Чехия тарихына шолу

Кіріспе

Чех елдерінің тарихы – қазіргі Чехия Республикасына шамамен сәйкес келетін аймақ – шамамен б.з.б. 800 000 жылда басталады. Брнодағы Қызыл төбе археологиялық қазбасында сол дәуірге тән қарапайым шақпақ табылған. Тас дәуірінде көптеген жайылған алғашқы мәдениеттер із қалдырды, ол шамамен б.з.б. 2000 жылға дейін созылды. Чех жерінде тарихи дәуірге дейінгі кезеңде ең көп танылған мәдениет – Únětice мәдениеті, ол Тас дәуірінің соңынан қола дәуірінің басына дейін шамамен бес ғасыр бойы іздер қалдырды. Біздің заманымызға дейінгі V ғасырда келген кельттер – атымен белгілі алғашқы халық. Кельт тайпаларының бірі – боилер (көпше түрі), олар Чех жерлеріне алғашқы атауын берді – Бойохэмум (латын тілінде боилердің жері). Біздің заманымыздың басына дейін кельттер көбінесе герман тайпаларымен ығыстырылды. Олардың ең танымал тайпалары – маркоманндар, олардың Рим империясымен болған соғыстарының іздері Оңтүстік Моравияда қалды. Көші-қон дәуірінің қырсыз кезеңінен кейін Чех жерлерін ақыры славян тайпалары қоныстандырды. 623 жыл Чех жеріндегі алғашқы белгілі мемлекеттің құрылуымен белгіленді, ол кезде Само жергілікті славян тайпаларын біріктіріп, шығыстан авариялықтардан қорғады және бірнеше жылдан кейін батыстан Чех жерлеріне шабуыл жасаған франктарға қарсы Вогастисбург шайқасында жеңіске жетті. Само мемлекетінің ыдырауынан кейін Чех жерінде пайда болған келесі мемлекет, мүмкін, Ұлы Моравия болды. Оның билігінің орталығы Моравия және қазіргі Словакияның батысында орналасқан. 863 жылы Грекиядан келген оқымыстылар Кирилл мен Мефодий Ұлы Моравияға христиан дінін әкеліп, алғашқы славян жазуын – глаголицаны құрды. Ұлы Моравия 10 ғасырдың басында мажарлардың шапқыншылығы кезінде құлады. Богемия герцогтығын құрған Пшемыслдер руының айналасында жаңа мемлекет құрылды. Герцогтық көбінесе Шығыс Франконияның ықпалында болды, кейіннен Киелі Рим империясының ықпалына түсті. Герцогтық Шығыс-Батыс Скизмасы кезінде Рим-католик шіркеуінің жағын алды және 1212 жылы герцог Оттокар I Киелі Рим императоры Фридрих II-ге қызмет еткені үшін мұрагерлік патша титулын алды. Пшемыслдер әулеті 14 ғасырдың басында жойылды және оның орнына Люксембург әулеті келді. Люксембург билеушілерінің ең танымал өкілі – Карл IV, ол Киелі Рим империясының императоры болып сайланды. Ол Прага архиепископтығын және Альп тауларының солтүстігіндегі және Парижден шығысқа қарайғы алғашқы университет – Карл университетін құрды. 15 ғасырдың басында Чехияда протестанттық көзқарастар күшейді. Ян Густың өлім жазасы гусит соғыстарын және одан кейінгі діни бөлінуді тудырды. Ягеллон әулеті 1471 жылы Чехия тағына отырды. Олар патша Людовик Ягеллон Мохач шайқасында қаза тапқанға дейін жарты ғасыр билік етті, содан кейін бос таққа Габсбург әулеті ие болды. Габсбург императоры Рудольф II қайтыс болғаннан кейін діни және саяси шиеленіс күшейді, нәтижесінде Екінші Прага талқылауы болды, ол Отыз жылдық соғыстың басталуына әкелді. Көптеген чех ақсүйектері протестанттарды қолдады және олардың мүліктерінен айырылды. Чехия жерлерін германизациялау және қайта католикке айналдыру одан әрі жалғасты. 18 ғасырдың соңында романтизмнің таралуы Чехияның ұлттық қайта жаралу қозғалысымен қатар жүрді. 1848 жылдан кейін Чехияның ұлттық қайта жаралуының жетекші өкілдері Габсбург монархиясының құрамындағы Чехия жерлеріне көбірек автономия алу үшін саяси күш-жігерлерін күшейтті. Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуы толық тәуелсіздікке қол жеткізуге және егемен мемлекет құруға мүмкіндік берді. 1915 жылғы Кливленд келісімінде чех және словак өкілдері өздерінің халықтың өзін-өзі анықтау құқығына негізделген ортақ мемлекет құру мақсатын жариялады. Үш жылдан кейін Австро-Мажарстан капитуляциялағаннан кейін Чехословакия Республикасы құрылды. Бірінші республика деп аталған мемлекет 20 жыл өмір сүрді, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда оның өмірі қысқарды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін 1948 жылы Чехословакия Коммунистік партиясы билікті басып алды, ал Чехословакия Шығыс блогының мүшесі болды. 1968 жылдың тамызында Варшава шартының әскерлері Чехословакияға коммунистік жүйені реформалау әрекеттерін тоқтату үшін басып кірді. 1989 жылдың қарашасында "Барқыт революциясы" коммунистік режимді демократиялық Чехия және Словакия Федеративтік Республикасымен алмастырды. Үш жылдан кейін чех және словак өкілдері Чехословакияның таратылуына және жеке мемлекеттер құруға келісті. 1999 жылы Чехия НАТО-ға, ал 2004 жылы Еуропалық Одаққа мүше болды.

