Кіріспе

Француздық супер ауыр танк Char 2C, сондай-ақ FCM 2C деп аталды, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі француздық ауыр танк-кемесі, кейіннен супер ауыр танк деп есептелді. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде әзірленді, бірақ соғыс аяқталғаннан кейін ғана қолданысқа енгізілді. Ол жалпы көлемі және физикалық өлшемдері бойынша жасалған ең ірі операциялық танк болды. 1921 жылы он танк салынды. Олар қолданыста болғанымен, Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда олардың құндылығы көбінесе үгіт мақсатына қызмет етті. 1940 жылдың маусымында Германия француз қорғанысын бұзғаннан кейін, оларды сақтап қалу үшін майданнан шығарды. Олар қауіпсіз жерге жетпеді және тұтқынға түспеу үшін әдейі қиратылды.

Үлкен модельдің шабуыл шарты

Char 2C-нің шығу тегі әрқашан бір жасырындыққа оранып келген. Артиллерия жөніндегі мемлекеттік хатшы генерал Леон Августин Жан Мари Мурре, Францияның оңтүстігіндегі Тулон қаласына жақын орналасқан «Forges et Chantiers de la Méditerranée» (FCM) кеме құрылыс зауытына ауыр танкты, «char d'assaut de grand modèle»-ді жасау туралы шарт жасауға ауызша рұқсат берді. Сол кезде француз өнеркәсібі қорғаныс тапсырыстарын алу үшін белсенді түрде лоббилеу жұмыстарын жүргізіп, жоғары лауазымды шенеуніктермен және офицерлермен байланыстарын пайдаланды; дамыту шарттары нақты өндіріске ұласқан жағдайда болмаса да, өте тиімді болуы мүмкін, себебі олар мемлекет тарапынан толығымен төленді. Француз әскерінің ауыр танкқа қатысты нақты талабы болған жоқ, сондай-ақ оны сатып алуға қатысты ресми саясат та болған жоқ. Осылайша, бұл шешім оның жеке өкілеттігімен қабылданған сияқты көрінеді. Кейін ол берген түсіндірме бойынша, британдықтардың теңіз комитеті жасап жатқан танктары құрылымы, желдету және өрттен қорғау тұрғысынан жақсырақ болып көрінген, сондықтан кеме құрылыс зауыты француздық жобаларды жақсарта алады. Егер олар болған болса да, нақты техникалық сипаттамалары жоғалып кеткен. FCM кейіннен жобаны көп назарсыз қалдырды, тек қаржылық пайдасын ғана ойлады. Сол кездегі барлық танк жобалары өте құпия болып сақталды және қоғамдық бақылаудан қорғалды. 1916 жылдың 15 қыркүйегінде британдықтар Сомма шайқасында Mark I (ауыр) танкын таныстырды. Сомма шабуылының жалпы сәтсіздігі белгілі болғандықтан, Ұлыбританиядағы қоғамдық көңіл-күй күңгірттеді, ал танктар соңғы жеңіске жетудің жаңа үмітін сыйлады. Француз халқы өздерінің ұлттық танк жобалары туралы білуге асықты, ал француз саясаткерлері де бұл мәселеге қызығушылық танытты, себебі олар оған дейін оған көп араласпаған және бұл мәселені әскерилерге қалдырған. Бұл кенеттен пайда болған назар Моуррені қатты алаңдатты, ол FCM-де атқарылған жұмысты дереу зерттеді және ешқандай прогресс болмағанын көріп, таң қалды. 30 қыркүйекте ол жобаны жеке өзі басқаруға кірісті. 12 қазанда Renault компаниясы бірнеше ай бұрын ауыр рельсті миномет жасау туралы бірнеше ұсыныс жасағанын білген ол Луи Ренодан FCM-ге қолайлы ауыр көлік құралын әзірлеуге көмектесуін сұрады; бұл өтініш Renault-ға міндетті болды. Жобаның нақты сипаты қандай болатынын білместен бұрын, 20 қазанда Моурре FCM-ге бір прототип жасауды тапсырды. Бұл оқиға қару-жарақ министрі Альберт Томастың британдық типтерге қарағанда жақсы танк жасау туралы саяси талабымен сәйкес келді. 7 қазанда ол британ премьер-министрі Дэвид Ллойд Джорджтан Францияға бірнеше Mark I танктарын жеткізуді өтінді, бірақ жауап алмады. Мұндай жеткізілімдер болмайтынын дұрыс болжап, 1917 жылдың 23 қаңтарында ол француз танктарын британдық көліктерге қарағанда жылдам, күшті қаруланған және броньдалған етіп жасауды тапсырды. Ол 40 тонна салмақты, жеңіл артиллерия оқ-дәрілеріне қарсы иммунитетті және 3,5 метрлік траншеядан өту қабілетін атап өтті. Осы арада Renault өзінің жеке командасымен кеңескен, оның басшылығымен Родольф Эрнст Метцмайер, 1916 жылдың мамыр айынан бастап революциялық Renault FT жеңіл танкын жобалау процесінде болды. Алайда бұл жұмыс оларды басқа танк түрлерін қарастырудан бас тартқан жоқ. Renault, әрқашан өз қызметкерлерінің жаңа идеяларды дереу беруін күткен, осы ұстаныммен команданы белсенді ұстанымға шақырды, 1940 жылға дейін жалғасатын үлгі орнатты және әр түрлі төтенше зерттеулер дайындалды, соның ішінде ауыр танктың іске асырылуы туралы зерттеу. Бұл бақытты жағдай толық көлемдегі ағаш макетті таңғажайып стратегияда жасауға мүмкіндік берді, бұл премьер-министр және соғыс министрі болған Клемансо мен қару-жарақ министрі Лушур арасында талас тудырды, өйткені ол қажетті жұмыс күшін және болатты қамтамасыз ету мүмкін емес деп санады. Осы арада Этьен мен Петен мәселені одан әрі талап қою арқылы қиындатты. Петан арнайы понтондарды, ал Этьен - соққылау тақталарын және электронды мина детекторларын жөндеуді талап етті. Соғыс аяқталған кезде бірде-бір танк жасалмады. Бастапқыда Char 2C-ге арналған өндіріс тапсырысы тоқтатылды. Жаулық әрекеттердің аяқталуына қарамастан, жаңа ауыр танк жобаларын қабылдау үшін саяси қысым күшті болды, өйткені ауыр өнеркәсіпте қазір айтарлықтай артық қуат болды. Бұған тоқтам салу үшін, Этьеннің бастамасымен 1919 жылдың сәуірінде Direction de l'Artillerie d'Assaut он Char 2C сатып алуға шешім қабылдады және мұны кез-келген басқа жобаларды қабылдамау үшін дәлел ретінде қолданды. Бұл толықтай сәтті болмады; 1920 жылы Техникалық ұрыс техникасы бөліміне 250 мм-лік броньмен 600 тонналық танк жасау ұсынылды. FCM-де Джами және Саватье Char 2C прототипін аяқтады, ал қалған тоғыз танк дерлік бір уақытта жасалды; барлық он танк 1921 жылы жеткізілді және 1923 жылға дейін зауытта жаңартылды. Олар 1931 жылғы Char D1 алдындағы серияға дейін Францияда жасалған соңғы танктар болды.

