Кеңес Одағының T-26 танкысы

Кіріспе

Т-26 – Кеңес Одағының жеңіл танкiсі.

Т-26 танкісі – 1930-жылдардың ең сәтті танк үлгілерінің бірі болды, ол британдық Vickers 6 Ton танкісінің жетілдірілген нұсқасы еді. Жаңа танкке қарсы қарулардың пайда болуына дейін оның жеңіл бронясы тиімді болды. Ол сол кездегі басқа танктерден көптеп шығарылды, 11 мыңнан астам дана өндірілді, соның арқасында соғыстар аралығындағы ең көп өндірілген танк атағын алды. 1930-жылдары КСРО Т-26 танкісінің 53 түрін жасады, оның ішінде от тастағыш танкілер, жауынгерлік инженерлік машиналар, қашықтан басқарылатын танкілер, өздігінен жүретін артиллериялық қондырғылар, артиллериялық тракторлар және бронетранспортерлер бар еді. Олардың 23-і сериялық өндіріске шығарылды, ал қалғаны тәжірибелік үлгілер болды. Т-26 және БТ танкілері – соғыстар аралығындағы Қызыл Армияның бронетанкілік күштерінің негізгі танктері еді. Т-26 Испания азаматтық соғысының ең маңызды танкісі болды және 1938 жылғы Хасан көлі шайқасында, сондай-ақ 1939-1940 жылдардағы Қысқы соғыста маңызды рөл атқарды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Т-26 толыққанды ескіргенімен, 1941 жылғы маусымда Германияның Кеңес Одағына басып кірген кезде Қызыл Армияның бронетанкілік күштеріндегі ең көп танк болып табылды. Т-26 1941-1942 жылдардағы Мәскеу шайқасында, Сталинград шайқасында және 1942-1943 жылдардағы Кавказ шайқасында немістермен және олардың одақтастарымен шайқасты. Ленинград майданының кейбір танк бөлімдері 1944 жылға дейін Т-26 танкілерін пайдаланды. Советтік Т-26 жеңіл танктері соңғы рет 1945 жылдың тамызында, Япон Квантун армиясының Маньчжуриядағы жеңілісі кезінде қолданылды. Т-26 Испания, Қытай және Түркияға экспортталды және кеңінен қолданылды. Т-26 танкілерін фин, неміс, румын және венгр армиялары да пайдаланды. Танк сенімді және күтіп ұстауға оңай болды, ал оның дизайны 1931 және 1941 жылдар аралығында үнемі жаңартылып тұрды. 1940 жылдан кейін Т-26 танкісінің жаңа үлгілері жасалмады.