Overview of the history of the Czech lands

The history of the Czech lands – an area roughly corresponding to the present day Czech Republic – starts approximately 800,000 years BCE. A simple chopper from that age was discovered at the Red Hill archeological site in Brno. Many different primitive cultures left their traces throughout the Stone Age, which lasted approximately until 2000 BCE. The most widely known culture present in the Czech lands during the pre historical era is the Únětice Culture, leaving traces for about five centuries from the end of the Stone Age to the start of the Bronze Age. Celts – who came during the 5th century BCE – are the first people known by name. One of the Celtic tribes were the Boii (plural), who gave the Czech lands their first name Boiohaemum – Latin for the Land of Boii. Before the beginning of the Common Era the Celts were mostly pushed out by Germanic tribes. The most notable of those tribes were the Marcomanni and traces of their wars with the Roman Empire were left in south Moravia. After the turbulent times of the Migration Period, the Czech lands were ultimately settled by the Slavic tribes. The year of 623 marks the formation of the first known state in the Czech lands, when Samo united the local Slavic tribes, defended their lands from the Avars to the east and – few years later – won the battle of Wogastisburg against the Franks invading the Czech lands from the west. The next state appearing in the Czech lands after the dissolution of the Samo's state was probably the Great Moravia. The center of its power lay in the area of Moravia and present day western Slovakia. In 863, Cyril and Methodius, two scholars from Greece, brought Christianity to the Great Moravia and established the first Slavic script – Glagolitsa. The Great Moravia fell during the Magyar invasion at the start of the 10th century. A new state formed around the tribe of Premyslids, who founded the Duchy of Bohemia. The duchy existed largely within the sphere of influence of the East Franconia and later the Holy Roman Empire. The duchy sided with the Roman Catholic Church during the East West Schism and in 1212, the duke Ottokar I was granted the hereditary title of king for his service to the Holy Roman Emperor Frederick II. The Přemyslid dynasty died out at the start of the 14th century and was replaced by the Luxembourg dynasty. The most notable of the Luxembourg rulers was the Charles IV, who was elected the Emperor of the Holy Roman Empire. He established the Archbishopric of Prague and Charles University, the first university north of the Alps and east of Paris. The start of the 15th century saw the rise of Proto Protestantic sentiments in the Czech lands. The execution of Jan Hus sparked the Hussite Wars and the religious split that followed them. The Jagiellon dynasty ascended the Czech throne in 1471. They ruled for half a century before the king Louis Jagiellon died in the Battle of Mohács and the empty throne was given to the House of Habsburg. After the death of the Emperor Rudolf II of Habsburg, the religious and political tensions grew, resulting in the Second Defenestration of Prague, which sparked the Thirty Years War. Many of the Czech nobles supported the Protestant side and were stripped of their properties as a result. Germanization and recatholicisation of the Czech lands followed. The spread of Romanticism during the late 18th century went hand in hand with the movement of the Czech National Revival. After 1848, the leading representatives of the Czech National Revival increased their political efforts to gain more autonomy for the Czech lands within the Habsburg Monarchy. The start of World War I opened the possibility of gaining full independence and formation of a sovereign state. In the Cleveland Agreement of 1915, the Czech and Slovak representatives declared their goal of creating a common state, based on the right of a people to self determination. After the capitulation of Austria Hungary three years later, the Czechoslovak Republic became a reality. The so called First Republic lasted for 20 years, cut short by the advent of the World War II. Following the end of World War II, the Communist Party of Czechoslovakia took power in 1948, and Czechoslovakia became a member of the Eastern Bloc. In August 1968, armies of the Warsaw Pact invaded Czechoslovakia to prevent further attempts at the reformation of the Communist system. In November 1989, the Velvet Revolution replaced the Communist regime with a democratic Czech and Slovak Federative Republic. Three years later, Czech and Slovak representatives agreed to the Dissolution of Czechoslovakia and the formation of separate states. In 1999, the Czech Republic joined Nato and in 2004, became a member of the European Union.

Славяндардың келуі

Келесі ғасырлардағы Ұлы көші-қон Чехияның этникалық құрамын тағы да өзгертті. VI ғасырда Лангобардтар мен Тюрингия тайпаларының ығыстыруы салдарынан шығыстан славян тайпалары Чехия жерлеріне көшіп келе бастады. Олар көршілес аварлар – түркі-татар көшпенділері –мен соғысты, олар Паннонияны жаулап алып, славян жерлерін және тіпті Франк империясын да жиі шапты.

Самоның патшалығы

623 жылы – Фредегардың жылнамасына сәйкес – славян тайпалары аварлардың басқыншылығына қарсы көтерілді. Осы кезеңде франк саудагері Само өзінің серіктерімен Чехия жеріне келді деп айтылады және славяндармен бірігіп аварларды жеңіске жеткізді. Осылайша славяндар Самоны өздерінің билеушісі етіп тағайындады. Кейіннен Само мен славяндар франк империясымен қақтығысқа түсті, оның билеушісі Дагоберт I өзінің билігін шығысқа қарай кеңейткісі келді. Бұл 631 жылы Вогастисбург шайқасына алып келді, онда жаңадан құрылған Само мемлекеті өз тәуелсіздігін сәтті қорғады. Само қайтыс болғаннан кейін мемлекет тарап кетті.

Ұлы Моравия

Ұлы Моравия мемлекеті 830 жылдары қазіргі Моравия және Батыс Словакия аймағында құрылған болуы мүмкін. Осы кезде ежелгі шіркеу славян тілінде алғашқы славян әдеби мәдениеті қалыптасып, славян тіліне арналған тұңғыш әліпби – глаголица әліпбиі жасалды. Кейіннен глаголица әліпбиі қарапайымдастырылып, бүгінде Ресейде, Шығыс Еуропа және Орталық Азияның көптеген елдерінде қолданылатын кириллица әліпбиіне айналды. Глаголицаны 863 жылы Византия империясының Салоники қаласынан Ұлы Моравияға келген әулие Кирилл мен Мефодий жасаған. Оларды Ұлы Моравияға сауат ашу және құқықтық жүйені енгізу үшін патша Растислав шақырған. Оның туысы және мұрагері I Сватоплюк дипломатиялық саясатын Римге бағыттап, 880 жылы Ұлы Моравияны Киелі Тақтың қорғауына алды. Алты жыл өткен соң, Мефодий қайтыс болғаннан кейін оның шәкірттерін елден қуды. Оның билігі тұсында Ұлы Моравияның ықпалы ең жоғары деңгейге жетті. Оның өлімінен кейін мемлекет оның ұлдары арасында бөлініп, 10-ғасырдың басында туған ішкі талас-тартыстар мен мажарлардың үздіксіз шабуылдарынан құлдырап қалды.

