Кіріспе
Томс өзені – АҚШ-тың Нью-Джерси штатындағы Оушен округінде орналасқан, 67 шақырымдық тұщы сулы өзен және ушқалақ. Томс өзені Оушен округінің солтүстігіндегі Пайн Барренс аймағында басталып, бірнеше салалармен толыға отырып, оңтүстік-шығыс және шығысқа қарай ирекпен ағып, аймақтың батпақты жерлері арқылы өтеді. Ол Атлант мұхитының ендік бөлігі – Барнегат шығанағына және 14.6 мильдік Ішкі жағалау су жолына құйылады.
The Toms River is a 41.7 mile (67 km) freshwater river and estuary in Ocean County, New Jersey in the United States. The Toms River rises in the Pine Barrens of northern Ocean County and flows southeast and east, fed by several branches, in a meandering course through area wetlands, emptying into Barnegat Bay, an inlet of the Atlantic Ocean, and the Intracoastal Waterway at Mile 14.6.
География
Томс өзенінің көп бөлігі Нью-Джерсидің Пайн Барренс аймағында орналасқан. Өзеннің төменгі 5 милі (8 км) Томс өзені қауымдастығында кемелер жүзе алатын кең сағалық эстуарий болып табылады. Ол Барнегат шығанағының батыс жағына құйылады, арнаның орташа тереңдігі... 124 шаршы миль (321 км²) құрайтын Томс өзенінің су жинау алабы, Барнегат шығанағындағы кез келген өзеннің ең ірі су ағызу аймағы болып табылады. Океан округінің 11 муниципалитеті және Монмут округінің оңтүстік-батыс бөліктері осы алапқа кіреді. Өзеннің төменгі ағысында қайық тұрақтары мен яхта клубтарына қолайлы жағдайлар жасалған, сонымен қатар балық аулау және шағалауға да мүмкіндік бар. Томс өзенінде каноэ және каякпен жүзу де танымал. Өзенді Дон Коннор бульварынан, 528-ші округтік жолының астынан бастап Барнегат шығанағына дейін 34,7 километрге (21,7 миль) дейін жүзуге болады. Томс өзені – таядымен ағатын өзен.
At 124 square miles (321 km2), the Toms River subwatershed is the largest drainage area of any river in the Barnegat Bay watershed. It includes 11 municipalities in Ocean County, along with portions of southwestern Monmouth County. The lowest reaches of the river provide convenient locations for marinas and yacht clubs, and points from which to go fishing and crabbing. Canoeing and kayaking are also popular on the Toms River. The river can be paddled for 21.7 mile (35 km) from Don Connor Boulevard, below County Route 528, all the way to Barnegat Bay. The Toms River is a tidal river.
Тарих
Өзен әрдайым аталмаса да, Жаңа Нидерланд колониясынан бері аймақтың карталарында кездеседі. Су жолы 1687 жылдан бастап және 1700 жылдардың соңына дейін жазбада көрсетілгеннен кейін, көбінесе Гус Крик немесе Гус Нек Крик деп аталды. Картографтар Гус Крик (Томас Джеффристің 1776 жылғы картасы мен Ароузмиттың 1804 жылғы картасында) және Томс Крик (Мэтью Кэридің 1795 жылғы картасында) аттарын кезекпен қолданды. Бір картографтар жұбы, Генри Чарльз Кэри мен Айзек Ли, картаны оқыған адамға оны "Гус немесе Томс Кр" деп қалай атауға шешім қабылдау мүмкіндігін берді (Кэридің Нью-Джерси штатының 1814 жылғы картасын қараңыз). Кэри мен Ли 1822 жылы Гус Крик атын өзеннен мүлдем алып тастаған тағы бір карта жариялады. Келесі карталар да Томс Ривер деген атпен шығарылды.
