Кіріспе

Т-28 – совет орта танк, көп мұнаралы конструкцияға ие. Прототипі 1931 жылы аяқталды, ал 1932 жылдың соңында өндіріс басталды. Бұл танк бекітілген қорғанысты бұзуға арналған, жаяу әскерге қолдау көрсетуге жасалған. Т-28, сондай-ақ көп мұнаралы Т-35 танкысын толықтыру мақсатында жобаланды, олар мұнара конструкцияларын бөліседі. Бұл танктың жауынгерлік қасиеттері жоғары болмаса да, совет танк құрылысшыларының даму жобасында маңызды рөл атқарды. Т-28 танкысында сынақтан өткен жаңа идеялар мен шешімдер кейіннен болашақ модельдерге енгізілді.

Құрылыс тарихы

Т-28 көптеген жағынан британдық Vickers A1E1 Independent танкысына ұқсас болды, ол соғыстар арасындағы кезеңде танк құрылысына зор әсер етті, тіпті 1926 жылы бір ғана прототипі жасалған болатын. 1932 жылы Ленинградтағы Киров зауыты британдық "Индепендент" танкысының дизайны негізінде танк өндіруді бастады. Т-28 танкысы 1933 жылдың 11 тамызында ресми түрде қабылданды. Т-28 танкысында 76,2 мм зеңбірегі бар бір үлкен мұнарасы және 7,62 мм пулеметтері бар екі кішкентай мұнарасы болды. 1933 жылдан 1941 жылға дейінгі сегіз жыл ішінде барлығы 503 Т-28 танкысы өндірілді.

Жауынгерлік тарихы

Т-28 1939 жылы Польшаға совет әскерлерінің басып кіру кезінде және Финляндиямен болған қысқы соғыста қолданылды. Қысқы соғыстың бастапқы кезеңдерінде танк фин бекіністеріне тікелей оқ ату миссияларында пайдаланылды. Осы операциялар барысында бронясының жеткіліксіз екені анықталды және жаңарту жұмыстары басталды. Алдыңғы броньдық пластиналар 30 мм-ден 80 мм-ге, ал бүйірлік және артқы пластиналар 40 мм-ге дейін қалыңдытылды. Осы күшейтілген нұсқасымен Қызыл Армия финдердің басты қорғаныс шебі – Маннергейм сызығын бұзып өтті. Ресейлік тарихшы Максим Коломиецтің "Т-28. Сталиннің үш басты монстры" атты кітабында айтылғандай, қысқы соғыс кезінде 200-ден астам Т-28 танктері жойылды, бірақ олардың тек 20-сы ғана қайта қалпына келтірілмейтін шығынға ұшырады (оның ішінде екеуі фин армиясының тұтқынына алынды). Киров зауытының жақын орналасқандығына байланысты, қалған барлық танктер жөнделді, кейбіреулері тіпті бес реттен астам жөндеуден өтті. Финдер Т-28 танктеріне "Постивану" ("пошта вагоны") деген лақап ат қойды, себебі бір советтік Т-28 танк командирі, 91-ші танк батальонының айлық жалақысын және сол батальонға жолданған поштаны тасымалдаған, жойылған танкпен бірге тұтқынға алынды (бұл оқиға 19-20 желтоқсан 1939 жылы Сумма шайқасы кезінде болды). Тағы бір түсіндірме бойынша, танктың тік беттері Батыс жұрттарындағы пошта эстафеталық кареттерін еске түсіреді. Финдер Т-28 танктерін сонымен қатар "Кивитало" ("тас үй", яғни, көпқабатты үй) деп атады, оның үлкен өлшемдеріне байланысты. Фин армиясы қысқы соғыста екі, ал Ұзақ соғыста бес Т-28 танкін басып алды, барлығы 7 дана. Фин армиясында Т-28 сияқты ауыр техниканы сүйреп апаруға қабілетті тракторлар болмағандықтан, өздігінен қозғала алмайтын басып алынған Т-28 танктерінен пайдалы барлық жабдықтар (пулеметтер, радио және т.б.) алынып, сол жерде тасталып кетті. 1941 жылғы маусымда немістер Кеңес Одағына шабуыл жасаған кезде, Кеңес Одағында 411 Т-28 танктері болды. Бірақ 1941 жылдың соңынан бастап, олар Қызыл Армияда сирек кездесе бастады, ал кейбіреулері жау әскерлері тарапынан қолданылды.

Бағалау

Т-28 танкісі өз заманы үшін бірқатар жетілдірілген мүмкіндіктерге ие болды, соның ішінде радио (барлық танктерде) және зениттік пулеметтік орналымдар. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін көптеген танктардың бронясы күшейтіліп, қорғанысы алғашқы Panzer IV танкілерімен салыстырылатын деңгейге жеткізілді, бірақ оның жүріс бөлігі мен құрылымы көнелген еді. Нацистік Германия Германия Барбаросса операциясы барысында кем дегенде бір Т-28 танкін басып алып, оны қолдануға келтірді, ол Panzerkampfwagen T 28 746(r) деп белгіленді. Бір дереккөз бойынша, 1935 жылы екеуі 60 Т-26, бес Т-27 танкеттері және шамамен 60 БА-6 бронеавтомобилімен бірге Түркияға сатылды, бұл Лулебургазда 2-ші кавалерия дивизиясының 1-ші танк полкін құруға мүмкіндік берді.