Британдық шығу тегі

Т-26 (поляк 7ТП-мен бірге) – британдық Vickers 6 Ton (Vickers Mk. E нұсқасы) танкы, оны 1928–29 жылдары Vickers Armstrongs компаниясы жобалаған. Қарапайым және күтімі оңай Vickers 6 Ton техникалық жағынан дамылмаған елдерге экспорттауға арналған: Кеңес Одағы, Польша, Бразилия, Аргентина, Жапония, Таиланд, Қытай және тағы да көптеген елдер. Vickers танкіні әскери басылымдарда жарнамалады, ал Кеңес Одағы мен Польша Vickers дизайнына қызығушылық танытты. 1930 жылдың басында Семен Гинцбург басқаратын Кеңес сатып алу комиссиясы Қызыл Армияға танктар, тракторлар мен автомобильдерді таңдау үшін Ұлыбританияға келді. Vickers 6 Ton Vickers Armstrongs компаниясына жасаған сапарында совет өкілдері таңдаған төрт танк үлгісінің бірі болды. 1930 жылдың 28 мамырында қол қойылған келісім бойынша компания КСРО-ға 15 екі мұнаралы Vickers Mk. E (A типі, екі .303 (7.71 мм) сумен салқындатылған Vickers пулеметтерімен қаруланған) танкы және толық техникалық құжаттаманы тапсырды, бұл СССР-де танкты сериялық өндіріске шығаруға мүмкіндік берді. А типінің екі мұнарасының тәуелсіз айналу мүмкіндігі бір мезгілде солға да, оңға да оқ атуға мүмкіндік берді, бұл далалық бекіністерді бұзу үшін тиімді деп есептелді. 1930 жылы Vickers зауытында танктарды құрастыруға бірнеше совет инженерлері қатысты. Алғашқы төрт Vickers 6 Ton танкы 1930 жылдың соңында КСРО-ға келді. Соңғы танктар 1932 жылы, Т-26 сериялық өндірісі басталған кезде келді. Британдық танктар сериялық өндіріске дайындық үшін зерттеу үшін совет зауыттарына, әскери оқу орындарына және оқу бөлімшелеріне жіберілді. Кейіннен кейбір танктар әскери қоймаларға және сынақ алаңдарына берілді. Vickers 6 Ton танктары КСРО-да V 26 деп аталды. 1931 жылдың қаңтарында Мәскеу маңындағы Поклонная төбесіндегі шағын сынақ алаңында үш британдық танктың өтімділігі сыналып көрді. Климент Ворошилов С. Гинцбург басшылығымен "Қызыл Армияның жаңа танктері үшін арнайы комиссия" құруды тапсырды, ол Қызыл Армияға қолайлы танк типін анықтауға тиіс болды. С. Гинцбург басқарған Ленинградтағы Большевик зауытында әзірленген Т-19 8 тонналық жеңіл жаяу әскер танкы Vickers 6 Ton танкымен бәсекелесті. Күрделі әрі қымбат Т-19 прототипінің алғашқы нұсқасы 1931 жылдың тамызында аяқталды. Екі танктың да артықшылықтары мен кемшіліктері болғандықтан, С. Гинцбург Т-19 корпусын, жергілікті қозғалтқышын және қару-жарағын сақтап, Vickers 6 Ton танкынің берілісі мен шассиін пайдаланып, қуаттырақ гибридтік танк ("жақсартылған" Т-19) әзірлеуді ұсынды. 