Кіріспе

1983 жылы шыққан Тим Пауэрстің уақыт саяхаты туралы фантастикалық романы. «Анубис қақпалары» – американдық жазушы Тим Пауэрстің 1983 жылғы романы. Ол 1983 жылғы Филип К. Дик сыйлығы мен 1984 жылғы Science Fiction Chronicle сыйлығын жеңіп алды. Романның сюжеті уақыт саяхаты тәжірибесіне қатысып, 19 ғасырда тұрып қалған ағылшын профессоры туралы. Романға Мейхьюдің «Лондон еңбектері және Лондондық кедейлер» еңбегі, сондай-ақ шамалы дәрежеде Чарльз Диккенстің шығармалары әсер еткен.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

1801 жылы британдықтар Мысыр билігіне ие болып, ежелгі мысырлық құдайларға табынуды тоқтатады. Сиқыршылардың бір тобы британдықтарды Мысырдан қуу үшін құдайларды олардың күшті болған дәуірінен Лондонға әкеліп, Британ империясын құлатуды жоспарлайды. 1802 жылы сиқыршылардың Анубисті шақыру әрекеті сәтсіз аяқталып, уақыт пен кеңістікте белгілі бір үлгіде сиқырлы қақпалар ашылады. 1983 жылы аурулы миллионер Дж. Кокран Дарроу қақпаларды тауып алып, олардың арқасында уақытқа саяхат жасауға болатынын анықтайды. Дарроу 1810 жылы Сэмюэл Тейлор Кольридждің лекциясын тыңдау үшін әріптестерімен бірге өткенге саяхат ұйымдастырады. Ол профессор Брендан Дойлді қатысып, сарапшылық пікір білдіру үшін жалдайды. Сиқыршылардың бірі, доктор Романи, уақыт саяхатшыларын бақылап, Дойл оралмас бұрын оны ұрлап кетеді. Дойл азаптаудан құтылып, Лондонға қашып жетеді, енді ол 19 ғасырда тұтқынға түскен. Дойл тіршілікке ие болғандардың гильдиясына қосылып, Джеки есімді кедеймен танысады. Ол Дойлдің меценатын табу үшін зерттеген бай ақын Уильям Эшблеспен танысып, дос болуды жоспарлайды. Доктор Романи қаланы Дойлді іздеу үшін, клоун-сиқыршы Хоррабин бастаған қастандық жасаушы кедейлер легионымен аралайды. Сонымен қатар, Дойл Дарроудың 19 ғасырда қалғанын, оның денесін ауыстыратын құбыжық Джодан жаңа, сау дене алу үшін пара беруді үміттене отырып, Джоны іздегенін біледі. Дойл Джоның нысанына айналады, ол Дарроудың бұрынғы күзетшісінің уланған денесін иеленеді, бірақ удан құтылуға тырысады. Дойл өзінің жаңа денесінде өзінің тарихи Эшблес екенін түсінеді. Ол Эшблестің өлеңдерін жадынан көшіріп алып, Эшблестің өмірін зерттеу арқылы өзінің болашағын болжайды. Осы білімді пайдаланып, сиқыршылардың жоспарларын жоққа шығарады. Роман 1684 жылға қақпаны тапқаннан кейін, Дойл онымен бірге жүріп, өткенді өзгерту әрекетіне кедергі келтіреді. Осы уақытта Дарроу Ит жүзді Джомен байланысып, келісімге келеді. Дойл 1810 жылға оралады, бірақ оны ұрлап, Мұхаммед Әлидің Мысырына әкетеді, онда сиқыршылардың шебері оған уақыт қақпаларының құпиясын айтса, өлген әйелін қайта тірілтетінін уәделейді. Дойл қарсылық көрсетеді және Қожайынды өлтіреді. Осы арада Джеки Дарроудың құпиясын біліп, оны Құс жүзді Джомен бірге өлтіреді. Дойл Лондонға оралады, онда соңғы сиқыршы Романелли оны, Джеки мен Кольриджді ұрлап алады. Есірткіге тойған Кольридж Хоррабиннің бұрмаланған жандар үйін босатып, оған және Джекиге қашып кетуге мүмкіндік береді. Романелли Дойлмен бірге жер асты әлеміне қашып кетеді, бірақ Дойл Ра құдайының күн қайығында жастық шағын қайтадан көруге тырысқанда, Апеп оны жейді. Дойл Джекимен кездесіп, оның жасырын әйел екенін ғана емес, болашақ әйелі екенін біледі. Онжылдар өткен соң, Эшблестің өмірін толыққанды өткізіп, жесір қалғаннан кейін Дойл өліммен тарихи кездесуге шығады. Дойл өзінің өлтірушісі - Ұстаздың ондаған жыл бұрын Мысырда жасаған өзінің көшірмесі екенін біледі. Дойл көшірмені өлтіріп, өзінің өлімі үшін мәйіт береді және белгісіз болашаққа кетеді.

