Сэмюэл Джонсонның 1755 жылғы ағылшын тілінің сөздігі

Кіріспе

1755 жылғы Сэмюэл Джонсонның сөздігі

Ағылшын тілінің сөздігі, кейде Джонсонның сөздігі деп жарияланады, 1755 жылдың 15 сәуірінде жарық көрді және оны Сэмюэл Джонсон жазған. Бұл ағылшын тілі тарихындағы ең ықпалды сөздіктердің бірі. Сол кездегі сөздіктерге қанағаттанбағандықтан, 1746 жылдың маусымында Лондон кітап сатушыларының тобы Джонсонмен 1500 гинеяға (1575 фунт стерлинг) сөздік жазу туралы келісім жасасты. Джонсон жұмысты үш жылда аяқтай алатынын айтқанмен, оны аяқтауға жеті жыл кетті. Ол бұл жұмысты өзі жеке жасады, тек қана кітаптардан белгілеп алған мысалдарды көшіру үшін кеңсе қызметкерлерінің көмегіне жүгінді. Джонсон өмірінде бірнеше қайта қаралып, түзетілген басылымдар шығарды. 173 жыл өткен соң Оксфорд ағылшын сөздігі аяқталғанға дейін Джонсонның сөздігі ағылшын тіліндегі ең көрнекті сөздік деп есептелді. Уолтер Джексон Бейттің сөзіне сүйенсек, бұл сөздік "бір адамның осындай қиын жағдайда салыстырмалы уақыт ішінде атқарған ең үлкен ғылыми жетістігі және, мүмкін, ең бағалысы" болып табылады.

Өмірбаян

Бұрын кітаптарға құрметпен қаралатын, бірақ XVIII ғасырдың ортасына келгенде бұл қалыптасқан емес. Халықтың сауаттылығының өсуі, баспа және кітап мұқабасын жасау техникасының жетістіктерінің нәтижесінде, кітаптар, мәтіндер, карталар, жарнамалар мен газеттер алғаш рет халыққа қолжетімді бағамен ұсынылды. Баспа сөздерінің мұндай өркендеуі грамматика, сөздердің анықтамасы және орфографияның белгілі бір үлгісін қажет етті. Бұл үшін ағылшын тілінің беделді сөздігіне жүгіну қажет болды. 1746 жылы Лондонның ең табысты баспагерлері, Роберт Додсли мен Томас Лонгман – ешқайсысы жеке өздері осы жұмысты атқара алмаған – осы қажеттілікті қанағаттандыру және үнемі өсіп келе жатқан оқырман және жазушы қауымның сұранысын қанағаттандыру үшін консорциум құрды. Джонсонның сөздігі алғашқы ағылшын сөздігі емес, тіпті алғашқы ондықтың ішінде де болған жоқ. Соңғы 150 жылда Англияда жиырмадан астам сөздік жарық көрді, олардың ең көнесі – 1538 жылы сэр Томас Элиоттың латын-ағылшын сөздігі болды. Келесісі 1583 жылы мектеп директоры Ричард Малкастердің еңбегінде жарық көрді. Малкастер «Біздің жалпы қолданатын [сегіз мың сөзден тұратын] жалпы тізім» деп атаған нәрсені жинады. Егер білгір адам ағылшын тілінде қолданылатын барлық сөздерді бір сөздікке жинаса, бұл мақтауға лайық болар еді. 1598 жылы Джон Флорионың итальян-ағылшын сөздігі жарық көрді. Бұл сөздің мағынасын түсіндіру үшін цитаталарды («мысалдарды») қолданған алғашқы ағылшын сөздігі болды; осы сөздіктердің ешқайсысында сөздердің нақты анықтамасы болған жоқ. Бұл 1604 жылы жарық көрген мектеп мұғалімі Роберт Кодрейдің «Алфавиттік тізімі» арқылы шамалы өзгерді. Ол тек 2449 сөзден тұрды және W, X, Y әріптерімен басталатын сөздер жоқ еді, бірақ бұл ағылшын тіліндегі алғашқы бір тілді сөздік болды. Содан кейін тағы бірнеше сөздік пайда болды: латын, ағылшын, француз және итальян тілдерінде. Бенджамин Мартиннің «Lingua Britannica Reformata» (1749) және Эйнсворттың «Thesaurus Linguae Latinae» (1737) еңбектері де маңызды, өйткені олар сөздің жеке мағыналарын немесе аспектілерін анықтайды. Ағылшын тілінде (басқалармен қатар) 1607 жылы Джон Коуэллдің заң сөздігі «Interpreter» жарық көрді, Эдвард Филлипстің «Ағылшын сөздерінің жаңа әлемі» 1658 жылы шықты, ал 1721 жылы Натан Бейли 40 000 сөзден тұратын сөздік дайындады, бірақ олардың ешқайсысы Джонсонның сөздігінің кеңдігі мен стилімен салыстыруға келмейтін. Бұл сөздіктердің мәселесі – олар «қиын сөздердің» нашар ұйымдастырылған және нашар зерттелген тізімдерінен асып түспеді: техникалық, шетелдік, түсініксіз немесе ескірген сөздер. Бірақ тарихшы Генри Хичингс айтқандай, бұл ерте лексикографтардың ең үлкен кемшілігі – «ағылшын тілінің қолданыстағы мағынасын жеткілікті түрде көрсетпеуі» болды. Осы мағынада доктор Джонсонның сөздігі ағылшын тіліндегі сөздікті толық құрастырған алғашқы сөздік болды.

