Кіріспе

Неміс екінші дүниежүзілік соғысының ауыр танкі, сонымен қатар "Tiger II" деп те аталады, көбінесе "Tiger B" деп қысқартылады. Арсенал тізімінде Sd.Kfz. 182 ретінде тіркелген. Одақтас әскерлері оны көбінесе "King Tiger" немесе "Royal Tiger" деп атаған. "Tiger II" – "Tiger I" танкісінің ізбасары, ол бұрынғысының қалың бронясын "Panther" орта танкісінде қолданылған броняның еңістігімен үйлестірді. Танк шамамен 70 тонна салмаққа ие болды және алдыңғы бөлігінде қорғаныс бронясы болды. "Tiger II" танкілері армияның және Ваффен-СС-тің ауыр танк батальондарына берілді. Ол алғаш рет 1944 жылдың 11 шілдесінде Нормандияға одақтас әскерлерінің шабуылы кезінде 503-ші ауыр танк батальонында қолданылды. Шығыс майданында "Tiger II" танкілерімен жабдықталған алғашқы бөлім 501-ші ауыр танк батальоны болды, ол 1944 жылдың 1 қыркүйегіне дейін 25 "Tiger II" танкісінің іске қосылғанын тіркеді.

Даму

1937 жылы ауыр танкты жобалау жұмысы басталды; алғашқы жобалау шарты Henschel компаниясына тапсырылды. 1939 жылы тағы бір жобалау шарты жасалып, Porsche компаниясына берілді. Екі прототиптік серия да Krupp компаниясының бірдей мұнарасын пайдаланды. Басты айырмашылықтар корпуста, беріліс қорабында, жүріс бөлігінде және автомобильдік ерекшеліктерде болды. және "Пантера". Porsche корпусының дизайны артқы жағына орнатылған мұнараны және ортаға орнатылған қозғалтқышты қамтыды. Жүріс бөлігі "Элефант" танк жойғышының жүріс бөлігімен ұқсас болды. Онда әр жағынан жұпталған тіректері бар алты жол дөңгелегі орнатылған, ал тіректері қысқа бойлық бұралу сызықтарымен жабдықталған; бұл ішкі кеңістікті үнемдеп, жөндеуді жеңілдетті. Porsche нұсқасының бірінде бензин-электрлік жетегі болды (негізінен дизель-электрлік жетегімен бірдей, тек бензинмен жұмыс істейтін қозғалтқышты негізгі қозғалтқыш ретінде пайдаланады), бензин-электрлік гибридке ұқсас, бірақ аккумуляторсыз; екі жеке жетегі танктің әр жағында параллель түрде орналасқан, әрқайсысы бензин қозғалтқышы – электр генераторы – электр моторы – жетек дөңгелегінен тұратын гибридтік жетегінен құралды. Бұл жетегі бұрын қабылданбаған "Тигр (P)" жобасында қолданылған, кейін "Элефант" ретінде қайта жабдықталған, сондай-ақ кейбір АҚШ жобаларында қолданылып, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі француздық Saint Chamond танктерінде және соғыстан кейінгі Char 2C танктерінде өндіріске енгізілген. Porsche жүріс бөлігінің элементтері кейінірек бірнеше Jagdtiger танк жойғыштарында қолданылды. Тағы бір ұсыныс гидравликалық жетегін пайдалану болды; доктор Поршенің дәстүрден тыйыс дизайндары көп қолдау таппады.

