, such as Denys Page, argue that it represents a pre Homeric recitation incorporated into the epic by Homer. In the most recent extended study of the Catalogue, Edzard Visser, of the University of Basel, concludes that the Catalogue is compatible with the rest of the Iliad in its techniques of verse improvisation, that the order of the names is meaningful and that the geographical epithets evince concrete geographical knowledge. Visser argues that this knowledge was transmitted by the heroic myth, elements of which introduce each geographical section. W. W. Minton places the catalogue within similar "enumerations" in Homer and Hesiod, and suggests that part of their purpose was to impress the audience with a display of the performer's memory. The most striking feature of the catalogue's geography is that it does not portray Greece in the Iron Age, the time of Homer. By then a tribal identity called the Dorians had enveloped western Greece, the Peloponnesus and Crete, while the shores of Ionia were densely populated by a people claiming to descend from families in the now Dorian regions of Greece. The whole northwestern part of Greece is not mentioned and it is these peoples (Epirotes, Macedonians, some Thessalians etc.) who are thought to be of Dorian descent. Instead the catalogue portrays a loose union of city states, mostly in mainland Greece, ruled by hereditary families under the overlordship of the High King (ἄναξ, ánax) of Mycenae. Hardly any of them are Dorian. The Ionian Greeks are mainly missing. This political snapshot is possibly one intended to be of Late Bronze Age Greece. The Catalogue was an important source for solving geopolitical matters. When the Athenians claimed Salamis they cited the Catalogue of Ships which listed it among the Athenian troops, as proof of its moral allegiance to Athens.

Каталог

"Илиада"да грек тізімі 46 басшымен 29 жасақты көрсетеді, барлығы 1186 кеме. Боэотиялық есеп бойынша бір кемеде 120 адам болса, Трояға 142 320 адам тасымалданған. Олар түрлі этнонимдермен аталады және топонимдермен белгіленген 164 жерде тұрған. Бұл жерлердің көпшілігі анықталды және соңғы қола дәуірінде мекенделген. Армияны бүкілдей "даналар", "аргивтер" және "ахейлер" немесе "ахейлердің ұлдары" деп атайды. Аполлодор өз кітабында 43 жетекшінің басқаруымен 30 жасақты, барлығы 1013 кемені тізімдейді, ал Гигин 1154 кеме тізімдейді, бірақ жалпы саны 245 кеме деп көрсетілген.

