Кіріспе
Оңтүстік славян тілі
the language
Serbo Croatian (/audio=En us Serbo Croatian. ogg/,/s//ɜːr//b//oʊ//k//r//oʊ/'/eɪ//ʃ//ən/) – also called Serbo Croat (,/s//ɜːr//b//oʊ/'/k//r//oʊ//æ//t/), Bosnian Croatian Serbian (BCS), and Bosnian Croatian Montenegrin Serbian (BCMS) mutually intelligible standard varieties, namely Serbian, Croatian, Bosnian, and Montenegrin. South Slavic languages historically formed a dialect continuum. The turbulent history of the area, particularly due to the expansion of the Ottoman Empire, resulted in a patchwork of dialectal and religious differences. Due to population migrations, Shtokavian became the most widespread supradialect in the western Balkans, intruding westwards into the area previously occupied by Chakavian and Kajkavian (which further blended into Slovenian in the northwest). Bosniaks, Croats, and Serbs differ in religion and were historically often part of different cultural circles, although a large part of the nations have lived side by side under foreign overlords. During that period, the language was referred to under a variety of names, such as "Slavic" in general or "Serbian", "Croatian" or "Bosnian" in particular. In a classicizing manner, it was also referred to as "Illyrian". The process of linguistic standardization of Serbo Croatian was originally initiated in the mid 19th century Vienna Literary Agreement by Croatian and Serbian writers and philologists, decades before a Yugoslav state was established. From the very beginning, there were slightly different literary Serbian and Croatian standards, although both were based on the same dialect of Shtokavian, Eastern Herzegovinian. In the 20th century, Serbo Croatian served as the lingua franca of the country of Yugoslavia, being the sole official language in the Kingdom of Yugoslavia (when it was called "Serbo Croato Slovenian"),
In the language itself, it is typically known as "Serbo Croatian", "Croato Serbian", or informally "ours". Since the nineteenth century, the term Illyrian or Illyric was used quite often (thus creating confusion with the Illyrian language). Although the word Illyrian was used on a few occasions before, its widespread usage began after Ljudevit Gaj and several other prominent linguists met at Ljudevit Vukotinović's house to discuss the issue in 1832. The term Serbo Croatian was first used by Jacob Grimm in 1824, popularized by the Viennese philologist Jernej Kopitar in the following decades, and accepted by Croatian Zagreb grammarians in 1854 and 1859. At that time, Serb and Croat lands were still part of the Ottoman and Austrian Empires. Officially, the language was called variously Serbo Croat, Croato Serbian, Serbian and Croatian, Croatian and Serbian, Serbian or Croatian, Croatian or Serbian. Unofficially, Serbs and Croats typically called the language "Serbian" or "Croatian", respectively, without implying a distinction between the two, and again in independent Bosnia and Herzegovina, "Bosnian", "Croatian", and "Serbian" were considered to be three names of a single official language. Croatian linguist Dalibor Brozović advocated the term Serbo Croatian as late as 1988, claiming that in an analogy with Indo European, Serbo Croatian does not only name the two components of the same language, but simply charts the limits of the region in which it is spoken and includes everything between the limits ('Bosnian' and 'Montenegrin'). Today, use of the term "Serbo Croatian" is controversial due to the prejudice that nation and language must match. It is still used for lack of a succinct alternative, though alternative names have emerged, such as Bosnian/Croatian/Serbian (BCS), which is often seen in political contexts such as the International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia.