Дизайн

Хеншель жобалау конкурсын жеңіп алды, ал барлық Tiger II танкілері осы фирмада өндірілді. Өндірістегі көліктерде екі түрлі мұнара конструкциясы қолданылды. Алғашқы конструкцияны жиі қате түрде «Порше» мұнарасы деп атайды, себебі оны Porsche компаниясы Tiger II прототипі үшін жасаған деген жаңылыс пікір қалыптасқан; шындығында бұл екі прототиптің де алғашқы Krupp дизайны болды. [[Файл:Bundesarchiv Bild 101I 680 8282A 09, Будапешт, Panzersoldaten in Panzer VI (Tiger II). jpg|thumb|right|alt=Төртбұрышты, жалпақ, тік беті бар танк мұнарасы, бүйірлері тік және жақтарына қарай біраз иілген.|Крумп жасаған «өндірістік мұнараның» (бұрыс түрде «Хеншель мұнарасы» деп аталатын) бұрышты алдыңғы бөлігі

Мұнараны айналдыру үшін айнымалы жылдамдықты Boehringer Sturm L4S гидравликалық қозғалтқышы қолданылды, ол қосымша жетек осі арқылы негізгі қозғалтқыштан қуат алды. Оқшы оң жақтағы тұтқа арқылы жоғары және төмен жылдамдық арасында таңдау жасай алатын. Мұнара қозғалтқыштың айналу жиілігіне тәуелсіз, төменгі берілісте 6°/сек жылдамдықпен 360 градусқа айналуға болады, ал жоғары жылдамдықта – Tiger I танкісіндегідей – 2000 айналымда 19°/сек, ал ең жоғары рұқсат етілген қозғалтқыш жылдамдығы 3000 айналымда 36°/сек жылдамдықпен айналуға болады. Мұнараның айналу бағыты мен жылдамдығын оқшы аяқ педальдары арқылы басқаратын, ал сол қолының жанындағы басқару тұтқасы арқылы жоғары айналым күшімен төмен жылдамдықты (қалысқа ыңғайлы) немесе төмен айналым күшімен жоғары жылдамдықты соңғы берілісті таңдауға болады. Бұл жүйе мұнараны өте дәл басқаруға мүмкіндік берді, педальге жеңіл тию нәтижесінде мұнараның айналу жылдамдығы 0,1 градус/сек-қа тең болды (360 градус 60 минутта), бұл сол кездегі көптеген басқа танктерден (мысалы, АҚШ M4 Sherman немесе кеңестік Т-34 орта танктерінен) өзгешеліктері, мылтықты дәл бағыттауға мүмкіндік берді. Қуат жоғалған жағдайда, мысалы, танк отыны біткенде, мұнараны қолмен баяу айналдыруға болады, жүк көтерушіге қосымша дөңгелек көмектеседі, ол қолмен бұрауыштың әрбір айналымы үшін жарты градус жылдамдықпен мұнараны айналдыра алады; 20 градус мұнараны айналдыру үшін қол дөңгелегін 40 рет толық бұру керек, ал мұнараны толық 360 градусқа айналдыру үшін оқшы қол дөңгелегін 720 рет толық бұруы керек. thumb|alt=Үлкен танктың артқы жағында екі жақты орналасқан түтін құбырлары жоғары қарай бағытталған, олардың ұштары көліктен қашықтап иілген.|Екі түтін құбыры бар артқы көрініс

Барлық неміс танктері сияқты, Tiger II танкысында да бензин қозғалтқышы орнатылған; бұл жағдайда Panther және Tiger I танктеріне де қуат берген 700 АТ (690 ж.к., 515 кВт) V12 Maybach HL 230 P30 қозғалтқышы болды. Tiger II, көптеген екінші дүниежүзілік соғыстың ауыр танктері сияқты, жеткілікті қуатқа ие болмады және көп отын тұтынды, ол немістер үшін тапшылық болды. Жетек берілісі Maybach OLVAR OG 40 12 16 Model B болды, ол сегіз алға және төрт кері жылдамдық берді, ол рульдік механизмді қозғалтады. Бұл Henschel L 801, екі радиусты конструкция, ол жиі бұзылуға ұшырады. Көлденең бұрылыс арқалықтары корпусты әр жағынан тоғыз оспен ұстап тұрды. Жолдардың ішінде резеңке жастықтармен және болат доңғалақтармен жабдықталған, диаметрі бірдей доңғалақтар орналасқан. Кейінгі Tiger I танктеріне де осы доңғалақтар берілді, олар екі танк арасындағы аз ғана ауыстырылатын бөлшектердің бірі болды. Tiger I сияқты, әр танк екі түрлі жол жинағымен жабдықталды: қалыпты «жауынгерлік жол» және теміржолмен тасымалдау кезінде қолданылатын тар «тасымалдау» жолы. Тасымалдау жолдары жүктің жалпы енін азайтып, танкті қатты жерде қысқа қашықтыққа айдауға мүмкіндік берді. Экипаж танк түсірілгеннен кейін қалыпты жауынгерлік жолға ауысуы керек болды. Жерге түсетін қысым 0,76 кг/см2 (10,8 пси) құрады.