1931 жылдың 26 қаңтарында РККА Механикаландыру және Моторландыру басқармасының бастығы И. Халепский С. Гинцбургке Польша үкіметі Vickers 6 Ton жеңіл жаяу әскер танктарын, сондай-ақ Christie M1931 атты әскер танктарын сатып алып, оларды британдық және француздық көмекпен жаппай өндіруге шешім қабылдағаны туралы хат жазды. Польша сол кезде совет әскери доктринасы бойынша КСРО-ның басты жауы деп есептелгендіктен, Совет Революциялық Әскери Кеңесі шетелдік танктарды Қызыл Армияға қабылдауды шешті және дамыту жұмыстары аяқталғанша күтпей, ықтимал агрессияны тойтару үшін оларды бірден өндіріске кіргізуді шешті. Сол кезде РККА-да Ресей Азамат соғысы кезінде түскен бірнеше ондаған ескірген Mark V ауыр танктары, Medium Mk. A және Renault FT танктары, сондай-ақ түрлі бронеавтомобильдер мен ескірген MS 1 (T 18) жеңіл жаяу әскер танктары болды. 1931 жылдың 13 ақпанында Vickers 6 Ton жеңіл жаяу әскер танкы "Т-26" белгісімен Қызыл Армияда "бірлескен қару түрлерінің бөлімшелерін және Жоғарғы Бас қолбасшылық резервінің танк бөлімшелерін жақыннан қолдау үшін негізгі танк" ретінде ресми түрде қабылданып, қызметке кірді. Vickers 6 Ton танктарының бірі (Т-26 танктарының пилоттық партиясы үшін советтік мұнаралармен жабдықталған) 1931 жылдың тамызында атысқа төзімділігі сыналып көрді. Қаптамаға қарапайым және броняны тесіп өтетін оқтарды қолдану арқылы мылтық пен Максим пулеметінен атыс жасалды. Қаптаманың атысқа аз зақыммен төтеп бергені анықталды (тек бірнеше қабырғалар зақымдалды). Химиялық талдау көрсеткендей, алдыңғы бронялық пластиналар жоғары сапалы цементтелген бронядан ("Vickers Armstrongs жіктелімі бойынша S. t. a Plat") жасалған, ал біртекті шатыр мен төменгі бронялық пластиналар орташа сапалы болаттан жасалған. Дегенмен, британдық броня алғашқы Т-26 үшін Изгора зауыты өндірген бронядан жақсы болды, себебі сол кезде КСРО-да заманауи металлургиялық жабдықтар жетіспеді. Сонымен қатар, Ф. Е. Дзержинский атындағы Әскери Техникалық Академияның Механикаландыру және Моторландыру факультеті Vickers 6 Ton танкы дизайны негізінде екі танк үлгісін (ТММ 1 және ТММ 2) әзірледі, олар американдық Hercules алты цилиндрлі сумен салқындатылатын қозғалтқышымен, жақсартылған алдыңғы бронясымен (15–20 мм-ге дейін) және жүргізушінің орны сол жақта орналасқан. ТММ – танк малый мощности немесе "қуаты аз танк" дегенді білдіреді. ТММ 1 танкы жергілікті Ya 5 жүк көлігінен беріліс бөліктерімен және танктың DT пулеметі үшін корпустың алдында орналасқан шарлы бекіткішпен жабдықталған, ал ТММ 2 танкы жақсартылған беріліс қорабымен, клатчсыз басқару құрылғысымен және оң мұнарада 37 мм Hotchkiss зеңбірегімен жабдықталған. Советтік танк өндірушілерінің өкілдері және РККА Мобилизациялық басқармасының шенеуніктері Hercules қозғалтқышын өндірудің қиын екенін және қозғалтқыш қозғалтқыш бөлімінде қызып кететінін айтты. 1932 жылдың басында ТММ 1 және ТММ 2 прототиптерінің сынақтары Vickers 6 Ton және Т-26 танкыларынан артықшылықтарын көрсетпеді (ТММ 2-нің маневрленуі тіпті нашар болды).