Бөгемия герцогтігі

Леви Градицтегі Боривой Премыслидтер әулетінің алғашқы белгілі мүшесі болды. 880 жылы ол өзінің резиденциясын Прага сарайына көшірді, бұл бірнеше ғасырдан кейін пайда болған Прага қаласының негізін қалады. Ол Ұлы Моравия патшаларының вассалы болды және Ұлы Моравияның христиандану кезінде Әулие Кирилл мен Әулие Мефодийден крещение рәсімін қабылдады. Оның ұлы I Спитхинев, басқа ірі богемиялық тайпа басшысы Витицламен бірге Ұлы Моравияның құлдырауынан пайдаланып, 895 жылы Шығыс франк патшасы Каринтиялық Арнульфқа адалдық серт берді. Спитихневтің сіңілі баласы Вацлав (кейіннен католик шіркеуі оны қасиетті деп жариялады) 921 жылдан бастап билік құрды және герцогтық билігін сақтап қалу үшін саксон патшасы Генрих І-ге бағынды. Ол кіші інісі Болеслав I-ге өлтірілді. Болеслав I Богемия герцогтігін шығысқа қарай кеңейтіп, Моравия және Силезия жерлерін, сондай-ақ Краков маңындағы аймақтарды жаулап алды. Ол саксон патшасына салық төлеуді тоқтатып, соғыс бастады, одан жеңіліп, Богемия герцогтігіне саксон үстемдігін мойындауға мәжбүр болды. Прага епископтығы оның ұлы Болеслав II билік еткен 973 жылы құрылды және Майнц архиепископтығына бағынды. 1002 жылы герцог Владивойдың тұсында Богемия герцогтығы Киелі Рим империясының құрамына ресми түрде енді. Династиялық тартыстардан кейін Олдрих билікті иеленді. Оның ұлы Бретислав I көптеген амбициялық жаулауларға жетекшілік етті және кейіннен Богемия герцогтығының толық автономиясын алу ниетімен Киелі Рим императоры Генрих III-ке қарсы бүлік көтерді. Бродке шайқасындағы алғашқы табысқа қарамастан, ол император әскерінің екінші шабуылына төтеп бере алмады және Моравиядан басқа барлық жаулап алған жерлерінен бас тартып, Генрих III-ті өзінің егемендігі ретінде мойындауға мәжбүр болды. Бретиславтың қайтысынан кейін Премыслидтер арасындағы ішкі тартыстар жалғасты, бұл мұрагерлік заңдарының салдарынан болды. Ең танымал билеушілердің қатарында (Вратислав II және Владислав) бар, оларға Киелі Рим императорлары қызметтері үшін өмір бойы патшалық титулдар сыйлады.

Bořivoj from Levý Hradec was the first known member of the Přemyslid dynasty. In 880, he moved his residence to Prague Castle, which laid the foundation of the city of Prague that emerged centuries later. He was a vassal to the kings of Great Moravia and was baptised during the christanisation of Great Moravia by St. Cyril and St. Methodius. His son Spytihněv I together with the head of another major Bohemian tribe Witizla used the collapse of Great Moravia and in 895 swore allegiance to the East Frankish king Arnulf of Carinthia. Spytihněv's nephew Wenceslaus (later proclaimed a saint by the Catholic Church) ruled from 921 and had to submit to the Saxon king Henry I in order to maintain his ducal authority. He was murdered by his younger brother Boleslaus I. Boleslaus I expanded the Duchy of Bohemia eastwards conquering the lands of Moravia and Silesia and areas around Kraków. He stopped paying tribute to the Saxon king igniting a war which he lost and was forced to recognize Saxon suzerainty over the Duchy of Bohemia. The Bishopric of Prague was founded in 973 during the reign of his son Boleslaus II. The bishopric was subordinated to the Archbishopric of Mainz. In 1002, during the reign of the duke Vladivoj, the Duchy of Bohemia formally became a part of the Holy Roman Empire. After a period of dynastic infighting, Oldřich took power. His son Břetislav I led many ambitious conquests and later revolted against the Holy Roman Emperor Henry III hoping to gain a full autonomy for the Duchy of Bohemia. Despite the initial success in Battle at Brůdek, he could not withstand the second invasion of the imperial army and ultimately had to renounce all of his conquests save for Moravia and recognize Henry III as his sovereign. After Břetislav's death, the infighting among Přemyslids continued – a consequence of seniority inheritance laws. Among the more notable rulers belong (Vratislaus II and Vladislaus) who were awarded lifetime titles of kings by the Holy Roman Emperors for their services.

Келесі дәуірдегі премислидтер

1212 жылы Остокар I-ге Киелі Рим императоры Фредерик II Богемия королі титулын берді. Осылайша Богемия Корольдігі құрылды, ол Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңына дейін заңды күшінде болды. Оның билігі кезінде неміс шаруаларының шығысқа қарай қоныстануы басталды, ол уақыт өте келе Чехия жерлерінің тілдік құрамын айтарлықтай өзгертті. Оның ұлы Вацлав I 1240 жылдардың басында Еуропаға моңғол шапқыншылығына қарсы тұруға мәжбүр болды. Ол Богемияны қорғауға қол жеткізді, бірақ Моравия жерлері ауыр тонауға ұшырады. 1246 жылы Австрия герцогы Фредерик II еркек мұрагерсіз қайтыс болғаннан кейін, Вацлав I өзінің үлкен ұлы Владиславты Фредериктің немересі Гертрудаға үйлендіріп, Австрия жерлерін бағындыруға тырысты. Алайда, Владиславтың бір жылдан кейін ерте қайтыс болуынан бұл жоспар сәтсіз аяқталды. Содан кейін Вацлав I Австрияға жорық жасауға шешім қабылдады және ол сәтті болды. Оның орнын басып алған Остокар II мемлекеттің аумағын кеңейтуді жалғастырды. Ол Австрияның оңтүстігіндегі жерлерді бағындырып, ежелгі пруссиялықтарға қарсы екі крест жорығын ұйымдастырды. Ол Императорлық тәжді алуға үміттенеді, бірақ 1273 жылғы сайлауда Габсбургтер әулетінің алғашқы өкілі Рудольф Габсбургқа жеңілді. Рудольф Габсбург Остокар II-ден Богемияның оңтүстігіндегі барлық бағындырылған жерлерді қайтаруды талап етті. Остокар бас тартты және императорға қарсы екі соғыс жүргізді, ол 1278 жылы Марчфельд шайқасында қаза болды. Тәж оның 6 жасар ұлы Вацлав II-ге өтті. Бранденбург маркграфы Отто V оның орнына регент ретінде билік жүргізді, кейіннен оны Остокар II-нің жесіріне үйленген Завиш фон Фалькенштейн алмастырды. 1290 жылы Вацлав II Завиштың сатқындық жасады деген айыппен басын шапты және тәуелсіз билік жүргізе бастады. Бір жылдан кейін Польша королі II Пржемысл өлтірілді, ал Вацлав II Польша тәжін өзіне алды. 13 ғасырдың соңында Кутна-Горада үлкен күміс кені табылды, бұл оған Прага грошенелері деп аталатын көптеген күміс монеталарды шығаруға мүмкіндік берді. 1301 жылы Арпад әулетінің соңғы еркек мүшесі Венгрия королі III Андраш қайтыс болды. Вацлав II өзінің ұлы III Вацлавты Андраш III-нің жалғыз қызына үйлендіріп, оны Секешфехерварда Венгрия королі ретінде тәжге отырғызды. Төрт жылдан кейін Вацлав II – 33 жасында – туберкулезден қайтыс болды. III Вацлав өзінің билігі номиналды екенін түсініп, Венгрия тағына деген құқығынан бас тартты. 1306 жылы Владислав I Локотек Польшада III Вацлавтың билігіне қарсы шығып, Краковты бағындырды. III Вацлав жазалау науқанын бастамас бұрын, ол Оломоуцта белгісіз кісі өлтірушілердің қолынан қаза тапты.

