Жүдей-Христиан термині: Тарихы, сын және мағынасы

Кіріспе

Яһудилік және христиандық діндерін біріктіретін термин "Яһуди-христиандық" термині христиандық пен яһудилікті бірге топтастыру үшін қолданылады, атап айтқанда, христиандықтың яһудиліктен тарауына, христиандықтың яһуди жазбаларын христиандық Киелі кітаптың Ескі өсиеті деп мойындауына немесе екі діннің ортақ құндылықтары бар деген пікірге байланысты. "Яһуди-христиан" термині алғаш рет 19 ғасырда христиан дініне ауысқан яһудилерді атау үшін пайда болды. Бұл термин көп сынға ұшырады, әсіресе яһуди зиялылары тарапынан, себебі ол антисемиттік идеяларға сүйенеді және оларды күшейтеді, сондай-ақ яһуди және христиандық ой-өрісі, теологиясы, мәдениеті және амалдары арасындағы маңызды айырмашылықтарды жасырады. АҚШ-та бұл термин Ұлыттық жеңіске (Cold War) кезінде кеңінен қолданылды, АҚШ-тың коммунизмге қарсы біртұтас американдық ұлттық ерекшелігі бар екенін көрсету мақсатында. "Абырайым діндері" термині, Ыбырайым пайғамбарға (Ислам, Бахаи діні, Самариялықтар, Друздер және басқа да діндер, сондай-ақ яһудилік және христиандық) қатысты діндердің ортақ тобын білдіру үшін қолданылғанда, кейде мәселі тудыруы мүмкін.

Тарих

"Жудей-христиандық" термині алғаш рет 1821 жылдың 17 қазанында Александр Маккоулдың хатында кездеседі. Бұл жағдайда бұл термин христиандыққа өткен яһудилерге қатысты қолданылған. 1829 жылы Джозеф Вольф та осы терминді қолданды, ол яһудилерді дінге көндіру үшін кейбір яһуди дәстүрлерін сақтайтын шіркеу түріне сіңдірді. Марк Силк 19 ғасырдың басында бұл терминнің (ағылшын және француз тілдерінде) "Исаның ертедегі жақтастарына, Пауыл елшінің қалауына қарсы шығып, Исаның үгілін тек яһудилерге ғана шектеуді және яһуди заңдарын мен рәсімдерін сақтауды қалағандарға" ең көп қолданылғанын айтады. Фридрих Ницше "Judenchristlich" ("Яһуди христиан") деген неміс терминін еврей және христиан көзқарастары арасындағы байланыстың назардан тыс қалған аспектілерін сипаттау және атап көрсету үшін пайдаланды. Бұл сөз 1895 жылы жарық көрген, бірақ бірнеше жыл бұрын жазылған "Антихрист" кітабында кездеседі, ал Ницшенің аргументінің толық дамуын оның бұрынғы еңбегі "Мораль генеалогиясы" кітабында табуға болады. Джордж Оруэлл 1939 жылы "жүдей-христиандық моральдық схема" деген сөз тіркесімен бірге, этикалық (теологиялық немесе діни емес) мағынада жүдей-христиандық этика немесе жүдей-христиандық құндылықтар тұжырымын қолданды. Теолог Ричард Л. Рубенштейннің сөзіне сәйкес, "жүдей-христиандық тарих түсіндіруі" – мысалы, оба сияқты адамның азап-қайғысын, адамның күнәсі үшін келген жаза деп қарастыру. Тарихшы К. Хилан Гастонның айтуынша, бұл термин 1930 жылдары АҚШ-ты сипаттау үшін қолданыла бастады, ол кезде ел Еуропадағы фашизм мен коммунизмнен өзін ажырату үшін біртұтас мәдени ұлттық ерекшелік құруға тырысты. 1940 жылдарға қарай американдық азаматтық діннің бір бөлігіне айналған бұл термин, әсіресе коммунистік атеизмге қарсылық білдіру үшін қолданылғанда, суық соғыс кезінде үлкен мәнге ие болды. 1970 жылдары бұл термин американдық консервативті христиандық оң қанатпен тығыз байланысты болды және көбінесе иммиграция мен ЛГБТ құқықтарын шектеуге бағытталған саяси әрекеттерде қолданылады.

