Кіріспе

Қызыл шарап жүзімі

Гренаш (/g//r//ə/'/n//æ//ʃ/) немесе Гарнача (ɡaɾˈnatʃa) – әлемдегі ең көп егілетін қызыл шарап жүзімінің бірі. Ол кеш піседі, сондықтан оған Испаниядағыдай ыстық, құрғақ жағдай қажет, өйткені осы елде оның тегі бастау алған деп саналады. Бұл жүзім Италияның Сардиния аралында, Францияның оңтүстігінде, Австралияда, сондай-ақ Калифорнияның Монтерей AVA, Пасо-Роблес, Санта-Барбара округі және Сан-Хоакин аңғарында өсіріледі. Гренаш әдетте хош иісті, жидек тәтті және жұмсақ дәмді, шараптың спирт мөлшері салыстырмалы түрде жоғары. Бірақ, ең жақсы нәтиже алу үшін өнімді мұқият бақылау қажет. Гренашқа тән хош иістерге қызыл жемістердің (рассбери және клубника) иісі және ақ бұрыш сияқты жеңіл дәмдық ноталар жатады. Гренаш шараптары тотығуға бейім, тіпті жас шараптардың да жиегінде қоңырлау (немесе «кірпіштену») түсі пайда болуы мүмкін, оны шыныда бұрыштан қарағанда байқауға болады. Гренаш есейген сайын шараптың дәмі тері мен қарақұмыққа ұқсас бола бастайды. Гренаштан жасалған шараптарда көбінесе қышқылдық, танин және түс жетіспейді, сондықтан оны көбінесе Сира, Кариньян, Темпранильо және Синсо сияқты басқа сорттармен араластырады. Испанияда Гарнача тинтадан (қызыл Гренаш) жасалған таза сортты шараптар бар, әсіресе Оңтүстік Арагонның Калатаюд, Каринена және Кампо-де-Борха аймақтарында. Бірақ, оны Темпранильомен бірге Риоха шараптарында да қолданады. Гренаш Оңтүстік Рона шараптарының көпшілігінде, әсіресе Шатонеф-дю-Пап аймағында басым сорт болып табылады, онда ол әдетте қоспаның 80% астамын құрайды. Австралияда ол көбінесе «GSM» қоспасында Сира және Мурведрмен араластырылады, әсіресе Макларен Вейлдегі ескі жүзімдіктерінде. Италияда Сардинияның Cannonau di Sardegna шарапы заң бойынша 90% жергілікті Гренаштан (Сардиния тілінде Cannonau) жасалады. Гренаш Франция мен Испанияда розе шараптарын жасау үшін де қолданылады, әсіресе Кот-дю-Рон аймағындағы Тавель ауданында және Наварра аймағында. Гренаштың жоғары қант деңгейі оны құты шараптарында, соның ішінде Руссильонның Баниул сияқты қызыл виндерінде және Австралияның көптеген құты шараптарының негізінде кеңінен қолдануға мүмкіндік берді.

Тарих

Гренаш немесе Гарнача (Испанияда белгілі) ампелографиялық деректерге сәйкес, Испанияның солтүстігіндегі Арагон аймағында пайда болған. Арагон билігі астындағы басқа да Жерорта теңізі елдеріне тарады. Австралиядағы гренаш алғашқы кезде елдің шарап өнеркәсібінің тірегі болған тәтті, нығайтылған шараптардың маңызды құрамдас бөлігі еді. 19 ғасырда Калифорния шарапшылары жүзімнің жоғары өнімділігін және ыстық пен құрғақшылыққа төзімділігін жоғары бағалады. Бұл жүзім ыстық Сан-Хоакин аңғарында кеңінен егіліп, көбінесе ақ, тәтті шараптарға қоспа ретінде қолданылды. 20 ғасырдың соңында "Рон рейнджерлері" қозғалысы премиум сортты гренаш және Рон стиліндегі қоспаларды, әсіресе Шатонеф-дю-Паптың гренашқа негіделген шараптарын еске түсіретін өндіріске назар аударды.