The T 26 (along with the Polish 7TP) was a Soviet development of the British Vickers 6 Ton (Vickers Mk. E variant) tank, which was designed by the Vickers Armstrongs company in 1928–29. The simple and easy to maintain Vickers 6 Ton was intended for export to less technically advanced countries: the Soviet Union, Poland, Brazil, Argentina, Japan, Thailand, China, and many others. Vickers advertised the tank in military publications, and both the Soviet Union and Poland expressed interest in the Vickers design. In early 1930, the Soviet buying committee, under the direction of Semyon Ginzburg, arrived in the UK to select tanks, tractors, and cars for use in the Red Army. The Vickers 6 Ton was among four tank models selected by Soviet representatives during their visit to Vickers Armstrongs. Under the contract signed on 28 May 1930, the company delivered to the USSR 15 twin turreted Vickers Mk. E (Type A, armed with two .303 in (7.71 mm) water cooled Vickers machine guns) tanks together with full technical documentation to enable series production of the tank in the USSR. The ability of the two turrets of the Type A to turn independently made it possible to fire to both the left and right at once, which was considered advantageous for breakthroughs of field entrenchments. Several Soviet engineers participated in assembly of the tanks at the Vickers factory in 1930. The first four Vickers 6 Ton tanks arrived in the USSR at the end of 1930. The last tanks arrived in 1932, when series production of the T 26 was already in progress. The British tanks were sent to Soviet factories for study in preparation for series production and to military educational institutions and training units. Later, some tanks were given to military supply depots and proving grounds. The Vickers built 6 Ton tanks were called V 26 in the USSR. Three British tanks were tested for cross country ability at the small proving ground near Moscow on Poklonnaya Hill in January 1931. Kliment Voroshilov ordered the creation of the "Special Commission for the Red Army (RKKA) new tanks" under the direction of S. Ginzburg to define the tank type suitable for the Red Army. The T 19 8 ton light infantry tank, developed by S. Ginzburg under that programme at the Bolshevik Plant in Leningrad, was a competitor to the British Vickers 6 Ton. The first prototype of the complex and expensive T 19 was finished in August 1931. Because both tanks had advantages and disadvantages, S. Ginzburg suggested developing a more powerful, hybrid tank (the so called "improved" T 19) with the hull, home developed engine and armament from the native T 19, and the transmission and chassis from the British Vickers 6 Ton. On 26 January 1931, I. Khalepsky, Head of the Department of Mechanisation and Motorisation of the RKKA, wrote a letter to S. Ginzburg with information obtained via the intelligence service that the Polish government had decided to purchase Vickers 6 Ton light infantry tanks as well as Christie M1931 cavalry tanks and to mass produce them with the assistance of both the British and French. Because Poland was then considered, in Soviet military doctrine, to be the USSR's main enemy, the Soviet Revolutionary Military Council decided to pass the foreign tanks into Red Army service, starting their production immediately without waiting for the completion of development works, in order to counter possible aggression. At that time, the RKKA had only several dozen outdated Mark V heavy tanks and Medium Mk. A and Renault FT tanks, captured during the Russian Civil War, together with various armoured cars and obsolescent domestic MS 1 (T 18) light infantry tanks. On 13 February 1931, the Vickers 6 Ton light infantry tank, under the designator T 26, officially entered service in the Red Army as the "main tank for close support of combined arms units and tank units of High Command Reserve". One of the Vickers 6 Ton tanks (equipped with Soviet made turrets for the pilot batch of T 26 tanks) was tested for gunfire resistance in August 1931. The hull was subjected to rifle and Maxim machine gun fire with the use of normal and armour piercing bullets at a range of It was found that the armour withstood gunfire with minimal damage (only some rivets were damaged). Chemical analysis showed that the front armour plates were made from high quality cemented armour ("S. t. a Plat" according to Vickers Armstrongs classification), whereas the homogenous roof and bottom armour plates were made from mediocre steel. Even so, the British armour was better than armour produced by Izhora Factory for the first T 26s because of a shortage of modern metallurgical equipment in the USSR at that time. At the same time, the Faculty of Mechanisation and Motorisation of the Military Technical Academy named after F. E. Dzerzhinsky developed two tank models (TMM 1 and TMM 2) based on the Vickers 6 Ton tank design but with an American Hercules six cylinder water cooled engine, improved front armour (to 15–20 mm), and a driver's position on the left side. TMM stands for tank maloy moshchnosti or "tank of low power". The TMM 1 was equipped with transmission details from the native Ya 5 truck [ru] and a ball mount for the DT tank machine gun in front of the hull, whereas the TMM 2 was equipped with an improved gearbox, a clutchless steering device and a 37 mm Hotchkiss gun in the right turret. Representatives from the main Soviet tank manufacturers together with officials from the RKKA Mobilization Department considered the Hercules engine to be too difficult to produce, and the engine tended to overheat inside the engine compartment. Tests of TMM 1 and TMM 2 prototypes performed in the beginning of 1932 demonstrated no advantage over the Vickers 6 Ton and the T 26 (the TMM 2's maneuverability was found to be even worse).