In 1212 Ottokar I was granted a hereditary title of the King of Bohemia by the Holy Roman Emperor Frederick II. Thus began the Kingdom of Bohemia, which lasted de iure until the end of World War I. His reign marked the start of the German eastward colonization, which over time significantly altered the language composition of the Czech Lands. His son Wenceslaus I had to deal with the Mongol invasion of Europe at the start of 1240s. He managed to defend Bohemia, but Moravian lands were heavily plundered. When the Duke of Austria Frederick II died in 1246 without male heirs, Wenceslaus I tried to secure the Austrian lands by marrying his eldest son Vladislaus to Frederick's niece Gertrude. This plan failed because of Vladislaus's premature death in the year after. Wenceslaus I then decided for the invasion of Austria and he was successful. His successor, Ottokar II, continued the expansion of the realm. He gained more territory south of Austria and led two crusades against the pagan Old Prussians. He was hoping to gain the Imperial crown, but lost in the 1273 election to Rudolf of Habsburg, the first in a line of Habsburg emperors. Rudolf of Habsburg demanded that Ottokar II returns all of the lands he had acquired south of Bohemia. Ottokar refused and waged two wars against the emperor which ended with his death at the battlefield of Marchfeld in 1278. The crown was passed to his 6 year old son Wenceslaus II. Otto V, Margrave of Brandenburg ruled as a regent in his stead, later replaced by Záviš of Falkenstein, who married Ottokar II's widow. In 1290, Wenceslaus II had Záviš beheaded for alleged treason and began ruling independently. Year later, Przemysł II, the king of Poland, was murdered and Wenceslaus II gained the Polish crown for himself. At the end of the 13th century, huge deposits of silver were found in Kutná Hora, which allowed him to start issuing vast amounts of silver coins called Prague groschen. In 1301, another neighbouring monarch died – Andrew III of Hungary, the last male member of the Árpád dynasty. Wenceslaus II married his son Wenceslaus III to Andrew III's only daughter and had him crowned in Székesfehérvár as the King of Hungary. Four years later, Wenceslaus II died – only 33 years old – probably of tuberculosis. Wenceslaus III abandoned his claim to the Hungarian throne, seeing that his rule was only nominal. Władysław the Elbow high challenged Wenceslaus III's rule in Poland and conquered Krakow in 1306. Before Wenceslaus III could start his retaliation campaign, he was murdered in Olomouc by unknown assassins.

Люксембург үйі

Венцеслав III – Премислидтер әулетінің негізгі тармағының соңғы еркек өкілі болды. Люксембург әулетінен шыққан император Генрих VII, ұлы Иоаннды Венцеслав III-нің қарындасы Элизабетке үйлендіріп, оған Богемия тәжін қамтамасыз етті. Люксембургтың Иоанны Парижде тәрбиеленген, чех тілінде сөйлей алмаған және чех ақсүйектері арасында кеңінен танылмаған еді. Иоанн Чехияда ұзақ қалған жоқ, ол бүкіл Еуропаны аралап, көптеген әскери қақтығыстарға қатысты. 1336 жылы Литваға жасаған крест жорығы кезінде Иоанн офтальмия салдарынан көзін жоғалтты, осыдан кейін оны «Соқыр Иоанн» деп атады. Бір жыл өткен соң ол жүз жылдық соғыста Франция королі Филипп VI жағына шығып, 1346 жылы Креси шайқасында қаза тапты. Оның үлкен ұлы Карл IV Богемия тәжін мұраға алды. 1346 жылы Папа Климент VI император Людовик IV-ті еретик деп жариялап, жаңа император сайлауын талап етті. Карл IV Папаның басты үміткері болды және 1346 жылдың қараша айында Боннда Рим патшасы болып коронацияланды. Карл 1333 жылдан бастап әкесінің жоқтығы мен денсаулығының нашарлауына байланысты Чехия жерлерін басқарумен айналысты. Богемия және Рим патшасы болып тағайындалғаннан кейін ол көп ұзамай Прагаға қоныстанды және астананы кеңейтетін Жаңа қаланың негізін қалады. 1348 жылы ол Альп тауларының солтүстігінде және Парижден шығысқа қарай орналасқан алғашқы университет – Прага университетін құрды. Ол сондай-ақ Богемия Корольдік жерлерін (латын тілінде Corona regni Bohemiae) заңды түрде бекітті, яғни негізгі аумақтар енді корольге немесе әулетке емес, Богемия монархиясына (тәжге) тиесілі болды. 1355 жылы Карл IV Римге сапар шегіп, онда Киелі Рим империясының императоры болып коронацияланды. Ол 20 жылдан астам уақыт бойы Киелі Рим императоры ретінде билік етті және үлкен ұлы Венцеслав IV-ке Рим патшасы атағын беруге қол жеткізді. Венцеслав IV әкесі сияқты басқару қабілеттеріне ие болған жоқ. 1393 жылы Ян Женштейндік архиепископтың бас викариі Иоанн Непомуктың азапталуы мен өлтірілуі ақсүйектердің көтерілісіне себеп болды. Ол екі жыл бойы Кралув Двор түрмесінде қамалды және тек Венгрия королі болған інісі Зигизмундтың араласуынан кейін ғана босатылды. 1400 жылы Венцеслав IV Папалық схизманы шеше алмағандықтан Киелі Рим императорынан бас тартты. Екі жылдан кейін Венцеслав IV тағы да түрмеге қамалды, бұл жолы Моравияны тонаған ағасы Зигизмунд оны қамады. Руперт қайтыс болғаннан кейін – ол Венцеславтың орнына Рим патшасы болған – Венцеслав IV өзінің ағасы Зигизмундпен және туысы Моравиялық Йобстпен Рим патшасы атағы үшін бәсекелесті. Ақырында ол Богемияны сақтап қалу үшін атағын Зигизмундқа берді. 1414 жылы Зигизмунд Констанц соборын шақырды, ол Папалық схизманы ақыры шешті. Сондай-ақ ол Прага университетінің ректоры және танымал шіркеу реформаторы Ян Густың ілімін де айыптады. Ян Гус өз ілімінен бас тартқаннан кейін, ол тірідей өртеліп, бұл гусит соғыстарына түрткі болды. Діни әскери қақтығыстар 1434 жылы Липани шайқасымен аяқталды, бірақ діни шиеленіс сақталды. Венцеслав IV 1419 жылы қайтыс болғаннан кейін Зигизмунд Богемияның титулды королі болды, бірақ чехтар оны тек 1436 жылы мойындады және ол бір жылдан кейін қайтыс болды.