In earlier times, books had been regarded with something approaching veneration, but by the mid eighteenth century this was no longer the case. The rise of literacy among the general public, combined with the technical advances in the mechanics of printing and bookbinding, meant that for the first time, books, texts, maps, pamphlets and newspapers were widely available to the general public at a reasonable cost. Such an explosion of the printed word demanded a set pattern of grammar, definition, and spelling for those words. This could be achieved by means of an authoritative dictionary of the English language. In 1746, a consortium of London's most successful printers, including Robert Dodsley and Thomas Longman – none could afford to undertake it alone – set out to satisfy and capitalise on this need by the ever increasing reading and writing public. Johnson's dictionary was not the first English dictionary, nor even among the first dozen. Over the previous 150 years more than twenty dictionaries had been published in England, the oldest of these being a Latin English "wordbook" by Sir Thomas Elyot published in 1538. The next to appear was by Richard Mulcaster, a headmaster, in 1583. Mulcaster compiled what he termed "a generall table [of eight thousand words] we commonlie use [yet] It were a thing verie praise worthy if som well learned would gather all words which we use in the English tung into one dictionary " In 1598, an Italian–English dictionary by John Florio was published. It was the first English dictionary to use quotations ("illustrations") to give meaning to the word; in none of these dictionaries so far were there any actual definitions of words. This was to change, to a small extent, in schoolmaster Robert Cawdrey's Table Alphabeticall, published in 1604. Though it contained only 2,449 words, and no word beginning with the letters W, X, or Y, this was the first monolingual English dictionary. Several more dictionaries followed: in Latin, English, French and Italian. Benjamin Martin's Lingua Britannica Reformata (1749) and Ainsworth's Thesaurus Linguae Latinae (1737) are both significant, in that they define entries in separate senses, or aspects, of the word. In English (among others), John Cowell's Interpreter, a law dictionary, was published in 1607, Edward Phillips' The new world of English words came out in 1658 and a dictionary of 40,000 words had been prepared in 1721 by Nathan Bailey, though none was as comprehensive in breadth or style as Johnson's. The problem with these dictionaries was that they tended to be little more than poorly organised and poorly researched glossaries of "hard words": words that were technical, foreign, obscure or antiquated. But perhaps the greatest single fault of these early lexicographers was, as historian Henry Hitchings put it, that they "failed to give sufficient sense of [the English] language as it appeared in use." In that sense Dr. Johnson's dictionary was the first to comprehensively document the English lexicon.