Дизайн

Кеңес одағы Vickers 6 Ton танкін жай ғана көшірмеді. Дегенмен, британдық аналогы сияқты, T-26 mod. 1931 екі мұнаралы конфигурацияға ие болды және әр мұнарада бір-бір машиналық пулемет орнатуға арналған еді. Басты айырмашылық – советтік T-26 mod. 1931 британдық 6 Ton танкынан жоғарырақ мұнараларға (бақылау терезесімен) ие болды. Совет мұнараларында Degtyarev жеңіл пулеметі үшін дөңгелек атыс тесігі болды, ал британдық түпнұсқада Vickers пулеметі үшін тікбұрышты тесіктер қолданылған. Танк корпусының алдыңғы бөлігі де сәл өзгертілді. T-26 танкының екі мұнаралы корпусы металл бұрыштардан жасалған қаңқаға реттелген броньды пластиналардан құрастырылды. 1931 жылы шығарылған кейбір танктерде су кедергілерін преодолевау үшін броньды пластиналар арасында корпустың төменгі жағында мырыштан жасалған тығыздағыштар болды. Қозғалтқыш бөліміне жаңбырдың енуіне байланысты 1932 жылдың наурыз айынан кейін ауа шығару терезесіне арнайы қақпақ орнатылды. 1932-1933 жылдары жасалған кейбір T-26 танктерінің корпусы қапталып, дәнекерленген. T-26 mod. 1931 екі цилиндрлі мұнараға ие болды, олар шарлы подшипниктерге орнатылған; әр мұнара 240 градусқа тәуелсіз айналды. Екі мұнара да алдыңғы және артқы секторларда (әрқайсысы 100 градус) бірдей ату мүмкіндігін қамтамасыз ете алды. Мұндай конфигурацияның кемшілігі – танктың барлық атыс күшін бір уақытта бір жаққа қолдану мүмкін болмады. Төрт түрлі мұнара модификациясы болды, олар әртүрлі комбинацияларда танктерге орнатылды (мысалы, қаптамалы корпусы бар танкта қаптамалы және дәнекерленген мұнаралар болуы мүмкін). T-26 mod. 1931 танкының корпусы мен мұнараларының максималды бронь қалыңдығы 13-15 мм құрады (1938 жылға дейін, төменде қараңыз), бұл жеңіл пулеметтен атылған оқтарға төтеп беруге жеткілікті болды. Бірінші сериядағы көптеген екі мұнаралы танктерде сапасы төмен 10 мм бронь пластиналары болды, оларды 7,62 мм броньды тесуші оқтар тесіп өте алатын. 1933 жылы кеңес одағы T-26 mod. 1933 танкын таныстырды. Бұл модельде 45 мм L/46 зеңбірегі (калибрлік ұзындығы, яғни оқ-дәріге байланысты өте жоғары бастапқы жылдамдық, 700-800 м/с) және бір 7,62 мм пулемет болды.
T 26V V=Vetäjä (Төлік): танкіге қарсы қаруларды сүйреуге арналған финляндиялық модификациясы. T-26T артиллериялық тракторына ұқсас. 1944 жылы тұтқынға алынған T-26 танктерінен 3 прототип қайта жасалды. Vânătorul de care R35: Renault R35 негізінде жасалған румыниялық танк жойғыш, T 26 танкының 45 мм 20 K зеңбірегін пайдаланды. Алғашқы прототипте тіпті тұтқынға алынған T-26 танкының мұнарасы қолданылған.

The Soviets did not simply replicate the Vickers 6 Ton. However, like its British counterpart, the T 26 mod. 1931 had a twin turreted configuration and was designed to carry two machine guns, mounting one in each turret. A major difference was that the Soviet T 26 mod. 1931 had higher turrets (with an observation slit) than the British 6 Ton. Soviet turrets had a round firing port for the Degtyarev light machine gun, as opposed to the rectangular ports used by the original British design for the Vickers machine gun. The front part of the hull was also slightly modified. Hulls of twin turreted T 26s were assembled using armoured plates riveted to a frame from metal angles. Some tanks, produced in 1931, had sealing zinc shims at the hull bottom between armoured plates for fording water obstacles. After problems with rain entering the engine compartment, a special cover was installed over an air outlet window after March 1932. Some T 26s produced at the end of 1932–1933 had a riveted and welded hull. The T 26 mod. 1931 had two cylindrical turrets mounted on ball bearings; each turret turned independently through 240°. Both turrets could provide common fire in front and rear arcs of fire (100° each). The disadvantage of such a configuration was that not all of the tank's firepower could be used at once on the same side. Four turret modifications existed, and they were mounted on tanks in different combinations (for instance, a tank with a riveted hull could have riveted and welded turrets). The hull and turrets of the T 26 mod. 1931 had a maximum armour thickness of 13–15 mm (until 1938, see below), which was sufficient to withstand light machine gun fire. Many twin turreted tanks of the first series had 10 mm armour plates of low quality, which could be penetrated by 7.62 mm armour piercing bullets from

In 1933, the Soviets unveiled the T 26 mod. 1933. This model, which had a new single cylindrical turret carrying one 45 mm cannon L/46 (length in calibers, which meant quite high initial velocity, over 700–800 m/s depending on ammunition) and one 7.62 mm machine gun,
T 26V V=Vetäjä (Towing): Finnish variant proposed for towing anti tank guns. Similar to the T 26T artillery tractor. 3 prototypes converted from captured T 26s in 1944. Vânătorul de care R35: Romanian tank destroyer based on the Renault R35, using the T 26's 45 mm 20 K gun. The first prototype even used the turret of a captured T 26.