Сипаттама

Char 2C - жұмыс істеу мәртебесіне ие болған жалғыз супер ауыр танк. Супер ауыр танк – бұл қарапайым танктерден әлдеқайда ауыррақ етіп жасалған, жай ғана ауыр танк емес. Салмағы бойынша келесі операциялық танк – Екінші дүниежүзілік соғыстың 70 тонналық неміс Tiger II ауыр танкі, оның шамамен 500 данасы өндірілді. Char 2C 69 тонна салмақтағы танк болды, оның бір бөлігі – бірінші дүниежүзілік соғыс дәуіріндегі танктердің арасындағы ең қалың бронясы, бірақ негізінен оның үлкен көлеміне байланысты. Бұл – өндіріске енгізілген ең ірі танк. Құйрығы орнатылғанда, корпусының ұзындығы болды. Құйрығысыз корпустың ұзындығы , ені , биіктігі . Негізгі мұнараның күмбезі, әдетте тасымалдау үшін ажыратылатын, орнатылғанда жалпы биіктігіне жетті. Ұзын тізбек пен салыстырмалы түрде тар ені рульді басқаруды қиындатып, маневрлеуге кедергі келтірді. Оның үлкен көлемі мен салмағы стратегиялық маневрлеуді шектеу арқылы тасымалдауды қиындатты. Танктерді теміржолмен тасымалдау үшін оларды екі (арнайы жасалған) теміржол вагондары арасына іліп қою қажет болды; бұл процесс шамамен төрт сағатқа созылды. Оның кең жақтауында екі жауынгерлік бөлімге орын болды. Алдыңғы бөлімде үш адамдық мұнара орнатылды – тарихтағы алғашқысы – Canon de 75 modèle 1897 типіндегі қысқартылған 75 мм далалық зеңбірек орнатылды, 124 оқпен, оқ аузынан шығу жылдамдығы , ал екіншісі, танктың артқы жағында, 8 мм Hotchkiss қарулы пулемет мұнарасымен жабдықталған. Алдыңғы мұнара 35 мм пластиналардан жасалған, ол соншалықты биік орналастырылған, экипажы баспалдақ арқылы көтеріліп, мұнара төбесінен ілінген орындықтарда отырып, төмендегі корпус пулеметшілеріне қарағанда жоғары деңгейде жұмыс істеді. Арғы мұнара 22 мм қалың пластинадан жасалған. Үш тәуелсіз 8 мм пулемет, барлығы шарлы қалқандарда, біреуі әр жақта және біреуі жүргізушінің оң жағында алдыңғы жақта, жаяу әскердің шабуылына қарсы қорғаныс қамтамасыз етті. Пулемет оқ-дәрісінің қоры 9504 дананы құрады.