Джонсонның дайындығы

Джонсонның сөздігі 1746 және 1755 жылдар аралығында Лондонның 17 Gough Square мекенжайындағы, түрлі-түрлі адамдар тұратын үйде дайындалды. 1747 жылы Джонсон ағылшын тілінің сөздігін жасау жоспарын жазды, онда оның мақсаты және құжатты дайындау әдістемесі баяндалған. Ол бұрынғы жұмыстардан пайда табудың маңызды екенін анық көрді және осы процесті заңдық прецеденттермен салыстырды (мүмкін Коуэллтің әсерімен): Сондықтан стиль ережелері, заң ережелері сияқты, жиі қайталанатын прецеденттерден туындайтындықтан, екі тараптан да куәліктерді жинап, сөздерге ұзақ уақыт бойы билік еткен әдет-ғұрыптың шешімдерін табуға және жариялауға тырысамын, оның билігі құқықпен немесе билікті басып алу арқылы болсын. Джонсонның жоспарына Честерфилдтің 4-ші графы Филипп Стэнхоп демеушілік жасады, бірақ бұл Джонсонды қуантпады. Честерфилд мақтауға мүдделі емес еді, оның орнына Джонсонның қабілеттері оны қызықтырды. Джонсонмен жұмыс туралы әңгімелескеннен кейін жеті жыл өткен соң, Честерфилд «The World» журналында сөздікті ұсынған екі анонимді мақала жазды. Алайда Джонсон мақаланың мәнерін бағаламады және Честерфилд осы жұмыстың қамқоршысы болады деген уәдесін орындамады деп ойлады.

Бастапқы қабылдау

Бастапқыда сөздіктің мазмұны ғана емес, оны жеке өзі жасаған Джонсонның жетістіктері де баршаға бірдей бағаланды: “Босвелл Джонсонның өмірінің осы кезеңіне келгенде, үш он жылдан астам уақыт өткен соң, ол ‘әлем бір адамның атқарган осындай ұлы еңбегіне таң-тамаша қарады, ал басқа елдер мұндай іс-шараларға толық академиялар ғана лайық деп ойлады’ деді”. “Сөздік жаратылған сәттен бастап Джонсонның сөздігі деп есептелді, ал аяқталғаннан кейін Джонсонның сөздігі – оның кітабы және меншігі, оның ескерткіші, оның естелігі болды”. Сөздік жарық көргеннен кейін, “Лондон журналы” және – таңқаларлық емес – “Жігіттер журналы” сияқты маңызды мерзімді басылымдарда ынталы жарияланды. Соңғысында ол сегіз беттік мақалаға ие болды. Сынақтар, олардың сипатындай, кең пейілді болды: “Жақсырақ емес бағалаулардың ішіндегі ең орындысы Адам Смиттен келді, ол Джонсонның ‘жақсы қолданылмаған сөздерге көбірек сын айтуын қалаған’, тіпті белгілі авторларда кездесетін сөздерге де. Сонымен қатар, Джонсонның тәсілі ‘жетілді грамматикалық емес’ еді”. Сөздікке жасалған мақтауларға қарамастан, Джонсонның қаржылық жағдайы 1755 жылдан кейін бірнеше жыл бойы қиын күйде болды: “Джонсон анасының жерлеу рәсіміне ақы төлеу үшін Расселасты жазуға асығысқандығының суреті, романтикалық шамадан тыс болғанымен, оның сөздік бойынша жұмысы аяқталғаннан кейін шамамен төрт жыл өткен соңғы өмірдің осалдығын көрсетеді. Оның қаржылық бейсіреттілігі жалғасты. 1759 жылдың наурыз айында ол қаржы жетіспеуіне байланысты Гауг скверіндегі үйден бас тартты. Бірақ Джонсон тағы бір үлкен күйзеліске түсіп, көңілі тоңды. 1762 жылдың шілдесінде Джонсонға жиырма төрт жасар монарх үшінші Жорж жыл сайын 300 фунт стерлингтік мемлекеттік зейнетақы тағайындады. Зейнетақы оны байытпады, бірақ енді ол кездейсоқ гинея табу үшін тырысудың қажеті жоқ екенін қамтамасыз етті.

