Тариана Туриа: Жаңа Зеландия саяхатшысының өмірі мен қызметі
Tariana Turia
Тариана Туриа – Жаңа Зеландия саяхатшысы, 1996-дан бастап парламентте болды. Маори партиясын құруға белсенді қатысты, тең төрағасы болды. Саяси өмірден 2014 жылы шықты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Зеландия саясаткері
New Zealand politician
Дама Тариана Турия (8 сәуір 1944 жылы туған) – бұрынғы Жаңа Зеландия саясаткері. Ол алғаш рет 1996 жылы Парламентке сайланды. Турия 2004 жылы жағалау және теңіз түбіне қатысты дау кезінде зор даңққа ие болды және осының нәтижесінде Еңбек партиясымен қарым-қатынасын үзді. Ол парламенттен отставкаға кетіп, жаңадан құрылған Маори партиясының үміткері ретінде бұрынғы сайлау округіндегі қосымша сайлауда сәтті өтті және партияның тең төрағасы болды. Ол 2014 жылы Парламенттен зейнеткерлікке шықты.
Dame Tariana Turia (born 8 April 1944) is a former New Zealand politician. She was first elected to Parliament in 1996. Turia gained considerable prominence during the foreshore and seabed controversy in 2004, and eventually broke with the Labour Party as a result. She resigned from parliament, and successfully contested a by election in her former electorate as a candidate of the newly formed Māori Party, of which became a co leader. She retired from Parliament in 2014.
Алғашқы жұмыстар
Турия 1944 жылы американдық (вероятно, жергілікті американдық) әке мен маори анасынан дүниеге келген. Оның маори тамырлары – Нгати Апа, Нга Рауру және Туваретоа иви, сондай-ақ басқа да ірулер. Ол Джордж Турияға үйленген, ол қайтыс болды. Олардың 4 баласы, 2 асыран баласы, 28 немересі және шөберелері бар. Саясатқа араласпас бұрын, ол көптеген маори ұйымдарымен жұмыс істеген, Те Пуни Кокиримен (Маори даму министрлігі) және бірнеше маори денсаулық сақтау ұйымдарымен байланыста болған. Ол сонымен қатар Те Кура Каупапа және Коханга Рео қозғалыстарымен де байланыс құрған.
Turia was born in 1944 to an American (probably Native American) father and Māori mother. Her Māori roots are Ngāti Apa, Ngā Rauru, and Tūwharetoa iwi, among others. She was married to George Turia, who has died. They have 4 children, 2 whāngai, 28 grandchildren, and great grandchildren. Before entering politics, she had considerable involvement with a number of Māori organisations, working with Te Puni Kōkiri (the Ministry of Māori Development) and a number of Māori health providers. She also had associations with the Te Kura Kaupapa and kohanga reo movements.
Парламент мүшесі
Турия 1996 жылғы сайлауда Еңбек партиясының тізімдік депутаты ретінде Жаңа Зеландия Парламентіне енді, партия тізімінде 20-шы орынды иеленді. 1999 жылғы сайлауда ол тізімдік депутат болып қала берді, бірақ 16-шы орынға түсті. 2002 жылғы сайлауда ол Те Тай Хауару маори округінен сайлауға түсті және партия тізіміне өзін енгізуден бас тартты. Те Тай Хауару (шамамен, Солтүстік аралдың батысындағы маори сайлаушылары) оны парламент мүшесі етіп сайлады. Кабинет мүшесі болмаса да, Турия бірнеше министрлік емес лауазымдарды атқарды. 1999 жылы Еңбек партиясының сайлаудағы жеңісінен кейін ол маори істері жөніндегі вице-министр, әлеуметтік қызметтер және жұмыспен қамту жөніндегі вице-министр, денсаулық сақтау және тұрғын үй жөніндегі вице-министр қызметтерін атқарды. 2002 жылы ол сондай-ақ түзеу мекемелері жөніндегі вице-министр болды. 2002 жылы Еңбек партиясы мен Прогрессивтік партиясы арасындағы коалиция құрылғаннан кейін ол түзеу мекемелері жөніндегі лауазымын тастап, қоғамдық және ерікті сектор министрі ретінде толыққанды министрлік мәртебеге ие болды.