Командалық нұсқа

Tiger II-дің командалық нұсқасы Panzerbefehlswagen Tiger Ausf. B деп аталды. Оның екі түрі болды: Sd. Kfz. 267 және Sd. Kfz. 268. Қосымша радио және жабдықтарға орын дайындау үшін оқ-дәрілерінің саны кемітілді (8,8 см калибрлі оқ-дәріден тек 63 дана).

Сенімділік және мобильділік

Bovington мұражайында орналасқан, сары, жасыл және қоңыр түсті толқынды камуфляжы бар үлкен, мұнаралы танк. Жолдар кең, алдыңғы бронясы еңкейтілген. Ұзын зеңбірек қаспаннан бірнеше метрге асып тұр. Бовингтон танкілер музейіндегі камуфляжданған Tiger II. Ұзын зеңбірек қаспаннан бірнеше метрге шығып тұрады. Алғашқы Tiger II-лер сенімсіз болып шықты, себебі негізінен тығыздағыштардың ағуы, бастапқыда жеңіл көлікке арналған ауыр қозғалтқыш жүйесі және Tiger II үшін жаңадан жасалған соңғы жетектің және рульдік механизмнің проблемалары болды. Соңғы жетек және екі радиусты рульдік механизм бастапқыда жиі бұзылып жатты. Жаңа екі буынды тізбек танк тегіс емес жерде жүргенде бүйірлік күштерге ұшырады, сондай-ақ тек әрбір екінші тістің тізбекпен байланысуына себеп болды, бұл олардың тез тозуына және соңғы жетекке зиян келтіруіне әкелді. Panzer әскерлерінің бас инспекторы Вольфганг Томале 1944 жылғы 4 қарашадағы брифингте: "Бұл шағымдардың себебі жаңа тізбек болды, ол өндірістің қысқартылуына мүмкіндік бергенмен, Tiger-дің сезімталдығын арттырды". Тек әрбір екінші тістің байланысуы соңғы жетектің "күрт сілкінуіне" әкелді, ол осы соққыларға төтеп бере алмады. "Тайгер II 332" АҚШ армиясының броньдық және атты әскер жинағына, Форт Беннингке (қазіргі Форт Мур), Джорджияға келді. Хеншельдің бас дизайнері Эрвин Аддерс: "Бұл сәтсіздік Tiger II сынақ нәтижелерін ескермей өндіріске енгізілгендіктен болды" деп жазды. Экипажға оқытудың жетіспеуі бұл мәселені ушықтыруы мүмкін; бастапқыда басқа танктерде шектеулі оқыту алған жүргізушілер жиі майданға бара жатқан бөлімдерге тікелей жіберілетін. Хеншель экипаждармен тығыз жұмыс істеп, проблемаларды шешті, сондай-ақ өзгертілген тығыздағыштар, қозғалтқыш жүйесінің компоненттері, жаңа тізбек және тісті дөңгелек дизайны, сонымен қатар жүргізушілерді оқытуды жақсарту және жеткілікті техникалық қызмет көрсету арқылы Tiger II қанағаттанарлық жағдайда ұсталуы мүмкін болды. 1945 жылғы 15 наурыздағы статистика бойынша Tiger-дің сенімділігі 59 пайызды құрады, бұл Panzer IV-тің 62 пайызына шамалас және осы кезеңде жұмыс істеп тұрған Panther-дің 48 пайызынан жоғары. С.Х.Пз. Abt 503 1944 жылғы қарашада Венгриядағы операциядан кейінгі есепте: Бастапқы сенімділік проблемаларына қарамастан, Tiger II осындай ауыр көлік үшін өте маневрлі болды. Неміс деректері мен сынақ нәтижелері оның тактикалық жылдамдығы неміс немесе одақтас танктерінің көпшілігінен кем емес немесе жақсы екенін көрсетеді. 1945 жылы 66-шы бронеполкінің подполковнигі Х. А. Шилдс былай деп хабарлады:

Жауынгерлік тарихы

Tiger II (Кру́пп мұнарасының алғашқы нұсқасымен) Францияда қозғалыста, 1944 жылғы маусым. Tiger II-ні алғаш рет 503-ші ауыр танк батальонының 1-ші ротасы (с. Абат. 503) 1944 жылғы 18 шілдеде Нормандия шайқасында, Трон мен Демувилл арасында Атлантика операциясына қарсы қолданды. Екі танк ұрыста жойылды, ал рота командирінің танкысы Гудвуд операциясы кезінде жасалған бомба кратеріне түсіп, қалпына келтірілмейтіндей зардап шекті. Шығыс майданында оны алғаш рет 1944 жылғы 12 тамызда 501-ші ауыр танк батальоны (с. Абат. 501) Львов-Сандомир шабуылына қарсы қолданды. Ол Баранов-Сандомирский маңындағы Висла өзенінің үстіндегі кеңестік көпір басына шабуыл жасады. Огледовке бара жатқан жолда бірнеше T-34-85 танкілерінің шабуылынан үш Tiger II танкысы жойылды. Неміс танкылерінде оқ-дәрілердің жарылысынан көптеген экипаж мүшелері қаза болғандықтан, басты оқ-дәрілерді мұнара ішінде сақтауға тыйым салынды, бұл олардың сыйымдылығын 68 оққа дейін азайтты. 11 және 14 тамыз аралығында 501-ші батальонның он төрт Tiger II танкысы советтік T-34-85 және IS-2 танкілерінің, сондай-ақ ISU-122 шабуылдық зеңбіректердің шабуылынан құмды жерде жойылды немесе тұтқынға алынды. Үш жұмыс істейтін Tiger II танкысын тұтқындау кеңес әскерлеріне Кубинкада сынақтар жүргізуге және оның күшті және әлсіз жақтарын бағалауға мүмкіндік берді.

thumb|alt=Құсқа қанатты және жалпақ беті бар үлкен танк, үстіне пальто және каска киген әскерлер колоннасының қасында, кең көшеде. Артындағы үлкен ғимарат соғыстың іздерін сақтап тұр.| s. Абат. 503 Tiger II танкысы және венгр әскерлері Буданың Қалдық ауданындағы шайқаста зардап шеккен көшеде, 1944 жылғы қазан.
1944 жылғы 15 қазанда 503-ші ауыр танк батальонының Tiger II танкылары "Панцерфауст" операциясында маңызды рөл атқарды, Отто Скорценидің әскерлеріне Венгрияның астанасы Будапешті басып алуға көмектесті, бұл елдің соғыс соңына дейін Остік державалардың құрамында қалуын қамтамасыз етті. 503-ші батальон Дебрецен шайқасына қатысты. 503-ші полк Венгриядағы операциялар театрында 166 күн бойы болды, осы уақыт ішінде кемінде 121 совет танкісін, 244 танкіге қарсы пушка мен артиллерия бөлімшесін, бес ұшақты және бір пойызды жойды. Бұл 25 Tiger II танкысының жоғалуымен аяқталды; он танк совет әскерлерімен жойылды және өртелді, екеуі зауытта жөндеу үшін Венаға жіберілді, ал он үш танк түрлі себептермен экипаждары тарапынан жау қолына түспеу үшін жарылысқа ұшыратылды. Tiger II 1944 жылғы желтоқсандағы Арденн шабуылында (сонымен қатар "Альбаз шайқасы" деп те аталады) төрт ауыр танк батальонына бөлініп, кең көлемде қолданылды. Кемінде 150 Tiger II танкысы болды, бұл жалпы өндірістің үштен біріне жуық; көпшілігі шабуыл барысында жойылды. Кейбір Tiger II танкылары 1945 жылғы қаңтарда советтік Висла-Одер және Шығыс Пруссия шабуылдарында, сондай-ақ 1945 жылғы наурызда Германияның Балтатон көлінің шабуылында, 1945 жылғы сәуірде Сейлоу биіктіктерінің шайқасында және соғыс соңында Берлин шайқасында да болды. 103-ші SS ауыр танк батальоны (с. Абат. 503) 1945 жылғы қаңтар мен сәуір аралығында Шығыс майданында 45 Tiger II танкысын жоғалтып, шамамен 500 бірлікті жойды (олардың көпшілігі механикалық ақаулар немесе отын жетіспеушілігі салдарынан өз экипаждарымен тасталып, жойылды).