Негізгі кейіпкерлер

Брендан Дойл: Калифорния мемлекеттік университетінің профессоры, Дойл әлі күнге дейін әйелі Ребекканың өмірін қиған мотоцикл апатынан күйреніп жүреді. Ол бойшақ, дене шынықтырумен айналыспайтын адам, оның еңбектерін жариялау қиынға соғып жатыр. Ол жұмбақ ақын Уильям Эшблесске қызығады. Дж. Кокран Дарроу: танымал магнат, өлімге қатерлі ісікпен ауырады, ол уақыт саяхатының құпиясын ашқан. Ұлы Шебер: әлемдегі ең көне және ең күшті сиқыршы, қазір ақыл-ойы шашыраңқы, Ұлы Шебер Британияны басып алып, сиқырды жаңғырту және Мысырды қалпына келтіруді жоспарлайды. Аменофис Фике: күшті сиқыршы, Фике – Ұлыбританиядағы Ұлы Шебердің адамы. Бір сиқырлы рәсім дұрыс өтпегеннен кейін, оның санасы бұзылып, ол Итбетті Джоға айналады. Доктор Романелли: күшті сиқыршы, Романелли – Түркиядағы Ұлы Шебердің адамы және оның бұйрығымен цыган тайпасын басқарады. Доктор Романи: Романеллидің "ка" немесе сиқырлы көшірмесі, Фикеге Лондонда көмектесу үшін жасалған. Романи оның болмағанда Фикедің міндеттерін орындайды. Джеки: сырттай мұрты бар жас сұраныш иесі, бірақ Джеки – ақсүйек отбасынан шыққан әйел, ол күйеуімен денелерін ауыстырып, оны өлтіруге итермелеген Итбетті Джоны іздеу үшін жаңа есім алған. Хоррабин: кісі өлтіретін жалқаулардың тобын басқаратын қатыгез клоун, Хоррабин өзінің кейбір қолдарына сиқырлы түрде зиян келтіріп, олардан көбірек пайда табуға тырысады.