Этимология
Томс өзені атауының нақты шығу тегі тарихқа ұмытылды, бірақ бірнеше теория бар. Ең көп айтылатын үш теорияның екеуі тарихшы Эдвин Салтердің 1890 жылы жарық көрген «Монмут және Океан округтерінің тарихы: Монмут және Океан округтерінің ең алғашқы қоныс аударушыларының генеалогиялық тізімі және олардың ұрпақтары» атты кітабында келтірілген. Онда Салтер өзеннің атын алу себебіне байланысты мынадай дереккөздерді ұсынады:
Captain William Tom, an English civil officer for West Jersey from 1664 to 1674, who, during an exploratory expedition, visited the stream and the surrounding region. The name of the river was given in his honor "because he first brought it to the notice of the whites" and persuaded them to settle there. Salter, the author of this explanation, admits that the evidence to support it is inconclusive, but still favors this one above all others, as he had previously detailed the captain's exploits in his 1874 book, Old Times in Old Monmouth. Historical Reminiscences of Old Monmouth County New Jersey
A noted Native American, called either "Indian Tom" or "Thomas Pumha", who lived on the north bank, in what is present day Island Heights, who assisted during the American Revolutionary War. Salter is not convinced of this theory, however, as he writes:
text=A map or sketch made in 1740 of Mosquito Cove and mouth of Toms River (probably by Surveyor Lawrence), has marked on it "Barnegatt [sic] Tom's Wigwam," located upon north point of Mosquito Cove. (This map is in possession of S. H. Shreve, Esq., Toms River.) Indian Tom, it is stated on seemingly good authority, resided on Dillon's Island, near the mouth of Toms River, during the Revolution. As the name . "Toms River," is found about fifty years before (1727,) it throws some doubt upon the statement that the name was derived from him.|author=Edwin Salter|title=A History of Monmouth and Ocean Counties (1890)|source=pp. 125 126
Local farmer and ferryman Thomas Luker, who came to the area in the late 1600s. Luker married the daughter of a local Lenape chief in 1695. Together they established a homestead on the north bend, where the river begins to open, near the site of the downtown Toms River Post Office (Water Street & Irons Street). In 1992, for the town's 225th anniversary, Thomas Luker was officially recognized as the "Tom" in question by the township government and local historians.
1664-1674 жылдары Батыс Джерсиде ағылшын шенеунігі болған капитан Уильям Том, барлау экспедициясы барысында өзенге және оның төңірегіне сапар шеккен. Өзен оның құрметіне аталған, өйткені ол «өзенді еуропалықтарға алғаш рет таныстырды» және оларды сол жерге қоныстануға көндірді. Бұл түсіндірменің авторы Салтер оны қолдайтын дәлелдердің толық еместігін мойындайды, бірақ бұрын 1874 жылы жарық көрген «Ескі Монмут округінің тарихи естеліктері» атты кітабында капитанның ерліктерін егжей-тегжейлі баяндағандықтан, осы теорияны ең бастысы деп санайды.
Captain William Tom, an English civil officer for West Jersey from 1664 to 1674, who, during an exploratory expedition, visited the stream and the surrounding region. The name of the river was given in his honor "because he first brought it to the notice of the whites" and persuaded them to settle there. Salter, the author of this explanation, admits that the evidence to support it is inconclusive, but still favors this one above all others, as he had previously detailed the captain's exploits in his 1874 book, Old Times in Old Monmouth. Historical Reminiscences of Old Monmouth County New Jersey
A noted Native American, called either "Indian Tom" or "Thomas Pumha", who lived on the north bank, in what is present day Island Heights, who assisted during the American Revolutionary War. Salter is not convinced of this theory, however, as he writes:
text=A map or sketch made in 1740 of Mosquito Cove and mouth of Toms River (probably by Surveyor Lawrence), has marked on it "Barnegatt [sic] Tom's Wigwam," located upon north point of Mosquito Cove. (This map is in possession of S. H. Shreve, Esq., Toms River.) Indian Tom, it is stated on seemingly good authority, resided on Dillon's Island, near the mouth of Toms River, during the Revolution. As the name . "Toms River," is found about fifty years before (1727,) it throws some doubt upon the statement that the name was derived from him.|author=Edwin Salter|title=A History of Monmouth and Ocean Counties (1890)|source=pp. 125 126
Local farmer and ferryman Thomas Luker, who came to the area in the late 1600s. Luker married the daughter of a local Lenape chief in 1695. Together they established a homestead on the north bend, where the river begins to open, near the site of the downtown Toms River Post Office (Water Street & Irons Street). In 1992, for the town's 225th anniversary, Thomas Luker was officially recognized as the "Tom" in question by the township government and local historians.