Тіл
the language
Serbo Croatian (/audio=En us Serbo Croatian. ogg/,/s//ɜːr//b//oʊ//k//r//oʊ/'/eɪ//ʃ//ən/) – also called Serbo Croat (,/s//ɜːr//b//oʊ/'/k//r//oʊ//æ//t/), Bosnian Croatian Serbian (BCS), and Bosnian Croatian Montenegrin Serbian (BCMS) mutually intelligible standard varieties, namely Serbian, Croatian, Bosnian, and Montenegrin. South Slavic languages historically formed a dialect continuum. The turbulent history of the area, particularly due to the expansion of the Ottoman Empire, resulted in a patchwork of dialectal and religious differences. Due to population migrations, Shtokavian became the most widespread supradialect in the western Balkans, intruding westwards into the area previously occupied by Chakavian and Kajkavian (which further blended into Slovenian in the northwest). Bosniaks, Croats, and Serbs differ in religion and were historically often part of different cultural circles, although a large part of the nations have lived side by side under foreign overlords. During that period, the language was referred to under a variety of names, such as "Slavic" in general or "Serbian", "Croatian" or "Bosnian" in particular. In a classicizing manner, it was also referred to as "Illyrian". The process of linguistic standardization of Serbo Croatian was originally initiated in the mid 19th century Vienna Literary Agreement by Croatian and Serbian writers and philologists, decades before a Yugoslav state was established. From the very beginning, there were slightly different literary Serbian and Croatian standards, although both were based on the same dialect of Shtokavian, Eastern Herzegovinian. In the 20th century, Serbo Croatian served as the lingua franca of the country of Yugoslavia, being the sole official language in the Kingdom of Yugoslavia (when it was called "Serbo Croato Slovenian"),
In the language itself, it is typically known as "Serbo Croatian", "Croato Serbian", or informally "ours". Since the nineteenth century, the term Illyrian or Illyric was used quite often (thus creating confusion with the Illyrian language). Although the word Illyrian was used on a few occasions before, its widespread usage began after Ljudevit Gaj and several other prominent linguists met at Ljudevit Vukotinović's house to discuss the issue in 1832. The term Serbo Croatian was first used by Jacob Grimm in 1824, popularized by the Viennese philologist Jernej Kopitar in the following decades, and accepted by Croatian Zagreb grammarians in 1854 and 1859. At that time, Serb and Croat lands were still part of the Ottoman and Austrian Empires. Officially, the language was called variously Serbo Croat, Croato Serbian, Serbian and Croatian, Croatian and Serbian, Serbian or Croatian, Croatian or Serbian. Unofficially, Serbs and Croats typically called the language "Serbian" or "Croatian", respectively, without implying a distinction between the two, and again in independent Bosnia and Herzegovina, "Bosnian", "Croatian", and "Serbian" were considered to be three names of a single official language. Croatian linguist Dalibor Brozović advocated the term Serbo Croatian as late as 1988, claiming that in an analogy with Indo European, Serbo Croatian does not only name the two components of the same language, but simply charts the limits of the region in which it is spoken and includes everything between the limits ('Bosnian' and 'Montenegrin'). Today, use of the term "Serbo Croatian" is controversial due to the prejudice that nation and language must match. It is still used for lack of a succinct alternative, though alternative names have emerged, such as Bosnian/Croatian/Serbian (BCS), which is often seen in political contexts such as the International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia.
Серб-хорват (/audio=En us Serbo Croatian. ogg/,/sɜːr//b/oʊ//k/oʊ/'/eɪ//ʃ//ən/) – сонымен қатар серб-хорват (,/sɜːr//b/oʊ/'/k/r/oʊ/æ//t/), босниялық хорват серб (BCS) және босниялық хорват-монтегрен сербінің (BCMS) өзара түсінікті стандартты түрлері, атап айтқанда серб, хорват, босниялық және монтегрен. Оңтүстік славян тілдері тарихи тұрғыдан диалектілік континуумды құрады. Аймақтың тартымды тарихы, әсіресе Осман империясының кеңеюі, диалектілік және діни айырмашылықтардың мозаикасына әкелді. Халықтың көші-қоны салдарынан штокавиан батыс Балқандағы ең көп таралған үстірт диалектіге айналды, бұрын шакавиан және кашкавиан (солтүстік-батыста словен тіліне біріккен) иеленген аймаққа еніп кетті. Босниялықтар, хорваттар және сербтер дін бойынша ерекшеленеді және тарихи тұрғыдан әртүрлі мәдени орталардың бөлігі болды, бірақ ұлттардың көп бөлігі шетелдік үстемдік астында қатар өмір сүрді. Осы кезеңде тілге әртүрлі атаулар берілді, мысалы, жалпы "славян" немесе нақтырақ "серб", "хорват" немесе "босниялық". Классикалық стильде оны "Иллириялық" деп те атады. Серб-хорват тілінің тілдік стандартының процесі алғаш рет 19 ғасырдың ортасында хорват және серб жазушылары мен филологтарының Вена әдеби келісімінде, Югославия мемлекеті құрылғанға дейін ондаған жылдар бұрын басталды. Бастапқыда серб және хорват әдеби стандарттары сәл өзгеше болды, бірақ екеуі де Штокавианның, Шығыс Герцеговина диалектісіне негізделген. 20 ғасырда серб-хорват тілі Югославия мемлекетінің лингва франкасы ретінде қызмет етті, Югославия Корольдігінің жалғыз ресми тілі болды (сол кезде ол "серб-хорват-словен" деп аталды).