In the Iliad, the Greek Catalogue lists twenty nine contingents under 46 captains, accounting for a total of 1,186 ships. Using the Boeotian figure of 120 men per ship results in a total of 142,320 men transported to the Troad. They are named by various ethnonyms and had lived in 164 places described by toponyms. The majority of these places have been identified and were occupied in the Late Bronze Age. The terms Danaans, Argives and Achaeans or the sons of the Achaeans are used for the army as a whole. In his Library, Apollodorus lists thirty contingents under 43 leaders with a total of 1013 ships, Hyginus lists 1154 ships, although the total is given as only 245 ships. LineEthnic identityNo. of shipsCaptainsSettlements+Tabular Catalogue2.494Boeotians50 of 120 men each(First led by Thersander) Later led by Peneleōs, Leïtus, Arcesilaus, Prothoënor and CloniusHyria, Aulis, Schoenus, Scolus, Eteonus, Thespeia, Graia, Mycalessus, Harma, Eilesium, Erythrae, Eleon, Hyle, Peteon, Ocalea, Medeon, Copae, Eutresis, Thisbe, Coronea, Haliartus, Plataea, Glisas, Thebes, Onchestos, Arne, Midea, Nisa, Anthedon2.511Minyans30Ascalaphus, IalmenusAspledon, Orchomenus2.517Phocēans 40Schedius, EpistrophusCyparissus, Pytho, Crisa, Daulis, Panopeus, Anemorea, Hyampolis, river Cephissus, Lilaea2.527Locrians40Ajax the LesserKynos, Opoüs, Calliarus, Bessa, Scarphe, Augeae, Tarphe, Thronium2.537Abantes of Euboea40ElephenorChalcis, Eretria, Histiaea, Cerinthus, Dium, Carystus, Styra2.546Athenians50Led first by Menestheus (then later by Acamas and Demophon, the sons of Theseus) Athens2.557Salamineans 12Telamonian AjaxSalamis2.559Argives80Diomedes with subordinates Sthenelus and EuryalusArgos, Tiryns, Hermione, Asine, Troezen, Eiones, Epidaurus, Aegina, Mases2.569Mycenaeans100Agamemnon, king of Mycenae, supreme commanderMycenae, Corinth, Cleonae, Orneae, Araethyrea, Sicyon, Hyperesia, Gonoessa, Pellene, Aegium, Helice2.581Lacedaemonians (or Laconians)60Menelaus, brother of Agamemnon, husband of HelenPharis, Sparta, Messe, Bryseae, Augeae, Amyclae, Helos, Laas, Oetylus2.592No name given (Messenians)90Nestor Pylos, Arēne, Thryon, Aipy, Cyparisseis, Amphigenea, Pteleum, Helos, Dorium2.603Arcadians60AgapenorCyllene, Pheneus, Orchomenus, Rhipae, Stratie, Enispe, Tegea, Mantinea, Stymphalos, Parrhasia2.615Epeans of Elis40Amphimachus, Thalpius, Diōres, PolyxenusBuprasium and the lands enclosed by Hyrmine, Myrsinus, Olene, Alesium 2.624Men of Dulichium40MegesDulichium, Echinean Islands2.631Cephallenians12Odysseus (known in Latin as Ulysses)Ithaca, Neritum, Crocylea, Aegilips, Same, Zacynthus (islands with mainland opposite)2.638Aetolians40ThoasPleuron, Olenus, Pylene, Chalcis, Calydon2.645Cretans80Idomeneus, MerionesKnossos, Gortys, Lyktos, Miletus, Lycastus, Phaistos, Rhytium, others up to 1002.653Rhodians9TlepolemusLindus, Ielysus, Cameirus2.671Symians3NireusSymi2.676No name given.30Pheidippus, AntiphusNisyrus, Crapathus, Casus, Cos, Calydnian Islands 2.681Pelasgians, Myrmidons, Hellenes, Achaeans50Achilles (later led by Neoptolemus) Pelasgic Argos, Alos, Alope, Trachis, Phthia2.695No name given.40Protesilaus (later led by Podarces)Phylace, Pyrasus, Iton, Antrium, Pteleum2.711No name given.11EumelusPherae, Boebe, Glaphyrae, Iolcus2.716No name given.7, with 50 oarsmen each who were also archersPhiloctetes, later by MedonMethone, Thaumacia, Meliboea, Olizon2.729No name given.30Podalirius, Machaon, two sons of AsclepiusTricca, Ithome, Oechalia2.734No name given.40EurypylusOrmenius, Hypereia (fountain), Asterius, Titanus2.738(Lapiths)40Polypoetes, LeonteusArgissa, Gyrtone, Orthe, Elone, Oloösson2.748Enienes, Peraebi 22GuneusCyphus, Dodona, Gonnos, banks of the Titaresius2.756Magnetes40ProthoüsAbout the Peneus and Mt. Pelion