Turia entered the New Zealand Parliament in the 1996 election as a list MP for the Labour Party, ranking 20th on the party list. In the 1999 election, she remained a list MP, but ranked sixteenth. In the 2002 election, however, she contested the Te Tai Hauāuru Māori electorate, and opted not to place herself on the party list at all. Te Tai Hauāuru (roughly, the Māori voters of the west of the North Island) returned her as their member of parliament. Although never a member of Cabinet, Turia has held a number of non Cabinet ministerial roles. From Labour's electoral victory in 1999, she served as Associate Minister of Māori Affairs, Associate Minister of Social Services and Employment, Associate Minister of Health, and Associate Minister of Housing. In 2002, she also became Associate Minister of Corrections. After the formation of the Labour–Progressive coalition in 2002, she dropped the Corrections role and gained full ministerial rank as Minister for the Community and Voluntary Sector.
Жағалау және теңіз түбін қорғау заңнамасы
2003 жылы Жаңа Зеландияның жағалауы мен теңіз түбінің меншігін анықтау туралы дау басталып, Еңбек партиясы меншік құқығын мемлекетке беруді ұсынғанда, Тюрия наразылығын білдірді. Те Тай Хауарудағы көптеген жақтастарымен бірге ол, Еңбек партиясының ұсынысы маори жерін толығымен тартып алумен тең екенін айтты. Турияның парламентте Еңбек партиясының заң жобасына қарсы дауыс беретіні белгілі болғанда, Турия мен Еңбек партиясы жетекшілері арасындағы шиеленіс күшейді. Партия жетекшілері, егер Турия Еңбек партиясының саясатын қолдамаса, министрлік лауазымдарын сақтай алмайтынын анық көрсетті.
When debate about ownership of New Zealand's foreshore and seabed broke out in 2003, and the Labour Party proposed vesting ownership in the state, Turia voiced dissatisfaction. Along with many of her supporters in Te Tai Hauāuru, she claimed that Labour's proposal amounted to an outright confiscation of Māori land. When it became publicly known that Turia might vote against Labour's bill in parliament, tensions between Turia and the Labour Party's leadership increased. The hierarchy strongly implied that if Turia did not support Labour policy, she could not retain her ministerial roles.
Қосалқы сайлау
2004 жылдың 30 сәуірінде, Тюрияның ниеттеріне қатысты ұзақ дау-жанжалдан кейін, ол 17 мамырда парламенттен кетіп қалатынын жариялады. Бұл Те Тай Хауару округінде қосымша сайлау өткізуге себеп болды, онда Тюрия оның төңірегінде құрылған жаңа Маори партиясының мүшесі ретінде бақ сынасты. Тюрия отставкаға кетуін жариялаған күні Премьер-министр Хелен Кларк оны министрлік қызметтерінен босатып жіберді. Оның қолдаушылары Тюрияның өз қағидаларын қорғау үшін партияға батыл түрде қарсы тұрғанын айтады. Еңбек партиясы Тюрияны жағалау және теңіз түбі мәселесін маори халқының дамуына қатысты партияның жалпы саясатынан жоғары қойғаны үшін сынады және ол бір ғана мәселеге артық көңіл бөлді деді. Хелен Кларк Тюрияның "көзқарасының өте тар екенін" айтты. Тюрия 2004 жылдың 27 шілдесінде парламенттегі өкілдігін қайта иеленді.
On 30 April 2004, after a considerable period of confusion about Turia's intentions, she announced that she would resign from parliament on 17 May. This precipitated a by election being called in Te Tai Hauāuru, which Turia contested as a member of the new Māori Party that formed around her. On the same day that Turia announced her resignation, Prime Minister Helen Clark sacked her from her ministerial posts. Her supporters see Turia as having bravely defied her party in order to stand up for her principles. The Labour Party has criticised Turia for putting the foreshore and seabed issue before the party's wider policies for Māori development, and says that she has unreasonably focused on a single issue. Helen Clark said that Turia had shown "an astonishing lack of perspective". Turia received 92.74% of the vote in the by election, and resumed her seat in Parliament on 27 July 2004.