the language
Serbo Croatian (/audio=En us Serbo Croatian. ogg/,/s//ɜːr//b//oʊ//k//r//oʊ/'/eɪ//ʃ//ən/) – also called Serbo Croat (,/s//ɜːr//b//oʊ/'/k//r//oʊ//æ//t/), Bosnian Croatian Serbian (BCS), and Bosnian Croatian Montenegrin Serbian (BCMS) mutually intelligible standard varieties, namely Serbian, Croatian, Bosnian, and Montenegrin. South Slavic languages historically formed a dialect continuum. The turbulent history of the area, particularly due to the expansion of the Ottoman Empire, resulted in a patchwork of dialectal and religious differences. Due to population migrations, Shtokavian became the most widespread supradialect in the western Balkans, intruding westwards into the area previously occupied by Chakavian and Kajkavian (which further blended into Slovenian in the northwest). Bosniaks, Croats, and Serbs differ in religion and were historically often part of different cultural circles, although a large part of the nations have lived side by side under foreign overlords. During that period, the language was referred to under a variety of names, such as "Slavic" in general or "Serbian", "Croatian" or "Bosnian" in particular. In a classicizing manner, it was also referred to as "Illyrian". The process of linguistic standardization of Serbo Croatian was originally initiated in the mid 19th century Vienna Literary Agreement by Croatian and Serbian writers and philologists, decades before a Yugoslav state was established. From the very beginning, there were slightly different literary Serbian and Croatian standards, although both were based on the same dialect of Shtokavian, Eastern Herzegovinian. In the 20th century, Serbo Croatian served as the lingua franca of the country of Yugoslavia, being the sole official language in the Kingdom of Yugoslavia (when it was called "Serbo Croato Slovenian"),
In the language itself, it is typically known as "Serbo Croatian", "Croato Serbian", or informally "ours". Since the nineteenth century, the term Illyrian or Illyric was used quite often (thus creating confusion with the Illyrian language). Although the word Illyrian was used on a few occasions before, its widespread usage began after Ljudevit Gaj and several other prominent linguists met at Ljudevit Vukotinović's house to discuss the issue in 1832. The term Serbo Croatian was first used by Jacob Grimm in 1824, popularized by the Viennese philologist Jernej Kopitar in the following decades, and accepted by Croatian Zagreb grammarians in 1854 and 1859. At that time, Serb and Croat lands were still part of the Ottoman and Austrian Empires. Officially, the language was called variously Serbo Croat, Croato Serbian, Serbian and Croatian, Croatian and Serbian, Serbian or Croatian, Croatian or Serbian. Unofficially, Serbs and Croats typically called the language "Serbian" or "Croatian", respectively, without implying a distinction between the two, and again in independent Bosnia and Herzegovina, "Bosnian", "Croatian", and "Serbian" were considered to be three names of a single official language. Croatian linguist Dalibor Brozović advocated the term Serbo Croatian as late as 1988, claiming that in an analogy with Indo European, Serbo Croatian does not only name the two components of the same language, but simply charts the limits of the region in which it is spoken and includes everything between the limits ('Bosnian' and 'Montenegrin'). Today, use of the term "Serbo Croatian" is controversial due to the prejudice that nation and language must match. It is still used for lack of a succinct alternative, though alternative names have emerged, such as Bosnian/Croatian/Serbian (BCS), which is often seen in political contexts such as the International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia.
Тілдің өзінде ол әдетте "серб-хорват", "хорват-серб" немесе бейресми түрде "біздікі" деп аталады. 19 ғасырдан бастап "Иллириялық" немесе "Иллирик" терминдері жиі қолданылды (осылайша Иллирия тілімен шатасу туды). Иллирия сөзі бұрын бірнеше рет қолданылған болса да, оны кеңінен қолдану 1832 жылы Людевит Гай және басқа да көрнекті тіл білімі мамандары Людевит Вукотиновичтің үйінде мәселені талқылау үшін кездескеннен кейін басталды. "Серб-хорват" термині алғаш рет 1824 жылы Якоб Гримм қолданды, келесі онжылдықтарда вендік филолог Йерней Копитар танымал етті және 1854 және 1859 жылдары хорват грамматиктері қабылдады. Сол кезде серб және хорват жерлері әлі де Осман және Австрия империяларының құрамында болды. Ресми түрде тіл әртүрлі атаулармен аталды: серб-хорват, хорват-серб, серб және хорват, хорват және серб, серб немесе хорват, хорват немесе серб. Бейресми түрде сербтер мен хорваттар әдетте тілді "серб" немесе "хорват" деп атады, екеуінің арасында ешқандай айырмашылықты білдірмей, және тәуелсіз Босния мен Герцеговинада "босниялық", "хорват" және "серб" бір ресми тілдің үш атауы деп саналды. Хорват тіл білімі маманы Далибор Брозович 1988 жылға дейін "серб-хорват" терминін қолдаушы болды, ол индоевропалық тілге ұқсастығы бойынша серб-хорват тек екі компонентті ғана емес, сонымен қатар ол сөйленетін аймақтың шекарасын белгілейді және шекаралар арасындағы барлық нәрсені қамтиды ("босниялық" және "монтегрен"). Бүгінде "серб-хорват" термині ұлт пен тіл сәйкес болуы керек деген пікірге байланысты даулы болып келеді. Ол әлі де ықшам балама болмағандықтан қолданылады, бірақ босниялық/хорват/серб (BCS) сияқты балама атаулар пайда болды, ол көбінесе бұрынғы Югославия үшін Халықаралық қылмыстық трибунал сияқты саяси контекстте кездеседі.