| Ұлттық белгісі | Кеме саны | Басшылар | Мекемелер |
|---|---|---|---|
| Боэотиялықтар | 2.494 | 50, әрқайсысында 120 адамнан (алғаш Терсандер басқарды), кейіннен Пенелей, Лейт, Аркесилаос, Протоэнор және Клоний | Гирия, Авлис, Схоен, Сколос, Этеон, Теспея, Грая, Микалесс, Гарма, Эйлесий, Эритрае, Элеон, Гиле, Петеон, Окалея, Медеон, Копай, Эвтресис, Тисба, Коронея, Галиартос, Платея, Глисас, Феба, Онхестос, Арне, Мидея, Ниса, Анфедон |
| Миниялықтар | 2.511 | Аскалаф, Ялмен | Аспледон, Орхомен |
| Фокийліктер | 2.517 | 40, Скедий, Эпистроф | Кипарис, Пиф, Криса, Давлис, Панопей, Анеморея, Гиамполис, Кефисс өзені, Лилея |
| Локриялықтар | 2.527 | 40, Кіші Аякс | Кинос, Опоус, Каллиарус, Бесса, Скарфе, Аугея, Тарфе, Фрониум |
| Эвбеялық Абанттар | 2.537 | 40, Элефенор | Халкис, Эретрия, Гистиея, Керинф, Диум, Карист, Стира |
| Афиналықтар | 2.546 | 50, алғаш Менесфей басқарды (кейін Тесейдің ұлдары Акамас және Демофон) | Афина |
| Саламиндіктер | 2.557 | 12, Теламондық Аякс | Саламин |
| Аргивтер | 2.559 | 80, Диомед, оның ішінде Стенел және Эвриал | Аргос, Тиринс, Гермиона, Асине, Троэзен, Ион, Эпидавр, Эгина, Масес |
| Микендіктер | 2.569 | 100, Микен патшасы Агамемнон, бас қолбасшы | Микен, Коринф, Клеона, Орнея, Араэфирея, Сикион, Гипересия, Гоноэсса, Пеллене, Эгий, Гелике |
| Лакедемондықтар (немесе Лакониялықтар) | 2.581 | 60, Агамемнонның інісі Менелай, Еленаның күйеуі | Фарис, Спарта, Мессе, Брисея, Аугея, Амикла, Гелос, Лаас, Этил |
| Атауы жоқ (Мессендіктер) | 2.592 | 90, Нестор | Пилос, Арене, Трион, Айпи, Кипариссей, Амфигенея, Птелеум, Гелос, Дорий |
| Аркадиялықтар | 2.603 | 60, Агапенор | Киллене, Фенеус, Орхомен, Рипай, Стратие, Эниспе, Тегея, Мантинея, Стифал, Паррасия |
| Элистік Эпеандар | 2.615 | 40, Амфимах, Талпий, Диорес, Поликсен | Бупрасий және Гирминмен қоршалған жерлер, Мирсин, Олене, Алесий |
| Дулихийліктер | 2.624 | 40, Мегес | Дулихий, Эхинеан аралдары |
| Кефаллендіктер | 2.631 | 12, Одиссей (латынша Улисс) | Итака, Неритум, Крокилея, Эгилипс, Саме, Заксинф (құрлыққа қарсы аралдар) |
| Этолдықтар | 2.638 | 40, Фоас | Плеврон, Олен, Пилен, Халкис, Калидон |
| Криттіктер | 2.645 | 80, Идоменей, Мерион | Кносс, Гортис, Ликтос, Милет, Ликаст, Фестос, Ритий, басқалары 100-ге дейін |
| Родостар | 2.653 | 9, Тлеполем | Линдос, Йелисус, Камеирос |
| Симдіктер | 2.671 | 3, Нирей | Сим |
| Атауы жоқ | 2.676 | 30, Фейдипп, Антиф | Нисирос, Крапаф, Касус, Кос, Калидния аралдары |
| Пеласгтар, Мирмидондықтар, Эллин, Ахейлер | 2.681 | 50, Ахилл (кейін Неоптолем басқарды) | Пеласгиялық Аргос, Алос, Алопе, Трахис, Фтия |
| Атауы жоқ | 2.695 | 40, Протесилай (кейін Подарк басқарды) | Филаке, Пирасус, Итон, Антирий, Птелеум |
| Атауы жоқ | 2.711 | 11, Эумел | Фера, Боэбе, Глафира, Иолкос |
| Атауы жоқ | 2.716 | 7, әрқайсысында 50 ескекші және садақшылар | Филоктет, кейін Медон | Метоне, Фаумакия, Мелибея, Олизон |
| Атауы жоқ | 2.729 | 30, Подалирий, Махаон, Асклепийдің екі ұлы | Трикка, Итоме, Оехалия |
| Атауы жоқ | 2.734 | 40, Эврипил | Ормениус, Гиперея (бұлақ), Астерий, Титан |
| (Лапитттар) | 2.738 | 40, Полипоет, Леонтей | Аргисса, Гиртоне, Орфе, Элоне, Олооссон |
| Эниендер, Пераебтер | 2.748 | 22, Гуней | Кифус, Додона, Гоннос, Титаресий өзенінің жағалары |
| Магнеттер | 2.756 | 40, Протой | Пенеус және Пелион тауының маңында.

Шынымен болып шыққаны туралы сұрақ

Кейбір ғалымдар "Кеме каталогының" "Илиада" жазылғаннан кейін біраз уақыттан соң қосылған бөлім болуы мүмкін деген пікірде дауласады. Олардың пікірінше, мұны Каталог пен мәтіннің қалған бөлігі арасындағы үйлесімсіздіктер, сондай-ақ оның өлеңге ерекше енгізілуі дәлелдейді.