2005 жылғы жалпы сайлау
2005 жылғы 17 қыркүйекте Маори партиясы жалпы сайлауға қатысып, Маори округтеріндегі барлық жеті орынға кандидаттар тікелей ұсынды. Турия Те Тай Хауару округінен қайта сайланды және сол түні тағы үш Маори партиясының кандидаттары парламентке өтті: Тамаки Макаурау округінен Пита Шарплс (бірлескен жетекші), Те Тай Токерау округінен Хоне Харавира және Вайарики округінен Те Уруроа Флавелл. Төрт орынды жеңіп алу олардың қолдаушылары үшін қуаныш әкелді, олар парламентте тәуелсіз Маори даусы естілетініне үміттенді. Дегенмен, Маори партиясының ел бойынша партиялық дауыс үлесі 2,1 пайызды құрады, бұл партиялық дауыс бойынша парламенттегі сегіз партияның арасында алтыншы орынға шығарды. Мұның себебі Маори округіндегі сайлаушылардың көп бөлігі партиялық дауыстарын үкіметтегі Лейбористік партияға бергені болды.
On 17 September 2005, the Māori Party contested the general election with electoral candidates in all seven of the Māori seats. Turia was re elected in Te Tai Hauāuru and that night three more Māori Party candidates won parliamentary seats, Pita Sharples (co leader) in Tāmaki Makaurau, Hone Harawira in Te Tai Tokerau and Te Ururoa Flavell in Waiariki. The winning of the four seats resulted in celebration for their supporters who anticipated seeing an independent, Māori voice in parliament. However, the Māori Party share of the party vote across the country was 2.1 percent, placing them sixth out of the eight parties in parliament by party vote. This was attributed to voters in the Māori electorates mainly giving their party vote to the incumbent Labour government.
2008 жылғы жалпы сайлау және министрлік лауазымдар
Маори партиясының 2008 жылғы жалпы сайлаудағы қолдауы партияның қосымша орын алуымен артты. Ұлттық партия жалпы алғанда көбінесе орындарды жеңіп алып, Маори партиясының, сондай-ақ ACT New Zealand және United Future партияларының қолдауымен азшылық үкімет құрды. Маори партиясының сенім және қаржылық қолдауына жауап ретінде Джон Ки маорилердің келісімінсіз маори орындарын жоймауға келісті. Сондай-ақ, 2004 жылғы Жағалау және теңіз төсегі заңына қайта қарау және 2010 жылы басталған кең ауқымды конституциялық қарастыруда маори өкілдігін қарастыру туралы келісімге қол жеткізілді. Турия мен оның әріптесі Шарплс екеуі де министрлер болып тағайындалды, бірақ басқа қолдау көрсеткен партия мүшелері сияқты, олар да Кабинетке кірмеді. Турияға Қоғамдық және ерікті сектор министрі, Денсаулық сақтау саласындағы әріптес министр және Әлеуметтік даму және жұмыспен қамту саласындағы әріптес министр лауазымдары берілді, ал Шарплс Маори істері министрі болды. 2009 жылдың 30 маусымында Паула Беннетт Мүгедектер мәселелері жөніндегі министр лауазымынан бас тартқаннан кейін, Ки Турияны оның орнына тағайындады. 2010 жылы Ұлттық және Маори партиялары әлеуметтік қызмет ресурстарын оңтайландыруға бағытталған Whānau Ora жұмыс тобын жариялады. Турия осы схеманы іске асыруға жауапты министр болып тағайындалды. 2011 жылдың 7 сәуірінде Жаңа Зеландияның 49-шы Парламентінің кезегінде Абортты бақылау комитетінің құрамы талқыланды. Турия абортқа қарсы Пацификалық аралдық дәрігер Ате Моаланы АБК-ға тағайындауды ұсынды. Дауыс беру нәтижесінде 67-31 есебімен қарсы дауыс берілді, 24 депутат қатыспады немесе дауыс беруден бас тартты. Турия 2013 жылдың қарашасында зейнетке шығатынын растады.