The term "Judæo Christian" first appears in a letter by Alexander McCaul which is dated October 17, 1821. The term in this case referred to Jewish converts to Christianity. The term was similarly used by Joseph Wolff in 1829, in reference to a type of church that would observe some Jewish traditions in order to convert Jews. Mark Silk states in the early 19th century the term was "most widely used (in French as well as English) to refer to the early followers of Jesus who opposed" the wishes of Paul the Apostle and wanted "to restrict the message of Jesus to Jews and who insisted on maintaining Jewish law and ritual". Friedrich Nietzsche used the German term "Judenchristlich" ("Jewish Christian") to describe and emphasize what he believed were neglected aspects of the continuity which exists between the Jewish and Christian worldviews. The expression appears in The Antichrist, published in 1895 but written several years earlier; a fuller development of Nietzsche's argument can be found in the prior work, On the Genealogy of Morality. The concept of Judeo Christian ethics or Judeo Christian values in an ethical (rather than a theological or liturgical) sense was used by George Orwell in 1939, along with the phrase "the Judaeo Christian scheme of morals". According to theologian Richard L. Rubenstein, the "normative Judaeo Christian interpretation of history" is to treat human suffering, such as a plague, as punishment for human guilt. According to historian K. Healan Gaston, the term became a descriptor of the U. S. in the 1930s, when the country sought to forge a unified cultural identity in an attempt to distinguish itself from fascism and communism in Europe. Becoming part of the American civil religion by the 1940s, the term rose to greater prominence during the Cold War, especially when it was used to express opposition to communist atheism. In the 1970s, the term became particularly associated with the American Christian right, and it is often employed in political attempts to restrict immigration and LGBT rights.

АҚШ-та

1930 жылдары антисемитизмнің күшеюі протестанттар, католиктер және яһудилерді өзара түсіністікті арттыру және АҚШ-тағы антисемитизм деңгейін төмендету үшін шаралар қабылдауға итермеледі. Осы мақсатта, христиандар мен яһудилердің ұлттық конференциясының алдын бағдарламаларды жүргізу үшін дін қызметкері, раввин және пастордан тұратын топтар құрды, соның арқасында Американы көп мәдениетті ел ретінде қалыптастыруға ұмтылысты, ол енді христиан елі ретінде емес, "протестантизм, католицизм және иудаизм сияқты үш құнды дәстүрмен нәрленген" ел ретінде танылды. "Жүдей-христиан" термині батыстық құндылықтар еврейлерді де қамтитын діни келісімге негізделген деген идеяны білдіретін либералдық термин ретінде кеңінен қолданыла бастады. Екінші дүниежүзілік соғыс және Холокосттан кейін "Америкада христиан теологиясында революция болды. [ ] Константин Рим империясын қабылдағаннан бергі еврей халқына қатысты христиандық көзқарастың ең үлкен өзгерісі". Христиандық сионизмнің өркендеуі, діни мотивациямен туған христиандық қызығушылық және Израиль мемлекетін қолдау американдық евангелистер арасында иудаизмге қызығушылықты арттырды. Бұл қызығушылық, әсіресе иудаизмнің үйретімдері мен олардың сенімдері арасындағы ортақ белгілерге бағытталған. 1940 жылдардың соңында евангелистік жаңа жүдей-христиандық көзқарасты қолдаушылар Израильдің жаңа мемлекетіне дипломатиялық қолдау көрсету үшін Вашингтонда лоббилеу жұмыстарын жүргізді. 1990 жылдардан бастап, 21-шы ғасырдың алғашқы екі онжылдығына дейін Американың жүдей-христиандық дәстүріне деген қызығушылық және оған оңтайлы көзқарас евангелистер арасында және (біраз көлемде) АҚШ-тағы саяси консервативтік қозғалыста кең таралды. Керісінше, 1970 жылдары басты протестанттық конфессиялар мен Ұлттық шіркеулер кеңесі Израильге қарағанда палестиналықтарды көбірек қолдады. 2019 жылы Натан Шаранский алғаш рет Израильге үкіметтік қолдау көрсетілген, бірақ еврей халқының мүддесіздігі және тіпті ашық қарсылығын көргенін атап өтті. Евангелистер арасындағы еврейлерге деген жаңа оңтайлы көзқарастың діни негізі Мысыр кітабының 12:3-те табылады, онда Құдай Ыбырайымды жарылқағандарға бата беретінін және оны қарғағандарды қарғауға уәде береді. Бұл уәде Ыбырайымның ұрпақтарына да қатысты. Жаңа филосемитизмнің басқа факторларына христиандықтың теологиялық негіздеріне үлес қосқаны үшін яһудилерге алғыс айту, пайғамбарлар мен Исаның бастауы болғаны үшін оларға құрмет көрсету; шіркеудің антисемитизм тарихы үшін өкіну; және Құдай соңғы уақытта яһуди халқына қалай қарағанына байланысты елдерді соттайды деген қорқыныш жатады. Сонымен қатар, көптеген евангелистер үшін Израиль соңғы заманның пайғамбарлықтарының орындалуына жауапты құрал ретінде қарастырылады. 21-шы ғасырдағы дискурста "жүдей-христиан" терминінің қолданылуы екі түрлі сенімді теңегені және исламфобияны күшейтетін фактор ретінде сынға ұшырады.