Америка Тәуелсіздік соғысында көмек көрсеткен, қазіргі Айленд-Хайтс қаласының солтүстік жағалауында тұрған «Индиан Том» немесе «Томас Пумха» деп аталған белгілі түпкілікті американдық. Салтер бұл теорияға сенбейді және былай деп жазады: «1740 жылы Москито-Ков және Томс өзенінің сағасының (вероятно, геодезист Лоуренс салған) картасында «Барнегат [sic] Томның вигвамы» деп белгіленген, ол Москито-Ковтың солтүстік нүктесінде орналасқан. (Бұл карта С.Х. Шрев мырзаның меншігінде, Томс-Ривер қаласы). Сенімді деректерге сәйкес, Индиан Том Революция кезінде Томс өзенінің сағасына жақын Дилон аралында тұрған. «Томс өзені» деген атау шамамен елу жыл бұрын (1727 ж.) пайда болғандықтан, оның атынан шыққан деген мәлімдемеге күмән тудырады».
Captain William Tom, an English civil officer for West Jersey from 1664 to 1674, who, during an exploratory expedition, visited the stream and the surrounding region. The name of the river was given in his honor "because he first brought it to the notice of the whites" and persuaded them to settle there. Salter, the author of this explanation, admits that the evidence to support it is inconclusive, but still favors this one above all others, as he had previously detailed the captain's exploits in his 1874 book, Old Times in Old Monmouth. Historical Reminiscences of Old Monmouth County New Jersey
A noted Native American, called either "Indian Tom" or "Thomas Pumha", who lived on the north bank, in what is present day Island Heights, who assisted during the American Revolutionary War. Salter is not convinced of this theory, however, as he writes:
text=A map or sketch made in 1740 of Mosquito Cove and mouth of Toms River (probably by Surveyor Lawrence), has marked on it "Barnegatt [sic] Tom's Wigwam," located upon north point of Mosquito Cove. (This map is in possession of S. H. Shreve, Esq., Toms River.) Indian Tom, it is stated on seemingly good authority, resided on Dillon's Island, near the mouth of Toms River, during the Revolution. As the name . "Toms River," is found about fifty years before (1727,) it throws some doubt upon the statement that the name was derived from him.|author=Edwin Salter|title=A History of Monmouth and Ocean Counties (1890)|source=pp. 125 126
Local farmer and ferryman Thomas Luker, who came to the area in the late 1600s. Luker married the daughter of a local Lenape chief in 1695. Together they established a homestead on the north bend, where the river begins to open, near the site of the downtown Toms River Post Office (Water Street & Irons Street). In 1992, for the town's 225th anniversary, Thomas Luker was officially recognized as the "Tom" in question by the township government and local historians.
1600-шы жылдардың соңында бұл аймаққа келген жергілікті фермер және паромшы Томас Лукер. Лукер 1695 жылы жергілікті ленапи басшысының қызына үйленген. Олар бірге өзеннің кеңейе бастайтын солтүстік жағында, қазіргі Томс-Ривер пошта бөлімінің (Уотер-стрит және Айронс-стрит) орнында үй салды. 1992 жылы қаланың 225 жылдығына орай қала әкімшілігі мен жергілікті тарихшылар Томас Лукерді ресми түрде «Том» деп мойындады.