Support for the Māori Party in the 2008 general election increased with the party gaining an additional seat. National won most seats overall, to form a minority government with support from the Māori Party as well as ACT New Zealand and United Future. In return for Māori Party support in confidence and supply, John Key agreed to not abolish the Māori seats without the consent of Māori. It was also agreed to review the Foreshore and Seabed Act 2004 and to consider Māori representation in a wider constitutional review which began in 2010. Turia and co leader Sharples were both made Ministers, although like other support party members both remained outside Cabinet. Turia was given the portfolios of Minister for the Community and Voluntary Sector, Associate Minister of Health and Associate Minister for Social Development and Employment, while Sharples was made Minister of Māori Affairs. When Paula Bennett stepped down as Minister for Disability Issues on 30 June 2009, Key appointed Turia the new minister. In 2010, the National and Māori Parties announced Whānau Ora, a taskforce designed to streamline social service resources. Turia was announced Minister responsible for the implementing of the scheme. On 7 April 2011, during the term of the 49th New Zealand Parliament, the composition of the Abortion Supervisory Committee was debated. Turia moved that an anti abortion Pacific Island doctor, Ate Moala, be appointed to the ASC. The vote was lost 67–31 against, with twenty four absences or abstentions. Turia confirmed in November 2013 that she would retire at the .
Парламенттен кейінгі өмір
2022 жылы Турия вакцинаға қарсы пікірлері мен COVID-19 пандемиясы кезінде маска кию талаптарына қарсылығы үшін бұқаралық ақпарат құралдарының назарына ілікті. 2022 жылдың 17 ақпанында Турия Жаңа Зеландия радиосында 2022 жылғы Веллингтондағы вакцинаға қарсы наразылықтарға Алтыншы Еңбек үкіметінің жауабы туралы сұхбатында Премьер-министр Жасинда Ардернді нацистік көзқарастарға бейім деп айыптады. Ол Ардерннің студент кезінде «шамамен Гитлерге салют жасаған» видеосы бар деген жалған мәлімдеме жасады. 2023 жылғы Жаңа Зеландиядағы жалпы сайлаудан кейін Турия келесі Алтыншы Ұлттық үкіметтің Те Ака Вай Ора (Маори денсаулық сақтау органы) жою жоспарын қолдады. Оның пікірінше, қаражатты отбасыларға, ірулерге, кіші ірулерге тікелей беру арқылы олар өз денсаулықтарын өздері басқара алады. Турия Джон Ки мен Билл Инглишті Маори денсаулығы саласындағы Бесінші Ұлттық үкіметтің жетістіктері үшін мақтады, бірақ келе жатқан Еңбек үкіметін «адамдардың әртүрлі көзқарасын ескермегені» үшін сынады.
In 2022, Turia drew media attention for her anti vaccinationist views and opposition to mask mandates during the COVID 19 pandemic. On 17 February 2022, Turia accused Prime Minister Jacinda Ardern of having Nazi sympathies on Radio New Zealand, in an interview about the Sixth Labour Government's response to the 2022 Wellington anti vaccination protests. She falsely claimed that Ardern had been filmed as a student doing “almost a Heil Hitler salute”. Following the 2023 New Zealand general election, Turia expressed support for the incoming Sixth National Government's plan to scrap the Te Aka Whai Ora (Māori Health Authority). She opined that she would rather see funding being given directly to whanau (families), iwi (tribes), hapu (sub tribes) to allow them to manage their own health needs. While Turia praised John Key and Bill English for the Fifth National Government's progress on Māori health, she criticised the outgoing Labour Government for allegedly not taking "into account the differences in the way people view things".
Құрметтер
2015 жылғы Жаңа жылдық құрмет көрсету шарасында Турия Парламент мүшесі қызметі үшін Жаңа Зеландияның Еңбегі үшін орденінің Дам-компанионы атағымен марапатталды.
In the 2015 New Year Honours, Turia was appointed a Dame Companion of the New Zealand Order of Merit for services as a Member of Parliament.