From the beginning there was universal appreciation not only of the content of the Dictionary but also of Johnson's achievement in single handedly creating it: "When Boswell came to this part of Johnson's life, more than three decades later, he pronounced that 'the world contemplated with wonder so stupendous a work achieved by one man, while other countries had thought such undertakings fit only for whole academies'." "The Dictionary was considered, from the moment of its inception, to be Johnson's, and from the time of its completion it was Johnson's Dictionary—his book and his property, his monument, his memorial." Immediately after publication "The Dictionary was enthusiastically written up in important periodicals such as the London Magazine and—none too surprisingly—the Gentleman's Magazine. In the latter it received an eight page notice". Reviews, such as they were, proved generous in tone: "Of the less positive assessments the only properly judicious one came from Adam Smith in the pro Whig Edinburgh Review he wished that Johnson 'had oftener passed his own censure upon those words which are not of approved use, though sometimes to be met with in authors of no mean name'. Furthermore, Johnson's approach was not 'sufficiently grammatical'". Despite the Dictionarys critical acclaim, Johnson's general financial situation continued in its dismal fashion for some years after 1755: "The image of Johnson racing to write Rasselas to pay for his mother's funeral, romantic hyperbole though it is, conveys the precariousness of his existence, almost four years after his work on the Dictionary was done. His financial uncertainties continued. He gave up the house in Gough Square in March 1759, probably for lack of funds. Yet, just as Johnson was plunging into another trough of despondency, the reputation of the Dictionary at last brought reward. In July 1762 Johnson was granted a state pension of £300 a year by the twenty four year old monarch, George III. The pension did not make him rich, but it ensured he would no longer have to grub around for the odd guinea."

Сын

Лексикография дамыған сайын Джонсонның еңбегінде кемшіліктер табылды: «Бастапқыда-ақ наразылық білдіргендер болды. Олардың ең белсендісі, мүмкін, Джон Хорн Тук еді. Ол оны «кемшіліктері мол және ақаулы» деп айтумен шектелмей, «көпшілікке ұсынылған ең бекергі жұмыстардың бірі» екенін, авторының «осы іске қажетті бірде-бір қабілеті жоқ» екенін, грамматикалық және тарихи бөлімдерінің «шын мәнінде жек көрінікті еңбектер» екенін және «шамамен үштен бірінің ағылшын тілінен гөтенноттар тіліне жақын» екенін айтты». «Хорас Уолпол он сегізінші ғасырдың соңында сенбегендер үшін былай деді: «Доктор Джонсонның беделі ұзаққа созылмайды деп ойламаймын». Оның сөздігі «бір адам үшін таңғаларлық жұмыс» болғанмен, «бір адам үшін бұл міндет тым ауыр, ал стандартты сөздікті шығаруға тек қоғам ғана талпынуы керек». Уолполдың күмәніне қарамастан, оған құлшынғандардың саны қарсыластарынан басып өтті, ал сөздіктің беделін басқа филологтар, сөздіктер жасаушылар, педагогтар және сөздерді зерттеушілер көп рет көтерді». Джонсонның сөздігі этимологияның көбінесе болжамдарға негізделген кезде жасалды. Оның классикалық бейімділігі латын және грек тілдеріне сілтеме жасайтын жазуларды артық көруіне әкелді, «ал оның жеткілікті білімі болмағандықтан, олардың жиі кездесетін қателіктерін анықтай алмады». Мысалы, ол грек тіліндегі «ахос» сөзінен шыққан деп жаңылысқандықтан, «ake» орфографиясына қарағанда «ache» сөзін артық көреді. Оның кейбір орфографиялық таңдаулары да үйлесімсіз болды: «латын әрпін «receipt» сөзінде сақтап, «deceit» сөзінен шығарып тастады; «deign» сөзін бір жазып, «disdain» сөзін басқаша жазды; «uphill» сөзін жазса, «downhil» жазды, «muckhill» жазса, «dunghil» жазды, «instill» жазса, «distil» жазды, «inthrall» жазса, «disenthral» жазды». Босуэлл былай дейді: «Бір әйел доктор Джонсоннан қалайша жылқының тізесін «pastern» деп атағанын сұрады. Ол күткендей, ұзақ жауап бермей, бірден: «Білімсіздік, ханым, таза білімсіздік» деді». Босуэлл сол бетте Джонсонның «желі» анықтамасының («Тең аралықтағы кесісулер арасындағы кеңістіктермен кез келген торлы немесе қиылысқан нәрсе») «көбінесе қызықтыра зияндылықпен келтіріледі, өйткені ол өте қарапайым нәрсені жасырады» дейді. Орфоэпиялық ережелердің көп бөлігі, стресс белгілеуден басқа, сөздікте болған жоқ, Джонсон «Айту үшін ең жақсы жалпы ереже – жазба дыбыстардан ең аз ауытқушы ең сәнді сөйлеушілерді қарастыру» дейді және ерекше айтылуды «жаргон» деп атады; бұл Джон Уокердің сынға ұшырады, ол «Сөздік алғы сөзінде» былай деп жазды: «Әдеттегі теңдік болған жерде, бұл орын алуы керек; және егер ағылшын тіліндегі құрметке лайық сөйлеушілердің барлығы «busy» сөзін айтуда тең бөлінген болса, жартысы оны «bew ze» деп, екінші жартысы «biz ze» деп айтса, біріншісі ең сәнді сөйлеушілер деп есептелуі керек; бірақ осы жағдай болғанша, соңғы айтылу, орфографиядан ірі ауытқу болса да, ең сәнді деп есептеледі. Сондықтан доктор Джонсонның жалпы ережесі тек әдет-ғұрып нақты шешілмеген жерде ғана орын алады». Дегенмен, Уокер Джонсонның сөздерді түсіндіруін, сол кездегі көптеген сөздіктер сияқты, мұқият орындады.