Пайдалану тарихы

Он танк бірнеше біріктірілген бөлімдердің құрамында болды, олардың тікелей күші бір кезде үшке дейін азайды. 1920-1930 жылдары жаңа танктар жасалған сайын олардың әскери маңызы азайды. 1930 жылдардың соңына қарай олар көнеріп қалды, себебі олардың баяу жылдамдығы мен биік пішіні оларды танкке қарсы қарулардың жетістіктеріне осал етті. Дегенмен, 1939 жылғы француз жұмылдыруы кезінде он танк та белсенділендіріліп, жеке бөлімшеге, 51-ші «Bataillon de Chars de Combat» бөліміне қосылды. Үгіт мақсатында әр танк Францияның ежелгі аймақтарының бірінің атымен аталып, 90-99 нөмірлері тиісінше Пуату, Прованс, Пикардия, Эльзас, Бретань, Турен, Анжу, Нормандия, Берри, Шампань деп аталды. 1939 жылы «Нормандия» танкы «Лорейн» деп қайта аталды. Олардың басты құндылығы үгіт болғандықтан, осы алыптарды қауіптен сақтап, 1939 жылдың қыркүйегінде Зигфрид желісіне жасалған шабуылға қатыстырмады. Олар көптеген көңіл көтеруге арналған фильмдерде пайдаланылды, онда олар ескі француз бекіністерін өртеп, қиратып көрсетілді. Халық арасында олар жеңіске жете алмайтын супер танктер ретінде танылды, олардың қиял жете алмайтын көлемдері нақты деректерден әлдеқайда асып түсті. Француз басшылығы осы беделдің негізсіз екенін білген. 1940 жылдың 10 маусымынан кейін неміс «Panzerdivisionen» бөлімдері «Fall Rot» операциясын орындау кезінде француз шебін бұзғанда, осы танымал техниканы жауға түсірмеу туралы шешім қабылданды. 1940 жылдың 12 маусымында танктерді теміржолмен оңтүстікке жіберуге бұйрық берілді. 92 және 95 нөмірлі танктер тиісінше Майри-Майнвиллде және Пьеннде жойылды. Қалған алты танк 13 маусымда Ландер станциясында екі пойызға асығыс түсті. Түнде олар әлі де жүктелген күйінде Бадонвилл орманында жасырынды. Олардың бағыты туралы ешқандай бұйрық келмегендіктен, 14-ші күні осы жерде қалды, таңертең бомбаға түсті, бірақ ешқандай зақым көрмеді. Кешке, танктерді Нойфшатоға жіберу туралы бұйрық келіп түсті, ол 15 маусым таңында қол жеткізілді. Сол жерде Дижонға бару туралы шешім қабылданды. Алайда, Неуфшатодан оңтүстікке қарай он бес шақырым жерде, Мез-сюр-Мез станциясына жақын жерде, теміржолдың қисығында, рельс жанып тұрған жанармай пойызымен тосылды, ал басқа пойыздар артқа қарай жолдың шығуын жапты. Қисықтың салдарынан танктерді түсіру мүмкін болмады. Жаудың техниканы қолға түсірмеуі үшін көліктерді жоюға бұйрық берілді. Жарық заттар орнатылып, жанармай құбырлары кесілді. Бензинге от қойылды және танктер шамамен сағат 19:00-де жарылды. Экипаж оңтүстікке қарай қашып кетті.

Нұсқалар

1922 жылдың желтоқсанында қабылданған шешімнен кейін, 1923 жылдан 1926 жылға дейін Ла-Сендегі Шампань танкысы Шар 2С бис типті эксперименталды үлгіге өзгертілді, оған дөңгелек құйма болат мұнарада 155 мм гаубица орнатылды. Гаубицаның оралым жылдамдығы 200 м/с құрады. Соуттер Харле типті жаңа қозғалтқыштар қойылды және үш тәуелсіз пулемет орны алынып тасталды. Бұл конфигурацияда танктың салмағы шамамен 74 тоннаны құрады. Бірақ бұл өзгеріс уақытша болды, себебі 1934 жылдан кейін көлік бұрынғы жағдайына келтірілді.