Wenceslaus III was the last male member of the main branch of Přemyslids. The Holy Roman Emperor Henry VII of the House of Luxembourg married his son John to Wenceslaus III's sister Elisabeth and secured for him the Bohemian throne. John of Luxembourg was raised in Paris, did not speak any Czech and was widely unpopular among the Czech nobility. John never stayed long in the Czech lands, he traveled all across Europe and took part in multiple military conflicts. While crusading in Lithuania in 1336, John lost his eyesight due to ophthalmia, which earned him the nickname John the Blind. A year later he took the side of King Philip VI of France in the Hundred Years' War and died in 1346 in the Battle of Crécy. His eldest son, Charles IV succeeded him on the Bohemian throne. Earlier in 1346, the Pope Clement VI declared the Emperor Louis IV a heretic and demanded a new Imperial election. Charles IV was the pope's preferred candidate and he was crowned as the King of Romans in November 1346 in Bonn. Charles had been in charge of the administration of Czech Lands since 1333, due to his father's absence and health indisposition. Soon after his coronation as the King of Bohemia and the King of Romans, he settled in Prague and laid the foundations of the New Town expanding the capitol. In 1348 he founded the University of Prague, the first university north of Alps and east of Paris. He also legally established the Lands of the Bohemian Crown (Corona regni Bohemiae in Latin), meaning the core territories no longer belonged to a king or a dynasty but to the Bohemian monarchy (crown) itself. In 1355, Charles IV travelled to Rome where he was crowned the Emperor of the Holy Roman Empire. He ruled as the Holy Roman Emperor for over 20 years and managed to secure the title of the King of Romans for his eldest son Wenceslaus IV. Wenceslaus IV did not share the governance abilities of his father. In 1393, the torture and murder John of Nepomuk – vicar general of the archbishop Jan of Jenštejn – sparked a noble rebellion. He was imprisoned for two years at Králův Dvůr and was only released after an intervention from his younger brother Sigismund, who had become the King of Hungary. In 1400, Wenceslaus IV was deposed as the Holy Roman Emperor, mainly due to his failure to address the Papal Schism. Two years later, Wenceslaus IV was briefly imprisoned again, this time by his brother Sigismund, who looted Moravia. After the death of Rupert – who had replaced Wenceslaus as the King of Romans – Wenceslaus IV competed with his brother Sigismund and his cousin Jobst of Moravia for the title of the King of Romans. He ultimately surrendered the title to Sigismund in exchange for keeping Bohemia. In 1414, Sigismund called the Council of Constance, which finally resolved the Papal Schism. It also condemned the teaching of Jan Hus, rector of the University of Prague and a popular church reformist. After Jan Hus refused to retract his teachings, he was burnt alive at stake, which prompted the Hussite Wars. The religious military conflicts stopped in 1434 with the battle Battle of Lipany, but the religious tensions continued on. Although Sigismund became the titular King of Bohemia after Wenceslaus IV's death in 1419, it was not until 1436 that he was recognized by the Czech Estates and he died a year after.

Габсбургтер әулеті

Зигмунд қайтыс болғаннан кейін Богемия королі атағы оның күйеу баласы, Габсбургтер әулетінен Альбертқа өтті, ол көп ұзамай қайтыс болды. Богемия жерлеріне деген құқық оның туылмаған ұлы Ладиславқа берілді, ол кейіннен "Постхумус" деген лақап атқа ие болды. Ол алыс туысы, император Фридрих III сарайында тәрбиеленді. 1453 жылы Богемия королі болып тағайындалғанмен, оның регенті Георгий Подебрад оның орнына Богемияны тиімді басқаруын жалғастырды. Ладислав Венгриядағы көтерілістен қашып, Прагада он жеті жасында көз жұмды. Көптеген замандастары оның уланғанын күдіктенді, бірақ оның қаңқасын зерттеу нәтижесінде ол жедел лейкемиядан қайтыс болғаны анықталды. Оның өлімімен Габсбургтер әулетінің Альбертин тармағы аяқталды.

Подебрадтар үйі

1458 жылы Богемияның иеліктері Георг Подебрадты Богемияның жаңа патшасы сайлады. Ол католиктер мен гуситтер арасындағы нәзік бейбітшілікті сақтауға тырысып, қиын міндеттерді атқарды, соның салдарынан «екі халықтың патшасы» деген лақапқа ие болды. Бар күшін салғанына қарамастан, ол толыққанды сәттілікке жете алмады, және 1465 жылы католиктердің ақсүйектері «Жасыл таудың біртүтастығын» құрып, оның үстемдігіне қарсы шықты. Оның мұрагерлері болмады, сондықтан Богемия тажының жерлері Габсбург әулетінен Фердинанд I-ге мұрагерлікке көшті, бұл Венаның бірінші конгресінде келісілген болатын.