Қару мен броньның жұмыс істеу қабілеті

thumb|alt=Тұмсығы жалпақ мұнарасы бар үлкен танктың алдыңғы көрінісі. Оның көлбеу алдыңғы бронясында бірнеше жұдырық көлеміндегі сызаттар бар, ал мұнараның алдыңғы бөлігінде жұдырық көлеміндегі тесік бар| «Тигр II» танкысының алдыңғы бронясында бірнеше сәттісіз тесілулер және мұнарасында тесілу бар. Ауыр бронясы мен қуатты ұзақ қашықтықтағы зеңбірегі «Тигр II» танкысына батыс одақтастарының және совет танктерінің қарсыластарына қарсы тұруға артықшылық берді. Бұл әсіресе Батыс майданында айқын болды, онда 1945 жылы бірнеше M26 «Першинг» және қосымша бронясы бар M4A3E2 «Шерман» «Джамбо» шабуылдық танктері Еуропаға тарағаннан кейін, сондай-ақ бірнеше кеш «Черчилль» үлгілерінен кейін, британдық және американдық күштері ауыр танктерді пайдалануға кіріспеді. Wa Prüf 1 есебі «Тигр II» танкысының алдыңғы бөлігі соғыстың ең ірі калибрлі танк зеңбіректерінің бірі – 122 мм D 25T-ге өткір екенін көрсетті. Алайда, советтік сынақтар мұны жоққа шығарды, өйткені олар 500-600 м қашықтықтағы дәнекерлеу тігістеріне 3-4 оқ ату арқылы алдыңғы глацисті жоюға болатынын анықтады, оның сапасы «Тигр I» немесе «Пантера» сияқты бұрынғы неміс үлгілеріне қарағанда нашар болды. 1945 жылдың ақпан айындағы R. A. C 3. d. құжатында британдық (76,2 мм) QF 17 фунттық зеңбірегінің броньды тесуші снарядтарын қолдану арқылы «Тигр II» танкысының мұнарасының және алдыңғы бөлігінің (төменгі алдыңғы корпус) алдыңғы бөлігіне теориялық түрде енуге қабілетті екені айтылған. Оның қалың алдыңғы бронясының нәтижесінде, «Тигр II» танкысына қарсы көбінесе флангалық маневрлер қолданылды, осылайша оның қабырғасы мен артқы бронясына оқ атуға тырысты, бұл көптеген жағдайларда «Тигр II» танкысына тактикалық артықшылық берді. Сонымен қатар, «Тигр II» танкысының негізгі қаруы кез келген одақтас танкты ұзақ қашықтықта, одақтас танктерінің тиімді ату қашықтығынан асып түсетін қашықтықта жоюға қабілетті болды.