The rise of antisemitism in the 1930s led concerned Protestants, Catholics, and Jews to take steps to increase mutual understanding and lessen the level of antisemitism in the United States. In this effort, precursors of the National Conference of Christians and Jews created teams consisting of a priest, a rabbi, and a minister, to run programs across the country, and fashion a more pluralistic America, no longer defined as a Christian land, but "one nurtured by three ennobling traditions: Protestantism, Catholicism and Judaism The phrase 'Judeo Christian' entered the contemporary lexicon as the standard liberal term for the idea that Western values rest on a religious consensus that included Jews." In the aftermath of World War 2 and the Holocaust, "there was a revolution in Christian theology in America. [ ] The greatest shift in Christian attitudes towards the Jewish people since Constantine converted the Roman Empire." The rise of Christian Zionism, religiously motivated Christian interest, and support for the state of Israel increased interest in Judaism among American evangelicals. This interest is especially focused on areas of commonality between the teachings of Judaism and their own beliefs. During the late 1940s, evangelical proponents of the new Judeo Christian approach lobbied Washington for diplomatic support of the new state of Israel. From the 1990s, continuing through the first two decades of the 21st century, interest in and a positive attitude towards America's Judeo Christian tradition has become mainstream among evangelicals and (to some extent) the political conservative movement in the United States. In contrast, by the 1970s, mainline Protestant denominations and the National Council of Churches were more supportive of Palestinians than Israel. Natan Sharansky observed in 2019, that for the first time, he was encountering the situation of nations with ample governmental support for Israel but disinterest and even overt hostility by the Jewish populace. The scriptural basis for this new positive attitude towards Jews among evangelicals is found in Genesis 12:3, in which God promises that he will bless those who bless Abraham, and curse those who curse them. In the evangelical interpretation this promise includes the descendants of Abraham. Other factors in the new philo Semitism include gratitude to the Jews for contributing to the theological foundations of Christianity and being the source of the prophets and Jesus; remorse for the Church's history of antisemitism; and fear that God will judge the nations at the end of time based on how they treated the Jewish people. Moreover, for many evangelicals Israel is seen as the instrument through which prophecies of the end times are fulfilled. The use of the term "Judeo Christian" in 21st century discourse has been criticized for equating two different faiths and being a vector for Islamophobia by exclusion.

Яһудилердің жауаптары

Яһуди қауымының осы тұжырымға қатысты көзқарасы әртүрлі болды. 1930 жылдары «Дүниежүзілік антисемит әрекеттерінің, яһуди дінін қаралап, жоюға бағытталған күш-жігеріне қарсы тұрып, Америкадағы ықпалды христиандар мен яһудилер оны қолдауға тырысты, яһуди дінін американдық діни өмірдің шетінен ортасына жылжытып жіберді». Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде яһуди діни қызметкерлері католик діни қызметкерлері мен протестант пасторларымен бірге, «көп жағдайда бұрын ешқашан раввиннің сөйлегенін көрмеген, тіпті естімеген» әскерилерге жақсылық ниет білдіру үшін жұмыс істеді. Белгісіз сарбаздың жерлеу рәсімінде раввиндер басқа діни қызметкерлермен бірге тұрып, еврейше дұға оқыды. Соғыс кезіндегі кеңінен таралған трагедия – «Корс» кемесінің суға батуы кезінде, кемедегі түрлі діндердегі діни қызметкерлер теңізшілерді эвакуациялау үшін құтқару жилеттерін беріп, кеме батып бара жатқанда «қолынан қол ұстасып, дұға етіп» тұрды. 1948 жылғы пошта маркасы олардың батырлығын «дінаралық ынтымақтастық» деген сөздермен бейнеледі. 1950 жылдары «Холокосттың салдарынан американдық яһудилер арасында рухани және мәдени жаңару орын алды». Америкалық яһудилер өзгеше екендерін мойындауға көбірек сенімді болды. Қазіргі заманғы яһудизм мен христиандық арақатынастарын қарастыратын екі маңызды кітап – Абба Хиллель Сильвердің «Яһудизмнің ерекшелігі» және Лео Бэккің «Яһудизм мен христиандық» кітаптары, екеуі де «иудаистік-христиандық» термині екі дін арасындағы маңызды айырмашылықтарды жасырып тастаған әлемде яһудизмнің ерекшелігін түсіндіруге ұмтылды. Раввин Елиезер Берковиц теологиялық айырмашылықтардың жоғалуына қарсы шығып, «Яһудизм христиандықты қабылдамағандықтан яһудизм, ал христиандық яһудилікті қабылдамағандықтан христиандық» деп жазды. Теолог және автор Артур А. Коэн «Иудаистік-христиандық дәстүрдің мифы» еңбегінде иудаистік-христиандық тұжырымның теологиялық негізділігіне күмән келтіріп, оның американдық саясаттың туындысы екенін айтты, ал Яков Неуснер «Яһудилер мен христиандар: Ортақ дәстүрдің мифы» еңбегінде: «Екі дін әртүрлі адамдарға әртүрлі нәрселер туралы сөйлейді» деп жазады. Заң профессоры Стивен М. Фельдман 1950 жылға дейінгі кезеңді, әсіресе Еуропада, «иудаистік-христиандық дәстүрді» шақыруды үстемдік етушілік ретінде қарастырады: Христиандықтың тарихи түрде антисемитизмді тудырғанын мойындағаннан кейін, осы дәстүр қауіпті христиандық догма ретінде көрінеді (кем дегенде яһуди көзқарасынан). Христиандар үшін иудаистік-христиандық дәстүрдің түсінігі яһудиліктің христиандыққа айналуын білдіреді – яһудилік христиандықта толыққандай болады. Иудаистік-христиандық дәстүр туралы түсінік христиандық теологиядан туындайды, онда Құдаймен жасалған христиандық келісім (немесе Жаңа өсиет) яһуди келісімін алмастырады. Осы сенімге сәйкес христиандық яһудилікті реформалап, оның орнына қояды. Сондықтан бұл сенім, біріншіден, яһудиліктің реформаға және алмастыруға мұқтаж екенін, екіншіден, қазіргі заманғы яһудиліктің тек «қалдық» ретінде сақталатынын білдіреді. Ең бастысы, иудаистік-христиандық дәстүрдің нанымы яһудизм мен христиандық арасындағы нақты және маңызды айырмашылықтарды жасырады.

