Кіріспе

Ресейдің Томск облысындағы жабық қала. Северск – Томск облысындағы жабық қала, Томск қаласының солтүстік-батысында Том өзенінің оң жағасында орналасқан. 2010 жылғы халық санауы бойынша халқы 108 590 адамды, ал 2002 жылғы халық санауы бойынша 109 106 адамды құрады. Бұрын ол Пятия Почтовы (1949 жылға дейін) және Томск-7 (1992 жылға дейін) деп аталған.

География

Қала Томск қаласынан солтүстік-батысқа қарай 15 шақырым қашықтықта, Том өзенінің оң жағасында орналасқан.

Климат

Северск ылғалды континенталды климатқа (Кёппен климаттық жіктелімі Dfb) және жылы жазға ие. Жылдық орташа температура 0,6 °C (33°F) құрайды. Қаңтар айының орташа температурасы -21 °C (-6°F) мен -13 °C (9°F) аралығында. Шілде айындағы орташа температура 19,2 °C (67°F) құрайды. Жылдық жауын-шашын мөлшері 530 миллиметр (21 дюйм).

Тарих

1949 жылы құрылған, 1954 жылға дейін «Бесінші пошта» (Pyaty Pochtovy, Пя́тый Почто́вый) деп, ал 1992 жылға дейін «Томск-7» (Томск 7) ретінде белгілі болды. 1956 жылы қала мәртебесі берілді.

Әкімшілік және муниципалдық мәртебе

Әкімшілік-аумақтық бөлініс жүйесінде, ол бес ауылдық елді мекенмен бірге Облыстық басқаруға бағынған Северск қаласы болып табылады – аудандармен тең статусқа ие әкімшілік бірлік. Муниципалдық бөлініс ретінде, Облыстық басқаруға бағынған Северск қаласы Северск қалалық округі ретінде құрылған.

Экономика

Северск қаласында 1954 жылы құрылған Сібір химия комбинаты орналасқан. Ол бірнеше ядролық реакторлардан және уран мен плутонийді бөлу, байыту және қайта өңдеуге арналған химиялық зауыттардан тұрады. 2003 жылдың наурызында Ресей мен АҚШ арасындағы Ресейдің плутоний өндіретін үш қалған реакторын жабу туралы келісімге сәйкес, плутоний өндіретін үш реактордың екеуі (Северск қаласындағы Сибирская атом электр станциясында орналасқан екеуі) жабылды. Ядролық қарулар осы жерде өндіріліп, сақталады. SGCE-де болған ең ауыр ядролық апаттардың бірі 1993 жылғы 6 сәуірде болды, онда жоғары радиоактивті ерітіндісі бар резервуар жарылды (Томск-7 жарылысын қараңыз).

Үкімет

Қазіргі уақытта қалалық Дума төрағасы және қала әкімі Григорий Шамин, ол 2010 жылдан бері қызмет етеді. Қазіргі қала басшысы – Анатолий Абрамов, ол 2007 жылдың тамыз айынан бері қызмет етеді.

Құпия қала

1992 жылы президент Борис Ельцин мұндай қалаларға тарихи аттарын пайдалануға рұқсат бергенге дейін Северск Совет Одағындағы құпия қала болып келген. Оған дейін қала ресми карталарда көрсетілмеген еді. Кеңес қалаларындағы құпия объектілерге тән дәстүр бойынша, "Томск-7" (алдыңғысы "Пятый Почтовый" сияқты) атауы – бұл жай ғана пошталық индекс, ол қаланың Томск қаласына жақын орналасқандығын білдіреді. Көп жыл бойы қала тұрғындарына қалаға кіруге не шығуға шектеу қойылған. Северскіні қалдырғанда, тұрғындар арнайы кіру жолдамаларын бақылау-өткізу пунктінде тапсыруға міндетті болды және олар жұмыс істейтін немесе тұратын жерлерін талқылауға тыйым салынды. 1987 жылы Томскіде жұмыс істейтін немесе оқитын тұрғындардың саны көп болғандықтан, кейбір шектеулер жеңілдетілді. Қала әлі де сырттан келгендер үшін жабық. Қалаға кіру үшін алты бақылау-өткізу пунктінде кіру құжаттарын көрсету қажет. Қалаға сапар жасауға рұқсатты тиісті органдар келіп түскен өтініш арқылы немесе жақын туысқан сияқты жеке тұлғаның өтініші арқылы ғана беруге болады. Сапарлаушылар кіру жолдамаларын негізгі бақылау-өткізу пунктінен ала алады; 2007 жылдың мамырына дейін олар Томскідегі арнайы кеңсеге баруы керек болды.

Томск-7 жарылысы

1993 жылы 6 сәуірде Томск-7 қайта өңдеу кешенінде ядролық апат болды. Плутоний-уран қоспасына азот қышқылы қосылған кезде қызыл майдың пайда болуынан резервуар жарылып кетті. Жарылыс күші шамамен 100 кг тротилге тең болды және жоғары деңгейдегі радиоактивті өңдеу бөлмесінің сыртқы қабырғасының үлкен бөлігін қиратты, нәтижесінде радиоактивті газ бұлты шықты. Желдің әсерінен бұл бұлт солтүстікке тарады, ал радиоактивті материалдың бір бөлігі көршілес Георгиевка ауылына төгілді. TIME журналы Томск-7 жарылысын әлемдегі 10 ең ірі ядролық апаттың бірі деп көрсетті. Халықаралық атом энергия агенттігі осы оқиғаны 3-ші деңгейдегі "ауыр инцидент" деп бағалайды.

Мәдениет

Северск қаласында тоғыз муниципалды мәдени-көркемдік мекеме, сондай-ақ көркемдік және эстетикалық бағыттағы балаларға арналған төрт қосымша білім беру орталығы бар. Әрі, Островский атындағы коммерциялық емес мәдениет үйі мен "Мир" кинотеатры да бар.

Білім

Қалада ірі жоғары оқу орны – Северск мемлекеттік технологиялық академиясы, Мәскеу инженерлік-физика институтының бөлімшесі бар.