Жүзім шаруашылығы

Гренаш жүзім бұтасының ерекшелігі – мықты ағаш қаңқасы мен тік өсуі. Ол желге жақсы төзімді (Арагон және Рон аймақтарына әсер ететін солтүстік Сиерзо және Мистраль желдері үшін бұл тиімді) және Жерорта теңізі маңындағы құрғақ, жылы, желді климатқа өте ыңғайлы. Көбірек егілген туысына қарағанда, Гренаштан жасалған шараптардың спирт мөлшері төмен, ал қышқылдығы жоғары болады, олар есейген сайын дәмді және тұзды ноталарын жылдам көрсетеді. Филоксерадан кейін оны кеңінен қайта отырғызбады, себебі ол сол кезде өте танымал болған тәтті десерттік шараптарды (күшейтілген шараптарды қараңыз) жасауға жақсы бейімделмеген.

Шарап жасау

Гренаш көбінесе шарапқа тәттілік пен жемістің хош иісін қосып, құрамына араластырылатын өсімдік ретінде қолданылады. Жүзім шарапшылар үшін қиындық тудыруы мүмкін, себебі ол тез тотығады және түсін жояды. Жүзімнің табиғи түрде аз таниндері мен фенолдық қосылыстарын толықтыру үшін кейбір өндірушілер қатты сығу және терісімен бірге ыстық ашыту процесін қолданады. Бұл жасыл, шөп сияқты дәмдері бар және жүзімге тән жарқын жемістіліксіз, кеуекті, ащы шараптарға әкелуі мүмкін. Осы қасиеттерін сақтау үшін Гренаш салқын температурада ұзақ және баяу ашытудан және одан кейін мацерация кезеңінен жақсы нәтиже береді. Тотығудың алдын алу үшін шарапты мүмкіндігінше аз ауыстыру керек. Жаңа емен бөшкелерін пайдалану түсті сақтауға және тотығудың алдын алуға көмектеседі, бірақ еменнің тым көп әсері Гренаштің жемісті хош иісін жасыра алады. Жүзімнің жұқа қабығы мен ашық түсі оны толық денелі, жемісті розе шараптарын жасауға өте қолайлы етеді. Гренаш – Тавель және Лирак розе шараптарының негізгі өсімдігі, сонымен қатар Прованс аймағында маңызды рөл атқарады. Руссильон аймағында Grenache noir және оның gris және blanc түрлері Rivesaltes, Banyuls және Maury тәтті, күшті шараптарын жасау үшін қолданылады. Гарначаның бірнеше клоналды түрлері бар, олардың ең көп таралғаны – жұқа қабықты, қою түсті Гарнача Тинта (кейде Тинто деп те жазылады). Испанияда, негізінен Борья және Кариньянада (Арагон) кездесетін тағы бір сорт, жүзім жапырақтарының төменгі жағындағы жұмсақ түктерге байланысты "Гарнача Пелуда" немесе "Түкті Гренаш" деп аталады. Ол өзінің кең таралған туысына қарағанда аз спиртті және жоғары қышқылды шараптарды береді, олар есейген сайын дәмді және тұзды ноталарды жақсы көрсетеді. 20 ғасырдың ортасына дейін Гренаш Австралияда ең көп егілген қызыл шарап өсімдігі болды, ол кең Риверленд аймағында өсіріліп, Австралияның алғашқы шарап индустриясының "порт стиліндегі" шараптарының маңызды құрамы болды. Австралиялық шарапшылар премиум сапалы тұнба шараптарға көбірек назар аударған кезде, Гренаш бірте-бірте сұраныстан шығып, Австралиядағы жүзімдіктерде Шираз, кейін Каберне Совиньонмен алмастырылды. 20 ғасырдың соңы мен 21 ғасырдың басында Гренашқа қызығушылық қайта жанданды, Оңтүстік Австралиядағы ескі жүзімдіктер Гренаш сорттарын және "GSM" (Гренаш, Сира және Муведр) қоспаларын жасау үшін пайдаланылды.

Жаңа әлемнің басқа да шарап өсіру аймақтары

Гренаш әлемдегі ең көп егілген қызыл жүзім сорттарының бірі болғанымен, Австралия мен Калифорниядағы мықты орналасқан өңірлерден басқа Жаңа әлемде кең таралуы шектеулі болды. Рон рейнджерлерінің қозғалысының өсуі мен табысы осы сортқа қызығушылықты арттырды және Мексика, Чили, Аргентина, Уругвай және Оңтүстік Африка сияқты елдерде Гренаш егістері жыл сайын көбейіп келеді.