the language
Serbo Croatian (/audio=En us Serbo Croatian. ogg/,/s//ɜːr//b//oʊ//k//r//oʊ/'/eɪ//ʃ//ən/) – also called Serbo Croat (,/s//ɜːr//b//oʊ/'/k//r//oʊ//æ//t/), Bosnian Croatian Serbian (BCS), and Bosnian Croatian Montenegrin Serbian (BCMS) mutually intelligible standard varieties, namely Serbian, Croatian, Bosnian, and Montenegrin. South Slavic languages historically formed a dialect continuum. The turbulent history of the area, particularly due to the expansion of the Ottoman Empire, resulted in a patchwork of dialectal and religious differences. Due to population migrations, Shtokavian became the most widespread supradialect in the western Balkans, intruding westwards into the area previously occupied by Chakavian and Kajkavian (which further blended into Slovenian in the northwest). Bosniaks, Croats, and Serbs differ in religion and were historically often part of different cultural circles, although a large part of the nations have lived side by side under foreign overlords. During that period, the language was referred to under a variety of names, such as "Slavic" in general or "Serbian", "Croatian" or "Bosnian" in particular. In a classicizing manner, it was also referred to as "Illyrian". The process of linguistic standardization of Serbo Croatian was originally initiated in the mid 19th century Vienna Literary Agreement by Croatian and Serbian writers and philologists, decades before a Yugoslav state was established. From the very beginning, there were slightly different literary Serbian and Croatian standards, although both were based on the same dialect of Shtokavian, Eastern Herzegovinian. In the 20th century, Serbo Croatian served as the lingua franca of the country of Yugoslavia, being the sole official language in the Kingdom of Yugoslavia (when it was called "Serbo Croato Slovenian"),
In the language itself, it is typically known as "Serbo Croatian", "Croato Serbian", or informally "ours". Since the nineteenth century, the term Illyrian or Illyric was used quite often (thus creating confusion with the Illyrian language). Although the word Illyrian was used on a few occasions before, its widespread usage began after Ljudevit Gaj and several other prominent linguists met at Ljudevit Vukotinović's house to discuss the issue in 1832. The term Serbo Croatian was first used by Jacob Grimm in 1824, popularized by the Viennese philologist Jernej Kopitar in the following decades, and accepted by Croatian Zagreb grammarians in 1854 and 1859. At that time, Serb and Croat lands were still part of the Ottoman and Austrian Empires. Officially, the language was called variously Serbo Croat, Croato Serbian, Serbian and Croatian, Croatian and Serbian, Serbian or Croatian, Croatian or Serbian. Unofficially, Serbs and Croats typically called the language "Serbian" or "Croatian", respectively, without implying a distinction between the two, and again in independent Bosnia and Herzegovina, "Bosnian", "Croatian", and "Serbian" were considered to be three names of a single official language. Croatian linguist Dalibor Brozović advocated the term Serbo Croatian as late as 1988, claiming that in an analogy with Indo European, Serbo Croatian does not only name the two components of the same language, but simply charts the limits of the region in which it is spoken and includes everything between the limits ('Bosnian' and 'Montenegrin'). Today, use of the term "Serbo Croatian" is controversial due to the prejudice that nation and language must match. It is still used for lack of a succinct alternative, though alternative names have emerged, such as Bosnian/Croatian/Serbian (BCS), which is often seen in political contexts such as the International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia.
Ерте дамуы
