Кіріспе

Франсуа Рене Жан Люсьен Байру (François René Jean Lucien Bayrou; 25 мамыр 1951 жылы туған) – 2007 жылы құрылғаннан бері Демократиялық қозғалыстың (ДҚ) төрағасы болып табылатын француз саясаткері. Орталықшыл саясаткер ретінде, ол 2002, 2007 және 2012 жылғы президент сайлауларына қатысты. Сондай-ақ, ол 2004 жылдан бері Еуропалық демократиялық партияның (ЕДП) төрағасы. 1993 жылдан 1997 жылға дейін үш үкіметте Ұлттық білім министрі қызметін атқарды. Ол 1986 жылдан 2012 жылға дейін, қысқа үзілістермен, Атлантикалық Пиренейлер департаментінен Ұлттық Ассамблеяның депутаты, ал 1999 жылдан 2002 жылға дейін Еуропалық парламент депутаты болды. 2014 жылдан бері Пау қаласының мэрі. Байрудың 2017 жылғы президенттік сайлауға қатысуы мүмкін деген болжамдар айтылды, бірақ ол сайлауға түспей, Эммануэль Макронды қолдады. Макрон сайлауда жеңіске жеткен соң, оны Эдуард Филипп басқаратын үкіметте Әділет министрі етіп тағайындады. 2017 жылдың 21 маусымында ол ДҚ-ның парламенттік көмекшілерді заңсыз жұмысқа орналастыруына қатысты тергеуге байланысты үкіметтен кетті, бұл тергеу сол айдың басында басталған еді.

Ерте өмір

Байру 1951 жылғы 25 мамырда Пиреней-Атлантик департаментінің Бордерс қаласында, Пау мен Лурд қалалары арасында орналасқан ауылда дүниеге келген. Ол фермер Калист Байрудың (1909–1974) және Эмма Сартудың (1918–2009) ұлы. Байрудың шежіресі негізінен окситандықтардан, анасының әжесінен басқа, ол ирланд тегінен тарайды. Байру жастық шағында сөйлеу қиындығын бастан өткерді, осыған байланысты жеті жыл бойы тіл дамытушыға (логопедке) қатысты. Ол алғаш Пауда орта мектепке барып, кейін Бордоға ауысты. Университетте әдебиет оқыды және 23 жасында Францияның жоғары мектептері мен университеттеріндегі мұғалімдердің біліктілігінің ең жоғары деңгейі саналатын «агрегация» емтиханына түсті. Осы шамада оның әкесі трактор апатында қаза тапты. Байру 1971 жылы «Бабет» деп те белгілі Элизабет Перлантқа үйленді. Олардың бес баласы бар: Элен, Мари, Доминик, Калист және Аньес. Балалар Байру туған шаруа қожалығында өсті, қазір Байру Перлантпен бірге сонда тұрады. Саяси мансабын бастамас бұрын, Байру француз Пиренейлеріндегі Беарн аймағында тарих пәнін оқытқан. Ол саясат және тарих тақырыбында бірнеше кітаптың авторы, соның ішінде Франция королі Генрих IV туралы монография жазған. Байрудың хоббиі – жылқы шаруашылығымен айналысу. Діні бойынша римдік-католик болғанымен, Францияның секуляризм (дін мен мемлекеттің бөлінуі) қағидасын қатты қолдайды.

Саясаттағы алғашқы қадамдар: 1982-2002

Жас кезінде Бейру зорлық-зомбылықсыз қозғалыстарда белсенді болып, Ганди шәкірті Ланза дель Вастоның жолын ұстанды. Бейру, Социал-демократтар орталығының (CDS) мүшесі, Француз демократиясы үшін одақ (UDF) конфедерациясының христиандық демократиялық қанаты, 1982 жылы Атлантикалық Пиреней департаментінің Пау-Суд кантонындағы Бас кеңесіне, ал төрт жылдан кейін – Француз Ұлттық Ассамблеясына сайланды. 1993 жылғы заң шығарушы сайлауда РПР/УДФ коалициясының жеңісінен кейін Эдуард Балладур басқаратын үкіметте Білім министрі болды. Осы қызметте ол жергілікті билік органдарына жеке мектептерге субсидия беруге мүмкіндік беретін реформаны ұсынды, бұл кең ауқымды наразылықтарға алып келді және Конституциялық кеңес оны күштен шығарды. 1989 жылы муниципалитет сайлауларында және Еуропалық парламент сайлауларындағы нашар нәтижелерден кейін Бейру және Филипп Сегвин, Мишель Нойр, Ален Карнион, Этьен Пинте, Мишель Барнье, Франсуа Фийон, Шарль Миллон, Доминик Бодис, Франсуа д’Обер, Филипп де Вильерс және Бернард Боссон сияқты тағы он екі оңшыл парламентарий РПР мен УДФ жүйесін реформалауды талап етіп, бұл партиялардың ең белгілі саясаткерлерін, соның ішінде бұрынғы президент Валери Жискар д’Эстен мен премьер-министр Жак Ширакты сынады. Олар UDF және RPR-ді біртұтас құрылымға біріктіру үшін жаңа оңшыл партия құруды ұсынды. Бұл топтың мүшелері арасындағы идеологиялық келіспеушіліктер олардың тарап кетуіне себеп болды, бірақ д’Эстен 1991 жылы UDF бас хатшысы болуына Бейруды қолдады. 1995 жылғы президенттік сайлауда Эдуард Балладурдың үміткерлігін қолдағанына қарамастан, Бейру Жак Ширактың сайланғаннан кейін және Ален Жуппе басқаратын жаңа үкімет құрылғаннан кейін Білім министрі қызметінде қалды. 1997 жылғы заң шығарушы сайлауда «Көпшілік солшылдарының» жеңісінен кейін Бейру оппозицияға оралып, 1998 жылы UDF төрағасы болды, оны ұсақ партиялардың одағынан гөрі біртұтас партияға айналдырды.