Тірі қалғандар

Түрлі үлгідегі 45 Т26 танкі әртүрлі мұражайлар мен әскери мектептерде (негізінен орыс, испан, түрік және фин) сақталған. Олардың ең көрнектілері: Т 26 мод. 1931 жылы Мәскеудегі Ұлы Отан соғысының орталық мұражайында (Ресей): бұл танк 115 атқыштар дивизиясынан, снаряд тесіктерімен, 1989 жылы шілдеде Невский Пятачок өзенінің бойындағы өзен түбінен «Катран» суға түсу клубымен көтерілді. Көлік Ленинград әскери округінің Пярну оқу-жаттығу танк полкінде қалпына келтірілді және 1998 жылдың ақпан айында мұражайға сыйға берілді. Қазіргі уақытта мұндай көліктердің тек екеуі ғана сақталған. Екі мұнаралы Т 26 мод. 1931, пулемет және пулеметтік қару-жарағымен, резеңкеленген корпусымен Мәскеу облысындағы Кубинка танк мұражайында (Ресей). 37 мм-лік пулеметпен қаруланған жалғыз тірі қалған екі мұнаралы Т-26. T 26 мод. 1933 жылы Мәскеудегі Орталық қарулы күштер мұражайында (Ресей): бұл соңғы өндіріс үлгісі 1980-ші жылдары Кубинка танк мұражайынан көшірілді. T 26 мод. 1933 жылы музейдегі «Ленинград блокадасын бұзған» диорамасында, Кировск, Ленинград облысы (Ресей) маңындағы Марьино ауылында: бұл танк 2003 жылы мамыр айында Невский Пятачок өзенінің түбінен мұнарасыз және корпустың оң жағында үлкен тесікпен көтерілді. Қазір мұнарасы бар, бірақ корпустағы тесік әлі де сақталған. T 26 мод. 1933 жылы Старая Руссадағы Солтүстік-Батыс майданының мұражайында, Новгород облысы (Ресей): бұл танк 1981 жылы Ловат өзенінен көтеріліп, Коровичино ауылында (Новгород облысы) совет танкерлеріне ескерткіш болды. Көлік 2004 жылы мамыр айында мұражайға берілді. Танктің шынайы емес іздері бар. T 26 мод. 1933 жылы Мадридтегі Эль Голосо казармалары мұражайында (Испания): испандық ұлтшыл таңбалары бар танк (Испанияның тактикалық нөмірі 135), баспалдақ маскасы бар, DT танк пулеметінің орнына Hotchkiss пулеметімен қаруланған. 1936 жылы шығарылған. Ұшаққа қарсы пулемет және радио-антенна кейінірек қосылған. T 26 мод. 1933 жылы Картахенаның тарихи-әскери мұражайында, Испанияда, испан ұлттық белгілері бар, айдайтын жағдайда. T 26 мод. 1933 жылы Parola Tank Museum (Финляндия): фин тактикалық нөмірі Ps 163–33, айдайтын күйде. T 26 мод. 1933 жылы Парола танк мұражайында (Финляндия): бұл танк көптеген дереккөздерде Т 26 мод. 1933-тің ерте нұсқасы ретінде сипатталған. Бірақ шын мәнінде бұл фин соғысы кезеңіндегі модернизация (фин тактикалық нөмірі Ps 163–16) ХТ 26 от шашушы танк корпусынан (жанар қоспаны орнатуға арналған қапталдар, сол жақтағы толтыру люгінің шаршауларына арналған қапталдар және алдыңғы жолдың артында оң жақтағы дренаж порты) және БТ 5 жеңіл танкіден алынған кішкентай артқы нишасы бар бұрылысты танк. T 26 мод. 1933 жылы Парола танк мұражайында (Финляндия): фин соғысы кезеңіндегі модернизациясы (фин тактикалық нөмірі Ps 163–28) ХТ 26 от шашушы танк корпусынан, БТ 7 жеңіл танкіден алынған мұнарасы бар. T 26 мод. 1933 жылы Стамбулдағы әскери мұражайдың алдында (Түркия). 1934 жылы Ресейден сатып алынған 64 Т-26 танкісінің бірі. Т-26 түрік армиясында 1943 жылға дейін қызмет етті. T 26 мод. 1939 жылы Кубинка танк мұражайында, Мәскеу облысы (Ресей): қысылған мұнараның алдыңғы броньды пластинасы бар, айдайтын жағдайда (BRDM 2-ден GAZ 41 қозғалтқышы 2005 жылы орнатылған). Танк Ұлы Отан соғысы кезінде зақымдалған (көптеген оқ тиген іздер және мұнараның оң жағында 50 мм снарядтан жасалған дәнекерленген тесік). T 26 мод. 1939 жылы Парола танк мұражайында (Финляндия): фин соғысы кезеңіндегі жаңғырту (фин тактикалық нөмірі Ps 164–7); Т 26 модификациясынан алынған мұнарасы бар ХТ 133 жалын шашушы танк корпусы, корпустың алдыңғы броньды тақтасында DT танк пулеметіне арналған доптық орнағыш. ХТ 130 от шашушы танк Кубинка танк мұражайында, Мәскеу облысы (Ресей): шын мәнінде бұл ТУ 26 телетанк басқарушы көлігі, от шашушысы имитацияланған. ХТ 130 от шашушы танкі No 05776 Борзя, Чита облысы (Ресей): ескерткіш (1995 жылдан бастап), толық емес шассиімен (бір жолды боги жоқ; жолдар мен қозғалтқыш доңғалақтары американдық M3 Стюарт жеңіл танкіден алынды). 1990 жылға дейін көлік Трансбайкал әскери округінің (Монголияда орналасқан) Кеңес Одағының 39-армиясының әскери бөлімдерінің бірінің аумағында тұрды. Қазіргі уақытта ХТ 130-дың бірегей сақталған түрі. 1933 жылғы T 26 үлгісі Бовингтонның танк мұражайында, Ұлыбритания. T 26A көлік құралы. Қайта қалпына келтіріліп, Т-26В түріне айналдырылды және фин әскерлері қолданды.