9 ғасырда Ескі шіркеу славян тілі түрлі славян халықтарына қызмет ететін шіркеулерде діни қызметтерде қолданылатын тіл ретінде қабылданды. Бұл тіл уақыт өте келе діни емес мақсаттарға бейімделіп, Хорват тілінің Ескі славян нұсқасы ретінде танылды. Діни және діни емес екі нұсқасы да 19 ғасырдың ортасына дейін глаголицамен жазылатын діни қызметтерде қолданылып келді. Хорват шіркеу славян тіліндегі ең ерте глаголица қолжазбалары – 11 ғасырға жататын Глаголита Клозиан мен Вена фолиясы. Серб-хорват тілінің жазбаша тарихы 10 ғасырдан басталады, осы кезден бастап серб-хорват ортағасырлық мәтіндері төрт әріппен жазылды: латын, глаголица, ерте кириллица және босан кириллицасы (босанчица/босаница). Серб-хорват тілі латын және Ескі славян тілдерінің әдеби тілдерімен бәсекелесті. Ескі славян тілі 12-16 ғасырлар аралығында шіркеу славян тілінің серб-хорват нұсқасына айналды. Серб-хорват тілінің ең ерте куәліктері: 10-11 ғасырларға жататын Хумак тақташасы (босан кириллицасы мен глаголицада жазылған), сол дәуірдегі Пломин тақташасы (глаголицада жазылған), 11 ғасырға жататын Валун тақташасы (глаголица мен латын тілінде жазылған) және 11 ғасырға жататын Жупа Дубровачка жазуы (глаголицада жазылған). 11 ғасырдың соңында табылған Башка тақташасы глаголицамен жазылған. Бұл Хорватияның Крк аралындағы Юрандвордағы Киелі Люсия шіркеуінен табылған үлкен тас тақташа, онда көбінесе хорваттың бұрыштық глаголит әрпімен шакави тілінде жазылған мәтін бар. 1189 жылғы Бан Кулин жарлығы Боснияның баны Кулин жазған, босан кириллицасымен жазылған ерте штокави тіліндегі мәтін. Серб-хорват шіркеу славян тілінің сәнді және әсем өкілдік мәтіндері кейінгі дәуірге жатады, ол кезде олар серб-хорват халық тіліндегі әдебиетпен қатар өмір сүрді. Ең танымалдары: Хорватияның солтүстік-батысындағы Лика аймағынан шыққан «Герцог Новактың миссалы» (1368), «Реймстен келген Евангелие» (1395, соңғы бағытының қаласымен аталған), Босния мен Далмациядағы Сплиттен Хрвое миссалы (1404) және серб-хорват тілінде басылған алғашқы кітап – Глаголиттік Missale Romanum Glagolitice (1483). Штокави диалектісіндегі әдебиет шамамен бір ғасырдан кейін пайда болды. Штокави тіліндегі ең маңызды мәтін – Ватиканның хорват тіліндегі дұға кітабы (шамамен 1400 жыл). Заң мәтіндерінде және глаголит әдебиетінде қолданылатын тіл халық тілінің ықпалына біртіндеп түсіп, оның фонетикалық, морфологиялық және лексикалық жүйелеріне елеулі әсер етті. 14-15 ғасырларда шіркеу мерекелерінде халық тілінде әндер мен поэзиялар жазылды. Серб-хорват діни поэзиясын жазған авторлар (зачинжавци) өздерінің шығармаларына халық тілін біртіндеп енгізді. Бұл зачинжавци 16 ғасыр әдебиетінің бай өндірісінің алға басушылары болды, ол аймаққа байланысты шакави, кајкави немесе штокави тілінде жазылды.
Стандарттау
XIX ғасырдың ортасында серб (өзін-өзі оқытқан жазушы және фольклоршы Вук Стефанович Караджичтің басшылығымен) және хорват жазушылары мен лингвистерінің көпшілігі (Иллирия қозғалысы және Людевит Гай мен Дзюро Даничичтің басшылығымен) ең кең таралған диалект – штокавианды ортақ стандартты тілдің негізі ретінде қолдануды ұсынды. Караджич серб кириллицасын, ал Гай мен Даничич хорват латын әліпбиін жергілікті сөйлеу фонемалары мен фонологиялық жазылу принципі негізінде стандарттады. 1850 жылы серб және хорват жазушылары мен лингвистері Вена әдеби келісімін жасады, бұл олардың бірыңғай стандартты құру ниеті туралы мәлімдеді. Осылайша сербтер ресми түрде «серб-хорват» немесе «серб немесе хорват» деп атаған, ал хорваттар «хорват-серб» немесе «хорват немесе серб» деп атаған күрделі екі нұсқалы тіл пайда болды. Алайда іс жүзінде әдеби тілдің нұсқалары әртүрлі әдеби нұсқалар ретінде қызмет етті, олар негізінен лексикалық құрамы мен стильдік құралдарында ерекшеленді. Бұл жағдайды сипаттайтын жалпы сөз тіркесі – серб-хорват немесе «хорват немесе серб» бір тіл болды. 1861 жылы ұзақ талқылаудан кейін хорват парламенті депутаттарының дауысына бірнеше ұсыныс ұсынды; «Югославия» көпшілік тарапынан таңдалды және Үштік Корольдігінің ресми тілі ретінде заңдастырылды. Австрия империясы сол кезде панславизмді басады, бұл шешімді растамады және заң жүзінде заң жобасын қабылдамады, бірақ 1867 жылы ақыры «хорват немесе серб» деп шешті. Босния мен Герцеговинаны австро-венгерлік басқарған кезде, осы аумақтағы үш ұлттың тілі 1907 жылы әкімші фон Каллай қайтыс болғанға дейін «босниялық» деп жарияланды, содан кейін атау «серб-хорват» деп өзгертілді. Сербтер, хорваттар және словендер патшалығының бірігуімен Караджич пен иллирийлердің көзқарасы басым болды. 1921 жылғы конституцияда ресми тіл «Серб-хорват словені» (srpsko hrvatsko slovenački) деп аталды. 