As lexicography developed, faults were found with Johnson's work: "From an early stage there were noisy detractors. Perhaps the loudest of them was John Horne Tooke Not content to pronounce it 'imperfect and faulty', he complained that it was 'one of the most idle performances ever offered to the public', that its author 'possessed not one single requisite for the undertaking', that its grammatical and historical parts were 'most truly contemptible performances', and that 'nearly one third is as much the language of the Hottentots as of the English'." "Horace Walpole summed up for the unbelievers when he pronounced at the end of the eighteenth century, 'I cannot imagine that Dr Johnson's reputation will be very lasting.' His dictionary was 'a surprising work for one man', but 'the task is too much for one man, and a society should alone pretend to publish a standard dictionary.' Notwithstanding Walpole's reservations, the admirers out numbered the detractors, and the reputation of the Dictionary was repeatedly boosted by other philologists, lexicographers, educationalists and word detectives." Johnson's dictionary was made when etymology was largely based on guesswork. His Classical leanings led him to prefer spellings that pointed to Latin or Greek sources, "while his lack of sound scholarship prevented him from detecting their frequent errors". For example, he preferred the spelling ache over ake as he wrongly thought it came from the Greek achos. Some of his spelling choices were also inconsistent: "while retaining the Latin p in receipt he left it out of deceit; he spelled deign one way and disdain another; he spelled uphill but downhil, muckhill but dunghil, instill but distil, inthrall but disenthral". Boswell relates that "A lady once asked him [Johnson] how he came to define pastern as the knee of a horse: instead of making an elaborate reply, as she expected, he at once replied, 'Ignorance, Madam, pure ignorance.'" On the same page, Boswell notes that Johnson's definition of network ("Any thing reticulated or decussated, at equal distances, with interstices between the intersections") "has often been quoted with sportive malignity, as obscuring a thing in itself very plain." Other than stress indication, the dictionary did not feature many word specific orthoepical guidelines, with Johnson stating that 'For pronunciation, the best general rule is, to consider those as the most elegant speakers who deviate least from the written sounds' and referring to the irregular pronunciations as 'jargon'; this was subject to coetaneous criticism by John Walker, who wrote in the preface of his Critical Pronouncing Dictionary 'It is certain, where custom is equal, this ought to take place; and if the whole body of respectable English speakers were equally divided in thir pronunciation of the word busy, one half pronuncing it bew ze, and the other half biz ze, that the former ought to be accounted the most elegant speakers; but till this is the case, the latter pronunciation, though a gross deviation from orthography, will be esteemed the most elegant. Dr. Johnson's general rule, therefore, can only take place where custom has not plainly decided.' Nevertheless, Walker scrupulously followed Johnson's explanations of words, as did many contemporary dictionaries.