Протестантизм

Мохач шайқасынан кейін Осман империясы 1529 жылы Венаны қоршауға алуда сәтсіз болды, ал Фердинанд I Константинополь шартына қол қойып, Осман империясының кеңейту әрекеттерін кейінге шегерді. Фердинанд пен оның бауыры Карл V – сол кезде Әулие Рим императоры – Осман қауіптерімен ғана емес, сонымен қатар 1531 жылы Әулие Рим империясындағы лютерандық мемлекеттердің мүдделерін қорғау үшін құрылған Шмалькальдия лигасымен де күресуге тиіс болды. Көптеген протестант чех ақсүйектері Шмалькальдия лигасының мақсаттарына жағымды қарады, сондықтан 1546 жылы Фердинанд I чех иеліктеріне әскер жинауды және Саксонияның протестант электорына қарсы жорық жасауды бұйырғанда, олар оны өте тезірек орындады. Келесі жылы чех иеліктері тағы да әскер жинаудан бас тартып, көтеріліс жасады, осыдан кейін Шмалькальдия лигасы Мюльберг шайқасында жеңілгеннен кейін жазаланды. Нәтижесінде Фердинанд I Богемия жеріндегі өзінің беделін нығайта алды, қалалық жеңілдіктерді шектеді және 1556 жылы Прагаға иезуиттер орденін шақыру арқылы қайта католиктеу процесін бастады. Максимилиан II 1562 жылы Фердинанд I-ге мұрагерлік етіп, әкесі сияқты Венадан билік жүргізді. Ол Чехияның жаңа құжаттамасын (латын тілінде Confessio Bohemica) бекітті – діни бостандықтарды растайтын жаңа құжат, бұрынғы Базель келісімдерін алмастырды, ол Утракват емес протестанттарды ескермеді. Ол Богемия жеріндегі еврейлерге заңдық қорғауды қамтамасыз ететін Statuta Judaeorum құжатын бекіту арқылы діни төзімділігін де көрсетті. 1576 жылы оның орнын ұлы Рудольф II басты, ал 1583 жылы патша сарайын Прагаға көшірді. Рудольфтың өнерге демеу көрсетуінің арқасында Прага оның билігі тұсында Еуропаның маңызды мәдени орталығына айналды. Ол мемлекеттік істерге қарағанда хоббилерін ұнататын, оңаша билеуші болды. 1605 жылы Рудольф II басқа отбасы мүшелерінің қысымымен Ұзақ түрік соғысынан кейін Боцкай көтерілісінен кейін Венгрияны кіші інісі, эрцгерцог Маттиасқа беруге мәжбүр болды. Екі бауырдың пікірлерінің айырмашылығы Рудольфтың Прага қамалында тұтқынға алынуына және барлық биліктің Маттиасқа берілуіне әкелді. 1612 жылы Рудольф II қайтыс болғаннан кейін патша сарайы Венаға қайта оралды. Маттиас ағасы Рудольф сияқты баласыз болды және алты жылдан кейін 62 жасында қайтыс болды. Оның орнын оның туысы Фердинанд II, Австрияның эрцгерцогы басты. Богемия диеталары Фердинандтың Маттиасқа мұрагер ретінде тағайындалуын тек Рудольф II қол қойған діни бостандықтарды қамтамасыз ететін «Патшалық хатты» құрметтеуге уәде бергеннен кейін ғана растады. сегіз жыл бұрын. Фердинанд II өзінің алдыңғыларының діни кеңдігін бөліспеді. Таққа отырғаннан кейін бір жыл өткен соң, ол патшалық жерінде протестанттық шіркеулер салуға тыйым салды. Бұл протестант ақсүйектері арасында наразылық тудырды, олар оны Патшалық хатты бұзу деп қарады, содан кейін 1618 жылы Праганың екінші дефенестрациясы болды, бұл Отыз жылдық соғысқа айналатын қақтығыстың бастамасы болды. Богемиялық көтерілісшілер жаңа патша ретінде Фридрих V Пфальцты таңдап, соғысқа дайындалу үшін әскер жинады. Оларға Австриядағы лютеран ақсүйектері қосылды. Фердинанд II Испаниядағы туысы Филип III-тен көмек сұрады. Нидерландыдағы испан әскері протестанттық одақтың күштері Богемия короны жерлерінде және Австрияда болып жатқан көтеріліске қосылмауын қамтамасыз етті. Фердинанд II Австриялық көтерілісшілерді басып қандырғаннан кейін Праганың жанындағы Ақ тау шайқасында Фридрих V-ті жеңді. Мұнан кейін кең ауқымды мүліктің тәркіленуі болды, ол көбінесе шетелдік ақсүйектерге сатылды. Фердинанд II көтерілістің 27 басшысын да ашық түрде басын кесті және патшалық билікті нығайтты. Богемия коронасының жерлері, әсіресе Силезия, Отыз жылдық соғыстың ең ауыр зардап шеккен аймақтарының бірі болды. Соғыс Фердинанд II қайтыс болғаннан кейін де Фердинанд III билігінде жалғасты.

After the Battle of Mohács, the Ottomans were unsuccessful in their Siege of Vienna in 1529 and Ferdinand I managed to sign the Treaty of Constantinopole, postponing the Ottoman expansion attempts. Ferdinand and his brother Charles V – who was the Holy Roman Emperor at the same time – had to deal with not only the Ottoman threat, but also with the Schmalkaldic League which formed in 1531 to advance the interests of Lutheran states in the Holy Roman Empire. Largely Protestant Czech nobility had a favorable view of the Schmalkaldic League's goals and so when in 1546 Ferdinand I ordered the Czech estates to raise their army and march against the Protestant Electorate of Saxony as part of the Schmalkaldic War, they did so very reluctantly. The next year the Czech estates refused to gather an army again and rebelled, for which they were punished after the Schmalkaldic League decisively lost the Battle of Mühlberg. As a result, Ferdinand I managed to strengthen his position in the Land of the Bohemian Crown, limit city privileges and begin the process of recatholicization by inviting the Jesuit Order to Prague in 1556. Maximilian II succeeded Ferdinand I in 1562 and – like his father – ruled from Vienna. He approved Czech Confession (Confessio Bohemica in Latin) – a new document confirming religious freedoms – replacing the older Compacts of Basel, that did not take non Utraquist Protestants into account. He also showed his religious tolerance by reaffirming the Statuta Judaeorum – a document providing legal protection for the Jews in the Lands of the Bohemian Crown. His son Rudolf II succeeded him in 1576 and in 1583 he moved the royal court to Prague. Thanks to Rudolf's patronage of art, Prague became a major cultural hub of Europe during his reign. He was a reclusive ruler who preferred his hobbies to the daily affairs of the state. In 1605 Rudolf II was forced by his other family members to cede the rule of Hungary to his younger brother Archduke Matthias following the Bocskai Uprising after the Long Turkish War. The differences of opinions between the two brothers ultimately resulted in Rudolf's imprisonment at the Prague Castle and all effective power was given into the hands of Matthias. After Rudolf II's death in 1612 the royal court moved back to Vienna. Matthias did not have any children – same as his brother Rudolf – and he died six years later, aged 62. He was succeeded by his cousin Ferdinand II, Archduke of Austria. The Diets of Bohemia confirmed Ferdinand's position as Matthias' successor only after he had promised to respect the Letter of Majesty – a document granting religious freedoms, signed by Rudolf II. eight years earlier. Ferdinand II did not share the religious benevolence of his predecessors. A year after he was crowned, he prohibited the construction of Protestant ecclesial buildings on royal land. That led to protests among the Protestant nobility – who saw it as a violation of the Letter of Majesty – and the Second Defenestration of Prague in 1618, which sparked the conflict that would become the Thirty Years War. The revolting Bohemian estates then chose Frederick V of Palatinate as their new king and gathered an army in preparation of war. They were joined by Lutheran nobility in Austria. Ferdinand II asked his Spanish relative Philip III for help. Spanish army in the Netherlands made sure forces of Protestant Union could not join the revolt happening in the Lands of the Bohemian Crown and in Austria. After dealing with the Austrian rebels, Ferdinand II decisively defeated Frederick V at the Battle of White Mountain, near Prague. Widespread confiscation of property followed, which was then sold to loyal nobles, often of foreign origin. Ferdinand II also had the 27 leaders of the revolt publicly beheaded and strengthened the royal power over the estates. The Lands of the Bohemian Crown and especially Silesia were some of the territories that were hit the hardest by the devastating Thirty Years War. The war continued even after Ferdinand II's death during the reign of Ferdinand III.

