Кіріспе

Сангиовезе – қызыл италиялық шарап жүзімі, аты латын тіліндегі “sanguis Jovis” – “Юпитердің қаны” деген сөзден шыққан. Сангиовезе Гроссо, дәстүрлі түрде күшті және баяу пісетін қызыл шараптар жасау үшін қолданылады, негізінен Италияның орталық аймақтарында, әсіресе Тосканада өсіріледі, онда ол басым жүзім сорты болып табылады. Бұл жерде Сангиовезе әртүрлі аймақтарда, соның ішінде Кианти, Монтальчино және Монтепульчианода өседі, олардың әртүрлі топырақтарын шарапшылар жердің ерекше ерекшеліктерін көрсететін шараптар жасау үшін тиімді пайдаланады. Сангиовезенің жердің ерекшелігін көркем білдіру және жасқа қарай жақсару қабілеті оған бүкіл әлемдегі шарап әуесқойлары арасында құрмет алып, Италияның ең сүйікті жүзім сорттарының бірі ретінде орнын нығайтты. Өзінің ерекше сипаты мен әмбебаптығына байланысты Сангиовезе – Тосканадағы танымал итальян шараптарында қолданылатын бірегей немесе негізгі жүзім сорты, мысалы, батыл және ұзақ сақтауға жарамды Брунелло ди Монтальчино және Вино Нобиле ди Монтепульчано, сондай-ақ жанды және жемісті Мореллино ди Скансано, Карминьяно және Кьянти Классико. Сангиовезе Италияның орталық бөлігінің басқа да аймақтарында өсіріледі, мысалы, Умбрия мен Марке, кейде оны Сагрантино ди Монтефалько және Россо Конеро сияқты танымал шараптар жасау үшін қосады. Оның негізгі өсетін аймағы елдің орталық бөлігі болғамен, ол Эмилия-Романья, Ломбардия және тіпті Калабрия сияқты аймақтарда да аз мөлшерде өсіріледі, онда оны Сангиовезе ди Романья сияқты сорттық шараптар жасауға және Tignanello сияқты заманауи “Супер Тоскана” шараптарын жасауға болады, ол 80% Сангиовезе, 15% Каберне Совиньон және 5% Каберне Франк қоспасынан немесе ескі жүзімдерден жасалған 100% Сангиовезеден тұратын “Colore” Bibi Graetz шарабынан тұрады. Сангиовезе 16-шы ғасырда-ақ танымал болған. Сан-Микеле-алл’Адидже Аграрлық институтының Хосе Войламоз жүргізген соңғы ДНК-профильдеу зерттеуі Сангиовезенің ата-бабалары Чилиегиоло және Калабрезе Монтенуово екенін көрсетті. Біріншісі Тосканадағы ежелгі сорт ретінде белгілі, ал екіншісі Италияның “аяғы” – Калабриядан шыққан, қазірге таяу жойылып бара жатқан сорт. Сангиовезедің кем дегенде он төрт клоны бар, олардың ішінде Брунелло ең бағалысы саналады. Клондарды Сангиовезе гроссо (Брунеллоны қоса алғанда) және Сангиовезе пикколо отбасыларына жіктеу әрекеті нақты дәлелдермен қолдау таппады. Жаңа Сангиовезеде құлпынайдың жаңару әмізі және аздаған дәмділік сезіледі, бірақ ол бөшкеде сақталғанда қарағай, тіпті шайыр сияқты дәмдік қасиеттерге ие болады. Пино Нуар, Каберне Совиньон және Сира сияқты басқа қызыл шарап сорттары сияқты хош иісті болмаса да, Сангиовезе көбінесе қышқыл қызыл вишенің хош иісімен және жердің, шай жапырағының әмізімен дәмдік профиліне ие. Сангиовезеден жасалған шараптарда әдетте орташадан жоғары таниндер және жоғары қышқылдық болады.