1929 жылы конституция тоқтатылды, ел Югославия Корольдігі деп аталды, ал Серб-хорват словенінің ресми тілі 1931 жылғы конституцияда қалпына келтірілді. Тоталитарлық диктатура тіл туралы заң енгізді, ол хорват тілінің тазалығын сербтік және интернационализмді толығымен жоюға тырысқан саясат ретінде жариялады. 1944 жылдың 15 қаңтарында Югославия халықтарын азат етудің антифашистік кеңесі (АВНОЖ) бүкіл Югославия аумағында хорват, серб, словен және македон тілдерінің теңдігі туралы жариялады. 1945 жылы хорват және серб тілдерін бөлек тілдер ретінде тану шешімі серб-хорват немесе хорват-серб тілінің пайдасына өзгертілді. Коммунистік билікте болған екінші Югославияда этникалық мәселелер біршама жеңілдеді, бірақ тіл мәселесі бүктелген және шешілмеген күйінде қалды. 1954 жылы Сербия мен Хорватияның ірі жазушылары, тілшілері мен әдебиет сыншылары, Матика сербская және Матика хрватская қолдауымен Нови-Сад келісімін жасады, оның алғашқы қорытындысында: «Сербтер, хорваттар және черногорлықтар Загреб (батыс) және Белград (шығыс) айналасында дамыған екі тең нұсқасы бар бір тілді бөліседі» деп жазылған. Келісімде кириллица мен латын қарпі, экавиан және ижекавиан тілдерінде сөйлеудің тең мәртебесі туралы айтылды. Сонымен қатар, ресми контексте серб-хорват тілі тілінің атауы болуы керек, ал ресми емес жағдайда дәстүрлі серб және хорват тілдері сақталуы керек деп нақтыланды. Бабич сонымен қатар Нови-Сад сөздігіне (1967) хорват және серб тілдеріндегі сөздердің қай жерде айырмашылығы болса, сол жерде қатар тізімделгеніне шағымданды. Осы фактілерге қарамастан, хорват зиялылары 1967 жылы хорват әдеби тілінің мәртебесі мен атауы туралы декларацияны ұсынды. Жарияланудың 45 жылдығына орай, 2012 жылы Хорватияның апталық журналы Forum декларацияны тағы да жариялады, оған сын талдау жасалды. Батыс Еуропа ғалымдары Югославияның тіл саясатын үлгілі деп бағалайды: халықтың төрттен үш бөлігі бір тілде сөйлегенімен, федералды деңгейде бірде-бір тіл ресми емес еді. Ресми тілдер тек құраушы республикалар мен провинциялар деңгейінде және өте жомарт түрде жарияланды: Воеводинада бес (олардың ішінде словак және румын тілдерінде халық санының 0,5% -ы сөйлейтін), ал Косовода төрт (албан, түрік, румын және серб-хорват тілдері). Алайда, құқықтық теңдік серб-хорват тілінің беделін төмендете алмады: ол халықтың төрттен үш бөлігі үшін тіл болғандықтан, ол ресми емес лингва-франка ретінде жұмыс істеді. Серб-хорват тілінде серб нұсқасы хорват тілінен екі есе көп сөйлеушіге ие, бұл словен және македондықтар хорват нұсқасына қарағанда серб нұсқасын ұнатты, өйткені олардың тілдері де экавианды. Бұл басқа көп орталық тілдерде де кездесетін жағдай, мысалы, неміс тілінің нұсқалары беделіне қарай ерекшеленеді, португал тілінің нұсқалары да. Сонымен қатар, барлық тілдер беделі бойынша ерекшеленеді: «тілдердің (беделі, үйренуі және т.б.) тең емес екені – факт, және заң оларды тең ете алмайды».
Құқықтық мәртебе
1921 жылғы Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінің конституциясы, 3-бап: "Корольдіктің ресми тілі – серб-хорват-словен тілі". (Латын қарпі: Službeni jezik Kraljevine je srpsko hrvatski slovenački. ; кириллица: Службени језик Краљевине је српско хрватски словеначки.) 1974 жылғы Косово Социалистік Автономиялық Облысының Конституциясы, 5-бап: "Косово Социалистік Автономиялық Облысында албан, серб-хорват және түрік тілдері мен олардың жазуларының теңдігі кепілденеді". 1990 жылғы Сербия (Социалистік) Республикасының Конституциясы, 8-бап: "Сербия Республикасында серб-хорват тілі және кириллица әліпбиі ресми түрде қолданылады, ал латын әліпбиі заңмен белгіленген тәртіппен ресми қолданылады". 1993 жылғы Босния және Герцеговина Республикасының Конституциясы, 4-бап: "Босния және Герцеговина Республикасында серб-хорват немесе хорват-серб тілі ижекавиандық айтылуымен ресми қолданылады. Латын және кириллица жазуларының екеуі де тең". Югославия Социалистік Федеративтік Республикасының 1946, 1953 және 1974 жылғы конституциялары федералдық деңгейде нақты ресми тілдерді атамады. 1992 жылғы Югославия Федеративтік Республикасының конституциясы, 2003 жылы Сербия және Черногория деп қайта аталды, 15-бапта: "Югославия Федеративтік Республикасында серб тілінің экавиан және ижекавиан диалектілері мен кириллица жазуы ресми болып табылады, ал латын жазуы Конституция мен заңда белгіленгендей ресми түрде қолданылады".