Кейінгі Габсбургтер

1648 жылы отыз жылдық соғыс Вестфалия бейбіт шартымен аяқталды. Фердинанд III әкесінің қайта католиктік ету және орталықтандыру саясатын жалғастырды. 1657 жылы қайтыс болғаннан кейін оның орнын жалғыз тірі қалған ұлы Леопольд I бағындырды. Төртінші австрия-түрік соғысы кезінде 1663 жылы түрік әскері Моравияға шабуыл жасады, бірақ Сент-Готтард шайқасында тоқтатылды. Леопольд ұзақ билігінің барысында Осман империясымен және Франциямен соғыс жүргізуді жалғастырды. Ол жұмыс уақытын аптасына үш күнге дейін ұзартты, бұл 1680 жылғы шаруалар көтерілісіне әкеп соқты. 1678 және 1696 жылдар аралығында Лосини есімді поместьедегі әйгілі сиқыршыларға қарсы сот өтті, нәтижесінде шамамен 100 адам қаза тапты. Жұмыс уақытын ұзартуға қарсы наразылықтар да болды, бірақ олардың бәрі сәтсіз аяқталды. 1705 жылы Леопольд I билігі аяқталып, оның орнына ұлы Жозеф I келді. Жозеф I көптеген әкімшілік реформаларды жүзеге асыруды жоспарлады, бірақ жұқпалы аурудан ерте қайтыс болғандықтан көптеген реформаларын аяқтауға үлкермеді. Өлімінен бір жыл бұрын ол Богемияның барлық аймақтарындағы ром халқының бір құлағын кесу туралы жарлық шығарды. Егер олар депортациядан кейін оралса, барлық ром еркектері сотсыз-ақ асылуға тиіс болды. Осыған ұқсас патенттер оның билігіндегі басқа аумақтарда да жарияланды және ром халқының жаппай қырғынына әкелді. 1711 жылы Жозеф I ерте қайтыс болғаннан кейін Австрия тағына оның інісі Карл VI отырды. Карл VI-ның еркек мұрагерлері болмады және 1713 жылғы Прагматикалық санкциямен ол өзінің барлық титулдарын әйелге мұрагерлікке беруге мүмкіндік берді. Карл VI Еуропаның басқа державаларының мақұлдауын алуға тырысты, оны түрлі жеңілдіктермен алмастырды. Дегенмен, әкесі қайтыс болғаннан кейін Мария Терезия 1740 жылы таққа отырғаннан кейін бірнеше аптадан кейін басталған Австрия мұрагерлік соғысында Пруссия, Бавария, Франция, Испания, Саксония және Польшадан құралған коалициядан мұрасын қорғауға мәжбүр болды. Ол ақырында өзінің титулын қорғауға қол жеткізді, бірақ оның бағасы Пруссияның бір бөлігі болған Силезияны жоғалту болды. Осы оқиға Богемияның жерлерінің біртұтастығын жойды. 1757 жылы Жеті жылдық соғыс кезінде пруссиялықтар тағы да Богемияға басып кірді және Праганы қоршауға алды, бірақ кейін Колин шайқасында жеңіліп, кері шегінді. Мария Терезия Силезияны қайтарып ала алмады және соғыс тең аяқталды. Ол Ағарту дәуірінің идеяларын қолдауға тырысты, міндетті түрдегі зайырлы бастауыш мектептерді құрды, бірақ сонымен қатар католик дініне қарсы деп саналған кітаптарды мемлекеттік цензурадан өтті. Франциск Стефан Лотарингиялыққа үйленгендіктен, оның барлық балалары Габсбург-Лотарингия үйінің жаңа бірлескен мүшелері болып саналды.

In 1648, the Thirty Years War finally ended with the Peace of Westphalia. Ferdinand III continued the recatholicization and centralization policies of his father. After his death in 1657, he was succeeded by his only surviving son Leopold I. During the fourth Austro Turkish War in 1663 the Turkish army invaded Moravia before being stopped in the Battle of Saint Gotthard. Leopold continued waging wars with Ottomans and France throughout his long rule. He increased corvée to three days a week which caused the Peasant Revolt of 1680. The infamous Losiny Estate Witch Trials took place between 1678 and 1696 resulting in almost 100 dead. More protests against the increased corvée occurred, but all in vain. In 1705, Leopold I's rule ended and his son Joseph I succeeded him. Joseph I planned to enact many administrative reforms, most of which he did not get the chance to finish, due to his premature death of smallpox. One year before his death he issued letters patent ordering that all Romani people in the Lands of the Bohemian Crown had one of their ears cut off. If they returned after being expelled, all Romani men were to be hanged without a trial. Similar letters patents were published in other territories under his rule and led to mass killings of Romani people. After Joseph I's premature death in 1711, the Austrian throne went to his younger brother Charles VI. Charles VI had no male heirs and with the Pragmatic Sanction of 1713 he ensured that all the titles held by him could be inherited by a woman. Charles VI sought the other European powers' approval, which he gained in exchange for various concessions. Regardless, after her father's death, Maria Theresa had to defend her inheritance from the coalition of Prussia, Bavaria, France, Spain, Saxony and Poland in the War of Austrian Succession, that broke out mere weeks after her coronation in 1740. She ultimately managed to defend her title, but paid for it with the loss of Silesia, which became a part of Prussia. That was the ended the unity of the Lands of the Bohemian Crown. In 1757 during the Seven Years' War, the Prussians invaded Bohemia again and laid siege to Prague, but subsequently lost the Battle of Kolín and were repelled. Maria Theresa was not able to regain Silesia and the war ended in a draw. She tried to follow the ideas of Enlightenment, she established compulsory secular primary schools, but also state censorship of books that were deemed to be against the Catholic religion. Because of her marriage to Francis Stephen of Lorraine, all of her children were considered to be members of a new joint House of Habsburg Lorraine.

