Кіріспе
1959 жылғы Филип К. Дик романы. "Time Out of Joint" – американдық жазушы Филип К. Диктің 1959 жылы АҚШ-та роман түрінде алғаш жарияланған антиутопиялық романы. Романның қысқартылған нұсқасы 1959 жылдың желтоқсанынан 1960 жылдың ақпанына дейін британдық ғылыми-фантастикалық журнал "New Worlds Science Fiction"-да бірнеше бөлімге бөлініп жарияланды. Роман Диктің көптеген тақырыптарын бейнелейді, олар нақтылықтың мәні және қарапайым адамдардың күнделікті өмірінде әлемнің күйреуі туралы алаңдаушылықтарды қамтиды. Роман атауы Шекспирдің "Гамлет" пьесасына сілтеме жасайды. Бұл сөздер Гамлет әкесінің көзілдірісінен кейін және оның інісі Клавдийдің әкесін өлтіргенін білгеннен кейін айтылады; яғни, Гамлеттің әлем мен мемлекетке деген көзқарасын түбірімен өзгертетін, таңғажайып құбылыс ("Уақыт өз орнынан жығылған; О, азапты тағдыр! / Мен оны түзеу үшін дүниеге келдім!" [I. V.211 2]), романдағы бірнеше оқиғалар да осы сияқты.
Time Out of Joint is a dystopian novel by American writer Philip K. Dick, first published in novel form in the United States in 1959. An abridged version was also serialised in the British science fiction magazine New Worlds Science Fiction in several installments from December 1959 to February 1960. The novel epitomizes many of Dick's themes with its concerns about the nature of reality and ordinary people in ordinary lives having the world unravel around them. The title is a reference to Shakespeare's play Hamlet. The line is uttered by Hamlet after being visited by his father's ghost and learning that his uncle Claudius murdered his father; in short, a shocking supernatural event that fundamentally alters the way Hamlet perceives the state and the universe ("The time is out of joint; O cursed spite!/That ever I was born to set it right!" [I. V.211 2]), much as do several events in the novel.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Рагл Гамм 1959 жылы тыныш американдық қалашықта өмір сүреді. Оның ерекше кәсібі – "Кішкентай жасыл адам келесі қайда болады?" атты ұлттық газет байқауында ақшалай сыйлықты бірнеше рет жеңіп алу. Гаммның 1959 жылы біздің уақытымыздан кейбір айырмашылықтары бар: Такер машинасы өндірісте, AM/FM радиолары сирек немесе мүлдем жоқ, ал Мэрилин Монро белгілі емес. Романның басында Гамммен ерекше оқиғалар басталады. Бір күні сусын сататын дүкен жоғалып, орнына ірі әріптермен "СУСЫН САЙЫТЫ" деп жазылған қағаз қалды. 1959 жылға тән қызықты деректер көріне бастайды: Мэрилин Монро туралы мақала, жұмыс істемейтін телефон нөмірлері бар телефон кітабы және біреудің үйінен табылған жасырылған радио. Гаммпен байланысы жоқ адамдар, тіпті ұшақ радиостанцияларын пайдаланатын әскери ұшқыштар да оны атымен атайды. Басқа кейіпкерлердің көпшілігі осыған ұқсас аномалияларды байқамайды немесе сондай жағдайларды бастан өткермейді; жалғыз ерекшелік – Гаммның күйеу баласы Виктор "Вик" Нильсон, оған ол сенім артады. Көрші әйел, миссис Кейтельбайн, оны азаматтық қорғаныс сабағына шақырады, онда ол болашақтағы жер асты әскери зауытының макетін көреді. Ол бұл ғимараттың ішінде бұрын көп рет болғанын сезінеді. Гамм үшін жағдай шатағына толы бола бастайды. Оның көршісі Билл Блэк осы оқиғалар туралы өзі мойындағаннан да көп біледі және мұны байқап, алаңдай бастайды: "Егер Рагл [Гамм] қайтадан саналы болса..." Шындығында, Гамм саналы болады және оны қоршап тұрған алдау (оны қорғау және пайдалану үшін жасалған) ашыла бастайды. Гамм қаладан қашып кетуге тырысады, бірақ Кафкалық кедергілер оны кері қайтарады. Ол "Тайм" журналының бір данасын көреді, мұқабасында ол әскери формада "Жыл адамы" ретінде бейнеленген, ал макеттегі зауыт сол жерде. Ол екінші рет қашып кетуге тырысады, бұл жолы Викпен бірге, және сәтті болады. Ол өзінің идилликалық қалашығының болашақтағы Жерде (шамамен 1998 жыл) өмір сүретінін қорқынышты шындықтан қорғау үшін жасалған жасалма екенін біледі. Бұл жерде Ай колонияларына қарсы соғысып жатқан, Жерден саяси тәуелсіз Ай қонысын құру үшін күресіп жатқан адамдар бар. Гамм отаршылдардың ядролық соққыларының қайда түсетінін болжауға ерекше қабілеті бар. Бұрын Гамм бұл жұмысты әскерилер үшін атқарған, бірақ кейін отаршылдардың жағына өтіп, Айға жасырын түрде көшіп баруды жоспарлаған. Бірақ осыған үлкермес бұрын, ол өзінің жастық шағындағы айналасындағы тыныш өмірге негізделген қиял әлеміне шұғыл кіріп кетті. Ол енді Жерді Айдан келетін ядролық шабуылдардан қорғау жауапкершілігін көтере алмады. Сондықтан, Вайоминг штатындағы Кеммеррдің қираған жерінде жалған қала құрылды, ол оның балалық шағына оралуын ақылға қонымды ету үшін жасалды, осылайша ол газет байқауына қатысып, ядролық соққыларды болжауды этикалық дилеммасыз жалғастыра алатын болды. Гамм 1950 жылдардың ой-өрісіне қайта оралғанда, қаладағы қалған адамдар, Блэк сияқты бірнеше ерекшеліктерден басқа, жасанды түрде соған ұқсас күйге түсірілді, сондықтан басқа ешкім аномалияларды байқамады. Гамм өзінің нағыз тарихын еске түсіргенде, Айға көшіп баруды шешеді, өйткені ол барлау мен көші-қонның адамның негізгі қажеттіліктері екенін және ешқандай ұлттық немесе планеталық үкімет оларды шектеуге құқығы жоқ деп санайды. Вик бұл пікірмен келіспейді, отаршылдарды агрессорлар және террористтер деп атайды және Гаммның қаладан қашып кетуінен кейін өзінің мағынасын жоғалтқан симуляциялық қалаға қайта оралады. Кітап бейбітшілікке үмітпен аяқталады, өйткені Ай колониялары Жердің "Бір бақытты әлем" режимі өз азаматтарына айтқаннан гөрі келіссөздерге көбірек дайын.
Қабылдау
Дейв Лэнгфорд Time Out of Joint-ты «Ақ жұлдыз» журналының 57-шы санында қарап, «классикалық сәттер бар, мысалы, шындық тұтқасы жарылып, Гаммның көз алдында сусын сататын орын ыдырайды, тек «СУСЫН СААТЫН ОРЫН» деген жазуы бар қағаз қалдырады» деді. Колин Гренланд Time Out of Joint-ты «Imagine» журналы үшін қарап шығып, «Әдеттегідей, Диктің параноиялық әлемді зерттеуі біздің «қауіпсіз» ортамыздың нақты емес өлшемдерін аздап ашады» деп мәлімдеді.