There are about 45 T 26 tanks of various models preserved in different museums and military schools (mainly Russian, Spanish, Turkish and Finnish). The most notable of them are:
Twin turreted T 26 mod. 1931 in the Central Museum of the Great Patriotic War in Moscow (Russia): this tank from the 115th Rifle Division with shell holes was raised from a river bottom on the site of river crossing at Nevsky Pyatachok in July 1989 by Katran diving club. The vehicle was restored at the Pärnu Training Tank Regiment of the Leningrad Military District. It was donated to the museum in February 1998. Only two such vehicles are preserved at the present time. Twin turreted T 26 mod. 1931 with gun plus machine gun armament and riveted hull in the Kubinka Tank Museum in Moscow Oblast (Russia). The single surviving twin turreted T 26 armed with the 37 mm gun. T 26 mod. 1933 in the Central Armed Forces Museum in Moscow (Russia): this late production variant was transferred from Kubinka Tank Museum in the 1980s. T 26 mod. 1933 in the museum diorama "Breaching of the Leningrad Blockade" in Mar'ino village near Kirovsk, Leningrad Oblast (Russia): this tank was raised from a river bottom at Nevsky Pyatachok in May 2003, without its turret and with a large shell hole on the right side of the hull. It is now displayed with a turret, but the shell hole in the hull is still present. T 26 mod. 1933 in the Museum of the Northwestern Front in Staraya Russa, Novgorod Oblast (Russia): this tank was raised from the Lovat River in 1981 and became a monument to Soviet tankers in Korovitchino village (Novgorod Oblast). The vehicle was given to the museum in May 2004. The tank has inauthentic tracks. T 26 mod. 1933 in the El Goloso Barracks Museum in Madrid (Spain): the tank (Spanish tactical number 135) with Nationalist Spanish markings with pressed gun mask is armed with a Hotchkiss machine gun instead of a DT tank machine gun. Produced in 1936. The anti aircraft machine gun and the hand rail radio antenna are late dummies. T 26 mod. 1933 in the Museo Histórico Militar de Cartagena, Spain with Nationalist Spanish markings, in drivable condition. T 26 mod. 1933 in the Parola Tank Museum (Finland): Finnish tactical number Ps 163–33, in drivable condition. T 26 mod. 1933 in the Parola Tank Museum (Finland): this tank is described in many sources as early version of the T 26 mod. 1933. But in reality this is the Finnish war time modernization (Finnish tactical number Ps 163–16) of a hull from KhT 26 flame throwing tank (which can be identified by rivets for mounting of a burning mixture tank, rivets for hinges of a filling hatch on the left side and a welded drain port on the right side behind a front track bogie) with a mounted riveted turret with a small rear niche from the early BT 5 light tank. T 26 mod. 1933 in the Parola Tank Museum (Finland): the Finnish wartime modernization (Finnish tactical number Ps 163–28) of a hull from KhT 26 flame throwing tank with a mounted turret from the BT 7 light tank. T 26 mod. 1933 in front of the Istanbul Military Museum (Turkey). One of the 64 T 26 Tanks that were purchased from Russia in 1934. The T 26 remained in service with the Turkish army until 1943. T 26 mod. 1939 in the Kubinka Tank Museum, Moscow Oblast (Russia): this tank with pressed turret front armoured plate is in drivable condition (the GAZ 41 engine from the BRDM 2 was installed in 2005). The tank has combat damage taken during the Great Patriotic War (many marks from armour piercing bullets and a welded hole on the right side of the turret from a 50 mm shell). T 26 mod. 1939 in the Parola Tank Museum, (Finland): the Finnish war time modernization (Finnish tactical number Ps 164–7); a hull from a KhT 133 flame throwing tank with a mounted turret from the T 26 mod. 1938/1939 and a ball mount for the DT tank machine gun in a hull front armoured plate. KhT 130 flame throwing tank in the Kubinka Tank Museum, Moscow Oblast (Russia): in reality this is the TU 26 teletank control vehicle with a dummy flame thrower. KhT 130 flame throwing tank in the Military Unit No. 05776 in Borzya, Chita Oblast (Russia): monument (since 1995) with an incomplete chassis (one track bogie is missing; tracks and driving wheels were taken from the M3 Stuart American light tank). Before 1990 the vehicle stood in the territory of one of military units of the Soviet 39th Army (located in Mongolia) of the Transbaikal Military District. The single preserved KhT 130 at the present time. T 26 Model 1933 in the Bovington tank museum, UK. T 26A vehicle. Recovered, converted into a T 26B and used by Finnish forces.