Британиядағы ықпал

Сын-пикирлерге қарамастан, "Сөздіктің ықпалы зор болды. Джонсон сөздіктерді қалай жасау керектігінің әдістемесін және жазбаларды қалай ұсыну керектігінің үлгісін орнатты. Джонсоннан кейін сөздік құруға тырысқандардың барлығы оның көлеңкесінде жұмыс істеді". "Оксфорд ағылшын сөздігінің тарихында Саймон Винчестер оның XVIII ғасырдағы алдыңғы нұсқасы туралы былай деп жазады: «Ғасыр соңына қарай әрбір білімді үйдің кітабы болды немесе оған қол жеткізуге болады. Ол соншалықты тез бекітіліпті, «Сөздік» деп сұраған кез келген адамға Джонсонтың кітабы ғана берілді». Винчестер: «Адамдар «Сөздік» сұрағандай, солай «Киелі кітапты» сұрайтын», – деп жазады. ОЭД-нің алғашқы редакторларының бірі Джеймс Мюррей Джонсонның көптеген түсіндірмелері өзгеріссіз қабылданғанын мойындады, себебі «оның анықтамалары дұрыс болса және құрылымы тиімді болса, оған ереуіңіз жөн». Соңында ОЭД Джонсонның шамамен 1700 анықтамасын қайта жариялады, оларды жай ғана «J.» деп белгіледі.

Шетелде танымал

Джонсонның ықпалы Ұлыбритания мен ағылшын тілімен ғана шектелмеді: «Флоренция академиясының президенті сөздіктің "автордың мәңгілік даңқының ескерткіші, оның өз еліне арналған құрмет және әдебиет республикасына жалпы пайда" болатынын жариялады. Бұл бекер мақтау емес. Джонсонның еңбегі шетелдегі лексикографтар үшін үлгі болды. Оның досы Джузеппе Бареттидің 1760 жылы итальян-ағылшын сөздігін, ал одан шамамен екі он жылдығынан кейін испан сөздігін жасауда осы сөздікті үлгі еткені таңқаларлық емес. Бірақ Джонсонның өзінің шеңберінен тыс жерде де ықпалының көптеген мысалдары бар. Оның еңбектері француз және неміс тілдеріне аударылды». Ал «1777 жылы Фердинандо Ботарелли итальян, француз және ағылшын тілдерінен кішкентай сөздік шығарғанда (үш тіл бірге келген), француз және итальян тіліндегі сөздер үшін француз және итальян академияларының еңбектерін пайдаланды: ал ағылшын тілі үшін Джонсонның сөздігін қолданды».