Қазіргі заманғы даму
2017 жылы "Ортақ тіл туралы декларацияға" (Deklaracija o zajedničkom jeziku) бұрынғы Югославия елдерінен шыққан бірқатар ҮЕҰ және тіл білімі мамандары қол қойды. Декларацияда барлық қалыптасқан нұсқалар тең мәртебеге ие, ортақ полицентрлік тілдің бөлігі екені жазылған.
Демография
18 миллионға жуық адам өз ана тілін «босниялық», «хорват», «серб», «монтенегрин» немесе «серб-хорват» деп жариялайды. Сербияда серб тілін екінші тіл ретінде 760 000-ға жуық адам қолданады, оның ішінде Воеводинадағы венгрлер және шамамен 400 000 рома халқы бар. Косовода серб тілі серб азшылығының өкілдері тарапынан қолданылады, олардың саны 70 000 мен 100 000 аралығында. Косоволық албандардың серб тілін білу деңгейі жасқа және білімге байланысты өзгереді, нақты деректер жоқ. Хорват тілінде әлемде 6,8 миллион адам сөйлейді, оның ішінде Хорватияда және Босния мен Герцеговинада 4,1 миллион адам. Италияда тұратын шағын хорват азшылығы, Молизе хорваттары деп белгілі, хорват тілінің кейбір ерекшеліктерін сақтап қалған. Хорватияда 170 000 адам, көбінесе итальяндықтар мен венгрлер, оны екінші тіл ретінде пайдаланады. Босния тілінде бүкіл әлемде 2,7 миллион адам сөйлейді, оның көп бөлігі босниялықтар, оның ішінде Босния мен Герцеговинада, Сербияда және Черногорияда 2,0 миллион адам. Монтенегрин тілінде әлемде сөйлейтін адамдар бар. Монтенегриннің серб тілінен бөлек стандарт ретінде мойындалуы салыстырмалы түрде жақында болды. 2011 жылғы халық санағында елдің 620 000 тұрғынының 229 251-і өз ана тілі ретінде монтенегрин тілін атады. Елдің тәуелсіздігі мен монтенегрин тіліне институционалдық қолдау көрсетілуіне байланысты бұл көрсеткіштердің артуы мүмкін. Серб-хорват тілі көптеген словендер мен македониялықтар үшін де екінші тіл болып табылады, әсіресе Югославия кезінде туғандар үшін. 2002 жылғы халық санағы мәліметтері бойынша, Серб-хорват тілі және оның нұсқалары Словениядағы азшылық тілдерінде сөйлейтін адамдардың ең көп санына ие. Балқан аймағынан тыс жерлерде, әсіресе Австралия, Австрия, Бразилия, Канада, Чили, Германия, Венгрия, Италия, Швеция және АҚШ сияқты көші-қонға жиі ұшырайтын елдерде, екі миллионнан астам адам бұл тілдердің ана тілінде сөйлейді.
Грамматика
Серб-хорват тілі – жоғары мүшеленген тіл. Дәстүрлі грамматика есімдер мен сипаттауыштар үшін жеті жағдайды тізімдейді: атау, генитив, датив, аккузатив, вокатив, локатив және инструменталь, бұл протославян тілінің бастапқы жеті жағдайын және тіпті серб-хорват тілінің ертерек түрлерін көрсетеді. Дегенмен, қазіргі штокавиан тілінде локатив дативке жақындады (айырмашылық тек кейбір жағдайлардағы акцентте), ал басқа жағдайлар төмендеу үлгісін көрсетеді; атап айтқанда: Барлық есімдер мен сипаттауыштар үшін инструменталь, датив және локатив формалары көпше түрінде бірдей (кем дегенде орфографиялық тұрғыдан): ženama, ženama, ženama; očima, očima, očima; riječima, riječima, riječima. Ер және бейтарап есімдердің жекеше және көпше түрі арасында айқын айырмашылық бар, олар басқа жағдайларда омонимдер (seljáka, seljaka), бірақ кейде "а" әрпі (жекешеде болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін) түбірдің соңғы әрпі мен көпше санның жалғауы арасына қосылады (kapitalizma, kapitalizama). Әйелдік есімдердің ескі инструменталь жалғауы "ju" және кейбір жағдайларда басқа әйелдік есімдердің көпше санының "а" әрпі "i" әрпіне ауысуда: noćju орнына noći, boraba орнына borbi және т.б. Штокавиан тіліндегі сандардың көпшілігі өзгермейді, ал алдындардан кейінгі сандар ұзақ уақыттан бері өзгермейді. Көптеген славян тілдеріндегідей, есімдердің негізінен үш жынысы бар: еркек, әйел және бейтарап, бұл айырмашылық көпше түрінде де сақталады (орыс тілінен және шакavian диалектісінен өзгеше). Оларда екі сан бар: жекеше және көпше. Алайда, кейбіреулер үшінші санның (паукальді немесе жұп сан) бар екенін ескереді, себебі (жақын туыс словен тілінде сақталғандай) екі (dva, dvije/dve), үш (tri) және төрт (četiri) сандарынан кейін, сондай-ақ олармен аяқталатын барлық сандардан (мысалы, жиырма екі, тоқсан үш, жүз төрт, бірақ он екіден он төртке дейін емес) жекеше генитив қолданылады, ал бес (pet) және одан жоғары сандардан кейін көпше генитив қолданылады. (Бір [jedan] саны сипаттауыш ретінде қарастырылады.) Сипаттауыштар өзгертетін есімнің алдына қойылады және олармен жағдай және сан бойынша сәйкес болуы керек. Бұл жерде етістіктердің жеті уақыты бар: өткен, қазіргі, болашақ, нақты болашақ, аорист, кемелсіз және плюперфект; және үш түрлі етістік: хабарлау, бұйрық және шартты. Алайда, соңғы үш уақыт әдетте тек штокавиан жазуында қолданылады, ал нақты болашақтың уақыт тізбегі көбінесе баламалы құрылым арқылы жасалады. Сонымен қатар, көптеген славян тілдеріндегідей, штокавиан етістігінде де екі аспектінің бірі болады: толық немесе толық емес. Көптеген етістіктер жұп түрінде келеді, толық етістік толық емес етістіктен префикс қосу немесе түбірді өзгерту арқылы жасалады. Толық емес аспект әдетте әрекеттің аяқталмағанын, жүріп жатқанын немесе қайталанатынын көрсетеді; ал толық аспект әдетте әрекеттің аяқталғанын, бірден жасалғанын немесе шектеулі уақыт аралығында болғанын білдіреді. Кейбір штокавиан уақыттары (атап айтқанда, аорист және кемелсіз) белгілі бір аспектіге басымдық береді (бірақ олар чакavian және кайкавиан тілдерінде сирек кездеседі немесе жоқ). Шындығында, аспектілер уақыттардың салыстырмалы жетіспеушілігін толықтырады, себебі етістіктің аспектісі көрсетілген уақытта әрекеттің аяқталғанын немесе жүріп жатқанын анықтайды.
For all nouns and adjectives, the instrumental, dative, and locative forms are identical (at least orthographically) in the plural: ženama, ženama, ženama; očima, očima, očima; riječima, riječima, riječima. There is an accentual difference between the genitive singular and genitive plural of masculine and neuter nouns, which are otherwise homonyms (seljáka, seljaka) except that on occasion an "a" (which might or might not appear in the singular) is filled between the last letter of the root and the genitive plural ending (kapitalizma, kapitalizama). The old instrumental ending "ju" of the feminine consonant stems and in some cases the "a" of the genitive plural of certain other sorts of feminine nouns is fast yielding to "i": noći instead of noćju, borbi instead of boraba and so forth. Almost every Shtokavian number is indeclinable, and numbers after prepositions have not been declined for a long time. Like most Slavic languages, there are mostly three genders for nouns: masculine, feminine, and neuter, a distinction which is still present even in the plural (unlike Russian and, in part, the Čakavian dialect). They also have two numbers: singular and plural. However, some consider there to be three numbers (paucal or dual, too), since (still preserved in closely related Slovene) after two (dva, dvije/dve), three (tri) and four (četiri), and all numbers ending in them (e. g. twenty two, ninety three, one hundred four, but not twelve through fourteen) the genitive singular is used, and after all other numbers five (pet) and up, the genitive plural is used. (The number one [jedan] is treated as an adjective.) Adjectives are placed in front of the noun they modify and must agree in both case and number with it. There are seven tenses for verbs: past, present, future, exact future, aorist, imperfect, and pluperfect; and three moods: indicative, imperative, and conditional. However, the latter three tenses are typically used only in Shtokavian writing, and the time sequence of the exact future is more commonly formed through an alternative construction. In addition, like most Slavic languages, the Shtokavian verb also has one of two aspects: perfective or imperfective. Most verbs come in pairs, with the perfective verb being created out of the imperfective by adding a prefix or making a stem change. The imperfective aspect typically indicates that the action is unfinished, in progress, or repetitive; while the perfective aspect typically denotes that the action was completed, instantaneous, or of limited duration. Some Štokavian tenses (namely, aorist and imperfect) favor a particular aspect (but they are rarer or absent in Čakavian and Kajkavian). Actually, aspects "compensate" for the relative lack of tenses, because verbal aspect determines whether the act is completed or in progress in the referred time.