Габсбургтер әулеті

1765 жылы Мария Терезияның күйеуі қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы Иосиф II онымен бірге билік ете бастады, ал 1780 жылдан бастап жеке биледі. Ол көптеген реформаларды жүзеге асырды, олардың ең маңыздылары – крепостнойлықты жою, діни еркіндікті кеңейтетін толеранттылық жарлығы, сондай-ақ білім беру, денсаулық сақтау немесе ғылыммен айналыспаған барлық монастырлық ордендерді тарату болды. Өз билігін орталықтандыру мақсатында, ол өзінің билігіндегі барлық территорияларда неміс тілін таратуға ұмтылды. Оның екі әйелі де шешек ауруынан ерте қайтыс болды, ал ұлдары болмағандықтан, оның орнын кіші інісі Леопольд II басты. Леопольд II екі жыл ғана билік еткенімен, 1791 жылы Прагада бірнеше апта болды және өзін Богемия королі деп жариялады. Ол Австрия монархтарының алғашқысы болып құпия полицияны кеңінен пайдаланды және цензураны күшейтті. Оның ұлы Фердинанд I одан кейін Австрия императоры болды. Жиі ұстамаларға шалдыққандықтан, ол билік жүргізе алмады, ал атқарушы билікті Регенттік Кеңес иеленді. 1836 жылы, таққа отырғаннан кейін бір жыл өткен соң, ол Фердинанд V атымен Богемия королі болды.

19 ғасыр бойы Чехия жерінде лингвистер Йозеф Добровский мен Йозеф Юнгман, тарихшы және саясаткер Франтишек Палацкий, жазушы Божена Немцова және журналист Карел Хавличек Боровский бастаған ұлттық жаңғыру қозғалысы және ұлтшыл тенденциялар баяу дамыды. Чех ұлттық жаңғыруының күш-жігері 1848 жылғы революция кезінде ең жоғары деңгейге жетті. Фердинанд I тақтан бас тартуға мәжбүр болды, ал оның орнын жас сіңлісінің ұлы Франц Иосиф I иеленді. 1859 жылы Италиямен соғыста жеңілгеннен кейін, 1866 жылы Пруссиямен соғыста да жеңілген соң, венгр өкілдері Франц Иосиф I-ді 1867 жылғы австро-венгр келісімінде Венгрияға қатысты абсолюттік билікті тоқтатуға мәжбүр етті. Автономияның ұлғаюын күткен чех өкілдері назардан тыс қалды және чех жерлері Австрияның бекем бақылауында қалды.

Австрия-Мажарстан

Жаңа құрылған Австрия-Мажарстан одағы келесі жарты ғасырға дейін сақталды. Австрия үкіметі тұсында Чехия жерлеріндегі Ұлттық қайта өрлеуді басу саясаты, ал Мажар үкіметі тұсында Словакия Ұлттық қайта өрлеуін басу жалғасты. 19 ғасырдың соңы демографиялық өсім мен қалалардың қарқынды урбанизация кезеңі болды. Өнеркәсіп орталықтарындағы халық саны бірнеше онжылдық ішінде екі есе немесе үш есеге артты. 20 ғасырдың басында Австрияның 1908 жылы Боснияны бір жақты түрде аннексиялауы Босния дағдарысына әкелді және 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуына себеп болған Австрияның эрцгерцогы Франц Фердинандтың өлтірілуіне соқтырды. Көптеген чех ұлтшылдары соғысты Австрия-Мажарстаннан толық тәуелсіздік алу мүмкіндігі ретінде қарастырды. Чех сарбаздары арасында дезертирлік жиі кездесті, ал Антанта елдері жағында күресу үшін Чехословакия легиондары құрылды. 1915 жылғы Кливленд келісімінде чех және словак өкілдері халықтың өзін-өзі анықтау құқығына негізделген ортақ мемлекет құру мақсатын жариялады. 1918 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанда Богемия патшалығы ресми түрде таратылып, оның орнына Чехословакияның жаңа демократиялық республикасы құрылды.

Чехословакия

1918 жылы қазанда Чехословакия республикасы жарияланды. Ол демократиялық президенттік республика болатын. 1920 жылы оның аумағында чехтер мен словактар ғана емес, сонымен қатар немістер (22,95%), венгрлер (5,47%) және русиндер (3,39%) сияқты басқа ұлттардың да көп саны қоныстанды. 1920 жылдардың аяғында басталған Ұлы депрессия және 1930 жылдары көрші Германиядағы Ұлттық-социалистік партияның күшеуі Чехословакиядағы түрлі ұлтшыл топтар арасындағы шиеленісті күшейтті. Сыртқы саясатта жаңадан құрылған республика Ұлыбритания мен Франция секілді батыс одақтастарына көп сенді. Бірақ бұл қателік болды, себебі 1938 жылы екі одақтас ел де Гитлердің талаптарына келісіп, Чехословакияны шекаралық аймақтарынан айырып, қорғануға мүмкіндіксіз қалдырған Мюнхен келісіміне қол қойды.

Германия протектораты

Судет аймағынан бас тартқаннан кейін Екінші Чехословакия Республикасы, Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін толық құлап, жарты жыл ғана сақталды. Словакия Республикасы Чехословакиядан тәуелсіздігін жариялап, Германияның қарауына өтті, ал екі күннен кейін Богемия және Моравияның неміс протектораты жарияланды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, соғысқа дейінгі Чехословакияның жоғары индустрияландыру деңгейіне байланысты, Богемия және Моравия протектораты Германия үшін маңызды әскери өндіріс орталығына айналды. 1942 жылы чех қарсыластарының мүшелері Рейнхард Гейдрихті өлтіргеннен кейін, чех халқына жасалған қысым күшейді. 1945 жылы Германия жеңілгеннен кейін, этникалық немістердің басым көпшілігі Чехословакиядан күштеп шығарылды.

Коммунистік партияның билігі

1948 жылы ақпанда Чехословакия Коммунистік партиясы мемлекеттік төңкеріл жасап билікті басып алды. Клемент Готвальд – елдің алғашқы коммунистік президенті болды. Ол елдің өнеркәсіптерін ұлттандырып, шаруашылықтарын совет үлгісіндегі совхоздарға біріктірді. Осылайша Чехословакия Шығыс блогының құрамына кірді. 1968 жылғы Прага көктемі кезінде саяси жүйені реформалауға жасалған тыйырықтар Варшава шартының әскерлері басып кіруімен тоқтатылды. Чехословакия 1989 жылғы Жұмсақ революцияға дейін Коммунистік партияның билігінде болды.

Салқын соғыстан кейінгі кезең

Ондай оппозицияның жетекшілерінің бірі Вацлав Гавел демократиялық Чехословакияның тұңғыш президенті болды. Словакияның тәуелсіздік талаптары 1992 жылдың соңында орындалды, сол кезде чех және словак өкілдері Чехословакияны Чехия және Словакия Республикаларына бөлуге келісті. Қазіргі Чехия Республикасының ресми құрылуы 1993 жылдың 1 қаңтарына белгіленді. Чехия 1999 жылдың 12 наурызында НАТО-ға, ал 2004 жылдың 1 мамырында Еуропалық Одаққа мүше болды.