UDF-тің орталық партия ретінде позициялануы: 2002-2007

2002 жылы Франсуа Байру UDF-ті Республика үшін жиналыс (RPR)пен біріктіру туралы ұсыныстарды қабылдамады, ол кейін Халық қозғалысы үшін одақ (UMP) болып құрылды. Осының салдарынан көптеген UDF мүшелері UMP-ге қосылды. Байру UMP басқаратын үкіметтің бағытын күшейе түсті сынға алды, оны қатардағы француз халқынан алшақ деп сипаттады. Ол Социалистік партия мен РПР (кейін UMP) кезекпен билік тізгінін ұстайтын екі партиялық жүйені айыптады. Оның орнына Байру басқа партиялардың да қатысатын көп түрлі жүйеге шақырды. 2006 жылдың 16 мамырында Байру социалистік депутаттар ұсынған үкіметке сенімсіздік білдіру туралы ұсынысты қолдады, бұл премьер-министр Доминик де Вильпен үкіметінің отставкаға кетуін талап етті, осыған себеп Clearstream ісі болды. Де Вильпеннің UMP партиясы Ұлттық Ассамблеяда абсолютті көпшілікке ие болғандықтан, ұсыныс қабылданбады. Байру осы шараны қолдағаннан кейін Францияның телеарнасы оны парламенттік оппозицияның мүсісі деп санады. Бірақ Байру наразылық білдіргеннен кейін, ол көпшілікке де, оппозицияға да жатпады.

Екінші президенттік науқан: 2007

2007 жылы Байру президенттікке үміткерлігін қайтадан жаңартты. Көптеген сарапшылар сайлаудың басты күресі Саркози мен Социалистік партиядан Сеголен Рояльдің арасында болады деп болжаған. Бірақ, ақпан айындағы сауалнамалардың нәтижесінде Байруға қолдаудың артуы "Сарко-Сего" сценарийін күрделендірді және Социалистік партияның үміткері 2002 жылы бұрынғы премьер-министр Лионель Жоспеннің Ұлттық Фронт жетекшісі Жан-Мари Ле Пеннен жеңіліп қалғаннан кейін, екінші турға өте алмай қалуы мүмкін деген күмәнді тудырды. Нәтижеде, Байру сайлауда 18,57% дауыс (6 820 119 дауыс) алып, Саркози мен Рояльдан кейін үшінші орынға табан тіреп, 1981 жылдан бергі UDF-тің президенттік сайлаудағы ең жақсы нәтижесін көрсетті. Байру екінші турда Саркозиді де, Рояльді де қолдамайтынын мәлімдеді, алайда Саркозидің екеуінің арасында нашаррақ екенін айтты.

Демократиялық қозғалыстың негізі: 2007-2012

2007 жылғы сайлаудан кейін Байру жаңа центристік партия құруға, Демократиялық қозғалысқа (ДҚҚ) ниеттенді. UDF саясаткерлерінің көпшілігі оның соңынан ермеді, керісінше, қарсы партия – Жаңа орталықты құрды, ол UMP-мен одақ құруға міндеттенді. Дегенмен, UDF-тің көптеген қатардағы мүшелері Байрумен бірге қалып, ДҚҚ-ға қосылды. 2007 жылдың маусымында өткен парламенттік сайлауда ДҚҚ 7,6% дауыспен үшінші орынға ие болды. 2002 жылғы сайлауда UDF-тің көрсеткіші 4,9% болғанмен, ДҚҚ тек төрт мандат жеңіп алды, оның ішінде Байрудың өзінің мандаты да бар еді. Партия тізімі бойынша сайланған басқа парламентарийлер – Жан Ласалль, Тьерри Бенуа (кейін партиядан шығып, Жаңа орталыққа қосылды) және Абдулатифу Али. ДҚҚ құрылуы 30 қарашада UDF альянсының ресми түрде таратылуына себеп болды.

2017 жылғы президенттік сайлау

2017 жылдың 22 ақпанында Байру 2017 жылғы президенттік сайлауға қатыспайтынын, керісінше En Marche! партиясының орталық саясатты ұстанатын үміткері Эммануэль Макронды қолдайтынын мәлімдеді. Бұл одақ француз саяси сарапшыларын және қарсы кандидаттарды таң қалдырды. Le Canard enchaîné газеті Демократиялық қозғалыс саясаткері Мариэль де Сарнез істемеген жұмысы үшін жалақы алғаны туралы ақпарат жариялады, осылайша Байруді жалған жұмыс орындарына қатысты дауға тартты. France Info кейіннен MoDem Еуропалық парламентте "оннан астам" жалған жұмыс орынын ұйымдастырғанын хабарлады. Байру 2017 жылғы парламенттік сайлауға бірнеше күн қалғанда, лауазымға тағайындалғаннан кейін 35 күн өткен соң отставкаға кетті.

Кейінгі мансап

2022 жылдың ақпан айында Байру өзі "демеушілік банкі" деп атаған жүйені құрды, оған жүздеген жергілікті шенеуніктер қосылды. Олар президенттік сайлауға түсуші үміткерлерге, тіпті олардың қолдауы халық пікірін зерттеулерде көрсетілгендей, көпшілік тарапынан жоғары болса да, қол қоюға дайын болды, соның ішінде ұлтшыл кандидат Марин Ле Пен де олардың арасында болды.