Қабылдау

«Анубис қақпалары» Голланцтың «Фантазия шедеврлері» жинағына іріктелді (№47 ретінде көрсетілген). Шерил Морган осы романды «12 классикалық стимпанк кітабы» тізіміне қосты. Крис Хендерсон «Dragon Magazine» журналының 1983 жылғы желтоқсан санында кітапты жақсы бағалады. Ол оны «биылғы жылдың кітап сөрелеріне шыққан ең жақсы кітаптарының бірі» деп атады. Хендерсон оны «нағыз фантастикалық роман» деп сипаттады. Колин Гринланд «Imagine» журналында «Анубис қақпаларына» шолу жасап, «Пауэрстің маньяк, қарапайым емес қиялы Лондонды зұлым цыгандар, қатыгез клоундар, жалқау тирандар, қасқырлар, жындылар және кәріздерде тығырықтап жүретін көзсіз жандардың қорқынышты карнавалы ретінде бейнелейді» деді. Дэйв Лэнгфорд «White Dwarf» журналының 80-ші санында «Анубис қақпаларына» шолу жазып, «Ол терең емес, бірақ «Анубис қақпалары» керемет ойын-сауық пен «Кокберннің шақыруы» немесе осы ойынның аты қандай болса да, көптеген сценарийлерді ұрлауға мүмкіндік береді» деді. Алгис Будрис Пауэрс «оқырманға қажетті нәрсені ұсынады – әсіресе уақыт саяхаты туралы әңгімеде одан да қажет. Ол оқырманға қатысуға мүмкіндік береді; әрбір таңғажайып нәрсені терең зерттеп, автордың бүкіл көріністің сызбасын адал түрде салғанына толық сеніммен өз ойымен айналдыруға шақырады. Ол оқырманды өзара әрекетке шақырады». 2006 жылғы SFReviews.net сайтындағы шолуда романға 5 баллдан 4,5 балл беріліп, «Тим Пауэрстің шедеврі алғашқы басылымынан кейін 20 жылдан астам уақыт өткен соң да қазіргі заманғы фантастиканың ең жарқын қиялы болып қала береді. Бұл жанрда уақыт саяхаты туралы көптеген романдар жазылған, бірақ «Анубис қақпаларының» осы тақырыпқа ерекше көзқарасы мен шексіз ой-өрісі ешқайсысында да жоқ. Бұл өзінің класындағы жалғыз, басқаларға үлгі боларлық туынды. Пауэрс барлық жерден: болжамды кванттық физикадан, ежелгі Египет мифологиясынан, цығандық білімдерінен, тарихтан және классикалық әдебиеттен шабыт алады. Содан кейін ол бәрін бірінші химиялық жиынтықтағы баланың бейкүнә қуанышымен араластырады. Нәтижесінде, әрине, бөлме жарылады, бірақ ең жақсы мағынада». Guardian.co.uk сайтындағы рецензент оны «19 ғасырдың ақындарынан ежелгі Египет құдайларына дейінгі тартымды оқиғаларға толы, қызықты, шабыттандыратын және керемет шығармашылыққа толы туынды» деп атады. Стивен Ву кітапқа 10 баллдан 8 балл берді, ол «нағыз ғылыми-фантастикалық роман болуға аздап жетпейді» деді. Ол былай деп жазды: «Кітаптың басты артықшылығы – оның бірегей және қиялға толы ортасы, деформацияланған клоундармен, ұйымдасқан қайыршылармен, ақылсыз гомункулилермен және сиқырмен толы 19 ғасырғы Лондон. Бірақ сюжетті «әсіресе, мүлдем түсініксіз кульминациялық сахнада» түсіну қиын деп тапты. Рецензент Джонатан Маккалмонт кітаптың стилін мақтады: «Гротесктік қосалқы кейіпкерлер мен сіз vorpal қылышын шайқап алатындай фантастикалық элементтерге қарамастан, Пауэрс «Анубис қақпаларының» тонын қараңғы атмосфералық күйде сақтап қалуға тырысады. Кітаптың жарқын аспектілері шындыққа негізделген және жағдайды қызықтырақ және ерекше ету үшін ғана қызмет етеді. Пауэрстің Регенттік Лондон ешқашан лагерь немесе әзіл-қалжың болып көрінбейді, ол тіпті мен сияқты лондондықтарға да мүлдем жат және тыйым салынған сияқты. Бұл кітаптың әр беті керемет қызықтылықпен толы. 20 жылдан астам уақыт өткеніне қарамастан, ол кез келген қазіргі заманғы фантастикалық роман сияқты жаңа және күшті сезінеді. Пауэрстің ерекше нәрселерге деген таланты сізді кітап беттерін айналдыруға итермелейді, бұл өте жақсы, өйткені сюжеттің өрілуі оңай емес». Рецензент Шон Фаррелл былай деп жазды: «Экзотикалық кейіпкерлер мен оқиғаларға толы, соның ішінде 1600 жылдардың соңындағы Англия мен күннөлді Египет, «Анубис қақпалары» - бұл уақыт саяхаты туралы әңгіме, ол олардың ішіндегі ең жақсыларымен қатар келеді және уақыт сынағына төтеп беруі сөзсіз. Бұл - таза қиял, ойын-сауық, кейіпкерлер мен әзіл-сықаққа толы. Жанрлық шектеулерден тыс роман, бұл кітап барлық көркем әдебиеттерді жақсы көретіндерге бірдей ұнайды».

Кезеңнен кезеңге бейімдеу

Роман сахнаға бейімделіп, режиссері Рут Пе Палилео болды, ал сахналық пьеса 2014 жылдың 16 тамызында Лондондағы ExCel Exhibition Center-де тұңғыш рет көрсетілді. Бастапқы актерлік құрамда Брендан Дойл рөлінде Джонни Майлз, Джеки Снапп рөлінде Ариана Хелайн, Дж. Кокран Дарроу және доктор Романи рөлінде Тимоти Каммингс, Аменофис Фики, Клоун Хоррабин және Лорд Байрон рөлінде Джейк Тейлор, ал Стирфорт Беннер рөлінде Гео Николс ойнады.

Танымал мәдениетте

Хавьер Оливарес бұл романның испандық "El Ministerio del Tiempo" телешоуына шабыт берген негізгі туындылардың бірі болғанын айтты, оны ол бірлесіп жасаған. Энди Лейн өзінің "Doctor Who" романы "All Consuming Fire" романы Пауэрстің "Anubis Gates" романын үлгі алуға жасаған әрекеті екенін мәлімдеді.