Тарих

Сангиовезе тұқымының шығу тегі туралы алғашқы теориялар жүзімді римдік шарап жасау дәуіріне дейін жетеді. Бұл жүзім сорттары Италияның әртүрлі аймақтарында (Апулия, Калабрия, Сицилия және Тоскана) кеңінен таралғандықтан, генетикалық зерттеулер Сангиовезенің итальяндық қызыл жүзім сорттарының тегінде маңызды рөл атқаратындығын растады. Италияда егін жинау дәстүрлі түрде 29 қыркүйектен кейін басталады, ал қазіргі кезде көбінесе қазан айының ортасы мен соңында жүзеге асырылады. Өсу маусымының ұзақтығы жүзімге толыққанды дәм мен дене беруге мүмкіндік береді. Дегенмен, суық жылдары жүзімнің қышқылдығы жоғары болып, дәмсіз және піспеген таниндерге толуы мүмкін. Қазан айында жауын-шашынға бейім аймақтарда (Тоскананың кейбір бөліктері сияқты) Сангиовезе жүзімінің жұқа қабығының салдарынан шіру қаупі жоғары. Жүзімнің көптеген клоналдық вариацияларының біріне егілген. Италия бойынша ол Брунелло, Мореллино, Ниеллуччо және Пругноло Джентиле сияқты әртүрлі аттармен белгілі. Бұл Тоскананың танымал қызыл шараптарының негізгі құрамы болып табылады, оның ішінде Брунелло ди Монтальчиноның жалғыз сортты шарабы және Чианти, Вино Нобиле ди Монтепульчано және көптеген «Супер Тоскан» шараптарының маңызды бөлігі бар. Тосканадан тыс, ол Орталық Италияның барлық аймақтарында кездеседі, онда ол Умбриядағы Торджиано Россо Ризерва (DOCG), Маркедегі Конеро (Conero) және Умбриядағы Монтефалько Россо мен Маркедегі Россо Пичено (DOC) шараптарының маңызды бөлігін құрайды. Сангиовезе егістіктері Орталық Италиядан тыс Ломбардия, Эмилия-Романья, Вальполичелла және Оңтүстікке қарай Кампания мен Сицилияда да кездеседі. 1888 жылы оның немересі Ферруччо Бионди Санти – Ризорджименто кезінде Джузеппе Гарибальдидің әскерінде соғысқан тәжірибелі әскер – Брунелло ди Монтальчиноның алғашқы «заманауи нұсқасын» ұсынды, ол үлкен ағаш бөшкелерде он жылдан астам уақыт бойы сақталды. 20 ғасырдың ортасына қарай, бұл 100% Сангиовезе сортты шарап сыншылары мен шарап ішушілердің қызығушылығын тудырды. Монтальчино аймағы Сангиовезені пісіруге қолайлы жағдайларға ие, тіпті солтүстікке қарайтын беткейлерде де толық пісіруге мүмкіндік бар. Бұл беткейлерде өндірілген шараптар оңтүстік және оңтүстік-батысқа қарайтын жүзімдіктерден жасалған шараптарға қарағанда жеңіл және нәзік болады. Калифорниядағыдай, Вашингтондағы Сангиовезе егістіктері соңғы жылдары 2011 жылға дейін азайды. Канадада Сангиовезе егістігі аз, көбінесе Онтариода, Ниагара-он-де-Лейктегі кейбір өндірушілер жүзімнің мұз шарап нұсқаларын сынап көруде. Жүзімнің шамалы көлемі Британдық Колумбияда да кездеседі. Калифорния университетінің Дэвис бөлімшесінен импортталған бұл жалғыз клон (H6V9) көп жылдар бойы Австралиялық шарап өндірушілер үшін қол жетімді болды. Жүзімнің алғашқы ірі көлемдегі коммерциялық егісі 1980-ші жылдары Penfolds компаниясы Баросса аңғарындағы Калимна жүзімдігін кеңейткен кезде жүзеге асты. Клондардың қолжетімділігінің артуымен (2011 жылдың мәліметі бойынша қазіргі уақытта 10 клондар коммерциялық сатылымда бар), Сангиовезе егістігі де өсті, 2008 жылы егістік көлемі жетті.

Шараптар

Сангиовезеден жасалған шараптар жүзімнің табиғи жоғары қышқылдығын, сондай-ақ орташадан жоғары танинділік деңгейін және ашық түсті көрсетеді. Араластыру шараптың сапасын арттыруға немесе теңдестіруге күшті әсер етеді. Кабернеттің үстемдігі кейде шарапқа диспропорционалдық әсер ете алады, тіпті қара вишня, қарақат, тутовник және жалбыз жемісімен Сангиовезе ерекшеліктерін жабуы мүмкін. Егер жемістің сапасы жеткіліксіз болса, тіпті 4-5% Cabernet Sauvignon да Сангиовезенің ерекшеліктерін басып тастауы мүмкін. Шарап қағайған сайын, бұл Кабернетке тән дәмдер жұмсарып, Сангиовезе ерекшеліктерін ашық көрсетеді. Әртүрлі аймақтар шарапқа өзінің сорттық ерекшеліктерін қосады, ал Тоскана Сангиовезесінің ерекше ащы-тәтті компоненттері вишня, иі су және шай ноталарын қамтиды. Жастығында Тоскана Сангиовезесі шөптік хош иісін күшейтетін помидордың дәмін сезіндіреді. Калифорниялық үлгілерде көбінесе жарқын қызыл жемістердің дәмі болады, сондай-ақ араластырылған Кабернеттің мөлшеріне байланысты Зинфандельге тән дәмдеуіштер немесе қараңғы жемістердің дәмі де кездеседі. Аргентиналық үлгілер Тоскана мен Калифорния Сангиовезесінің араласуын көрсетеді, нәтижесінде шырынды қызыл жемістерден жасалған шараптар ащы вишня нотасымен аяқталады.