Америкадағы ықпал

Сөздік Америкаға экспортталды. "Америкалықтардың сөздікті қабылдауы, тек оның тарихында ғана емес, сонымен қатар лексикография тарихында да маңызды оқиға болды. XVIII ғасырдың екінші жартысындағы американдықтар үшін Джонсон тілдің бастапқы авторитеті болды, ал американдық лексикографияның кейінгі дамуы оның даңқымен байланысты болды". "Вебстер Джонсонның кемшіліктерін сынағанда, Джозеф Ворчестер оны құрметпен қарсы алды. 1846 жылы ол ағылшын тілінің әмбебап және сын сөздігін аяқтады. Ол Джонсонның еңбегін қорғап, «жарияланғаннан бері, басқа ешбір сөздікке қарағанда, тіл стандарты ретінде қарастырылды» деп мәлімдеді. Америкада лексикографияның дамуына қарамастан, «Сөздік заң саласында, әсіресе АҚШ-та маңызды рөл атқарды. Заң шығарушылар «алғашқы мағыналарды» анықтаумен және алдыңғы заңдарының нақты мағынасын сақтаумен шұғылданады. Көбінесе бұл тілді тарихи контекстке қою мәселесі: заңды түсіну үшін, оның терминологиясы бастапқы авторларына нені білдіргенін түсіну қажет. Американдық Конституция қолданыста болғанша, Джонсонның сөздігі американдық заң жүйесінде өз рөлін атқара береді».

Фолио және қысқартылған басылымдар

Джонсонның сөздігі екі түрде жарық көрді. Біріншісі – 1755 жылғы Folio басылымы, ол 4 сәуірде екі үлкен томдық түрінде жарық көрді. Folio басылымында Джонсон сілтеме жасаған авторлардың, мысалы Драйден мен Шекспирдің толық әдеби цитаталары келтірілген. Одан кейінгі бірнеше аптада 165 апталық бөлімнен тұратын екінші басылым жарық көрді. Үшінші басылым 1765 жылы жарыққа шықты, бірақ түпнұсқа жұмысты Джонсон елеулі түрде өңдеген 1773 жылғы төртінші басылым маңыздырақ болды. 1756 жылы екі томдық октаво түрінде шыққан қысқартылған басылымда "автордың фолио басылымынан алынған" жазбалар әр бетте екі бағаннан орналастырылған. Қысқартылған нұсқада әдеби цитаталар жоқ, тек автордың аты көрсетілген. Бұл оның өндіріс және сату бағасын төмендетті. Одан кейінгі 30 жыл бойы жылына мыңнан астам данасы сатылып, «Сөздік» әр сауатты үйге қолжетімді болды.

Көшірме басылымдар

Джонсонның сөздігі бірнеше жылдан бері көшірме нұсқаларымен қолжетімді. Бірінші Folio басылымының толық нұсқасы «Ағылшын тілінің сөздігі» сайтында электрондық түрде сканерленген күйде қолжетімді. 2021 жылғы 15 сәуірден бастап «Ағылшын тілінің сөздігі» Джонсонның онлайн сөздігі болады – бұл жоба Ұлттық гуманитарлық қормен қаржыландырылған және Орталық Флорида университетінің ғалымдар тобы жасаған. Бұл нұсқа толық іздеуге болатын алғашқы онлайн басылым және ақыр соңында 1775 жылғы фолио басылымын да қамтиды. Сөздіктің алғы сөзі Project Gutenberg жобасында қолжетімді. Сонымен қатар, 6-шы (1785) басылымның сканерленген нұсқасын Internet Archive сайтынан екі томдық түрінде табуға болады.

Танымал мәдениетте

Джонсонның сөздігін құрастыру "Blackadder the Third" эпизодының басты сюжеттік желісі болды, онда Эдмунд Блэкэддер (Роуэн Аткинсон) ғалымды жасалған, болмаған сөздермен шатастырғаннан кейін, қызметшісінің сөздіктің қолжазбасын жойғанын жасыруға тырысады. Джонсон өзінің жалғыз қолжазбасын ханзадаға тапсырған, және оны, болжам бойынша, Блэкэддердің шақырулысы, Балдрик жойды. Эпизод Балдриктың сөздікті беймәлім түрде отқа лақтыруымен аяқталады. "Доктор Джонсонның ұлы сөздігі" 1944 жылғы Базил Ратбоун мен Найджел Брюстің ойнаған "Өлімнің інжуі" атты Шерлок Холмс фильмінде сюжеттік құрал ретінде пайда болады. Уильям Мейкпис Таккерейдің "Ванти-Фер" романының бірінші тарауының соңында Бекки Шарп Джонсонның сөздігін терезеден лақтырып жібереді.