Жарияланған дереккөздер

Ерекше саны 2. "Роспечать" каталогындағы жазылу индексі 73474. Дейли, Джон (1999). "Советтік және неміс әскери кеңесшілері доктринаны сынақтан өткізді" ("Armor" журналы, 1999 жыл, 1 мамыр). Форт-Нокс, Кью-Ай: АҚШ Армиясының қарулы күштер орталығы. ISSN 0004 2420. Хьюз Уилсон, Джон (2006). "Саумуссалмидегі қар мен қасап" ("Military History" журналы, 1 қаңтар 2006). ISSN 0889 7328. Вудль, Розмари С. (2003 жылғы сәуір). "Тозақта мұздау" ("Military History" журналы, 20 том, 1-ші шығарылым). ISSN 0889 7328. Залога, Стивен Дж. "Испания азамат соғысындағы советтік танк операциялары", "Journal of Slavic Military Studies" журналы, 12 том, 3 нөмір, қыркүйек 1999. Залога, Стивен Дж., Джеймс Грандсен (1981). Советтік ауыр танктері. Лондон: "Osprey Publishing" баспасы. Залога, Стивен Дж., Джеймс Грандсен (1984). Екінші дүниежүзілік соғыстың советтік танктері мен жауынгерлік машиналары. Лондон: "Arms and Armour Press" баспасы.

Видео

Т-26 танкiсi, Т-26 модификациясы 1939 жылы, Кубинка танк мұражайынан, Ресей (сол кездегі КСРО-ның броньды күштері туралы қысқаша тарихи мәлiметтермен, орыс тілінде)
Т-26 танкiсi, Т-26 модификациясы 1939 жылы, Кубинка танк мұражайынан (Ресей)
Т-26 танкiсi, Т-26 модификациясы 1933 жылғы нұсқасының көшiрмесi (тарихи сахнамен, орыс тілінде)
Т-26 танкiсi, Т-26 модификациясы 1939 жылы, Parola танк мұражайынан, Финляндия (жүргізуге жарамды күйде)
Т-26 танкiсi, Т-26 модификациясы 1939 жылы, Parola танк мұражайынан, Финляндия (жүргізуге жарамды күйде)