The Jewish community's attitude towards the concept has been mixed. In the 1930s, "In the face of worldwide anti semitic efforts to stigmatize and destroy Judaism, influential Christians and Jews in America labored to uphold it, pushing Judaism from the margins of American religious life towards its very center." During World War II, Jewish chaplains worked with Catholic priests and Protestant ministers in order to promote goodwill, addressing servicemen who, "in many cases had never seen, much less heard a Rabbi speak before." At funerals for the unknown soldier, rabbis stood alongside the other chaplains and recited prayers in Hebrew. In a much publicized wartime tragedy, the sinking of the , the ship's multi faith chaplains gave up their lifebelts to evacuate seamen and stood together "arm in arm in prayer" as the ship sank. A 1948 postage stamp commemorated their heroism with the words: "interfaith in action." In the 1950s, "a spiritual and cultural revival washed over American Jewry" in response to the trauma of the Holocaust. American Jews became more confident in their desire to be identified as different. Two notable books addressed the relationship between contemporary Judaism and Christianity, Abba Hillel Silver's Where Judaism Differs and Leo Baeck's Judaism and Christianity, both motivated by an impulse to clarify Judaism's distinctiveness "in a world where the term Judeo Christian had obscured critical differences between the two faiths." Reacting against the blurring of theological distinctions, Rabbi Eliezer Berkovits wrote that "Judaism is Judaism because it rejects Christianity, and Christianity is Christianity because it rejects Judaism." Theologian and author Arthur A. Cohen, in The Myth of the Judeo Christian Tradition, questioned the theological validity of the Judeo Christian concept and suggested that it was essentially an invention of American politics, while Jacob Neusner, in Jews and Christians: The Myth of a Common Tradition, writes, "The two faiths stand for different people talking about different things to different people." Law professor Stephen M. Feldman looking at the period before 1950, chiefly in Europe, sees invocation of a "Judeo Christian tradition" as supersessionism:
Once one recognizes that Christianity has historically engendered antisemitism, then this so called tradition appears as dangerous Christian dogma (at least from a Jewish perspective). For Christians, the concept of a Judeo Christian tradition comfortably suggests that Judaism progresses into Christianity—that Judaism is somehow completed in Christianity. The concept of a Judeo Christian tradition flows from the Christian theology of supersession, whereby the Christian covenant (or Testament) with God supersedes the Jewish one. Christianity, according to this belief, reforms and replaces Judaism. The belief, therefore, implies, first, that Judaism needs reformation and replacement, and second, that modern Judaism remains merely as a "relic". Most importantly the belief of the Judeo Christian tradition insidiously obscures the real and significant differences between Judaism and Christianity.