Captain William Tom, an English civil officer for West Jersey from 1664 to 1674, who, during an exploratory expedition, visited the stream and the surrounding region. The name of the river was given in his honor "because he first brought it to the notice of the whites" and persuaded them to settle there. Salter, the author of this explanation, admits that the evidence to support it is inconclusive, but still favors this one above all others, as he had previously detailed the captain's exploits in his 1874 book, Old Times in Old Monmouth. Historical Reminiscences of Old Monmouth County New Jersey
A noted Native American, called either "Indian Tom" or "Thomas Pumha", who lived on the north bank, in what is present day Island Heights, who assisted during the American Revolutionary War. Salter is not convinced of this theory, however, as he writes:
text=A map or sketch made in 1740 of Mosquito Cove and mouth of Toms River (probably by Surveyor Lawrence), has marked on it "Barnegatt [sic] Tom's Wigwam," located upon north point of Mosquito Cove. (This map is in possession of S. H. Shreve, Esq., Toms River.) Indian Tom, it is stated on seemingly good authority, resided on Dillon's Island, near the mouth of Toms River, during the Revolution. As the name . "Toms River," is found about fifty years before (1727,) it throws some doubt upon the statement that the name was derived from him.|author=Edwin Salter|title=A History of Monmouth and Ocean Counties (1890)|source=pp. 125 126
Local farmer and ferryman Thomas Luker, who came to the area in the late 1600s. Luker married the daughter of a local Lenape chief in 1695. Together they established a homestead on the north bend, where the river begins to open, near the site of the downtown Toms River Post Office (Water Street & Irons Street). In 1992, for the town's 225th anniversary, Thomas Luker was officially recognized as the "Tom" in question by the township government and local historians.
Өмірбаян
1900 жылдардың бірінші жартысынан бастап Ciba Geigy Chemical Corporation компаниясы Довер қалашығында (қазіргі Томс Ривер қалашығы) пигменттер мен бояулар өндіретін орын құрды. Өндіріс процесінде көп мөлшерде шлам мен улы қалдықтар пайда болды, олар бастапқыда учаске ішіндегі қапталмаған шұңқырларға төгілді. 1960 жылдары компания Атлант мұхитына шамамен екі миллиард галлон ағын суды құю үшін 16 шақырымдық құбыржол салды. Нью-Джерси штатының Қоршаған ортаны қорғау департаменті (NJDEP) 1980 жылы учакедегі полигоннан шамамен 15 000 барабанды алып тастау және Пайн Барренс пен жағалау ылғалды жерлерінің бөліктерін қамтитын мүліктің барлық ауманында жер асты суларын мониторингтеуді бастауды талап ететін бұйрық шығарды. Сол жылы АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігі (EPA) Потенциалды қауіпті қалдықтар орны бағдарламасы бойынша алдын ала бағалауды аяқтады. 1983 жылы EPA бұл орынды Superfund Ұлттық басымдықтар тізіміне қосты.
Рейх Фермасы
1971 жылдың тамызында Райхтар отбасы 9-шы тас жолдың жанындағы 3 акрлық шаруашылықтарының үлкен бөлігін тәуелсіз қалдық тасымалдаушы Николас Ферниколаға жалға берді. Жалға алу Ферниколаға уақытша қолданылған 55 галлондық барабандарды Томс өзеніне құйылатын үзілісті ағыннан шамамен 1000 фут (305 м) қашықтықта орналасқан жерде сақтауға мүмкіндік берді. Сол жылдың желтоқсан айында Райхтар Нью-Джерси штатындағы Юнион Карбайдтың Боунд-Брук зауытынан келген 4500-ге жуық қалдыққа толы барабандарды тапты. Отбасы көптеген барабандардағы жазулар арқылы қалдықтардың көзін анықтады; жазуларда «тұтқыр және май қоспасы», «дәнді қызыл көмір» және «зертханалық қалдықтар еріткіші» сияқты мазмұндар көрсетілген. Жерді жалға алғанға дейін болмаған орлар түріндегі қалдықтарды төгудің дәлелдері, сондай-ақ топырақ пен жақын жердегі жер асты суына барабандардың ағып кетуінің мысалдары да табылды. Райхтар Ферникола мен Юнион Карбайдты сотқа берді, және 1972 жылы сот төгуді тоқтатуға және барлық барабандар мен ластанған топырақты алып тастауға бұйырды. 1974 жылдың басында тазарту жұмыстарына қарамастан, тұрғындар өздерінің құдық суының ерекше иісі мен дәмі туралы айтты. NJEPA нысаны тексеріп, жер асты суларының фенол және толуол сияқты органикалық қосылыстармен қатты ластанғанын анықтады. Райх шаруашылығы 1983 жылдың қыркүйегінде EPA-ның Ұлттық басымдықтар тізіміне (NPL) ресми түрде енгізілді. Екі он жылдан астам қалпына келтіру және сынақтардан кейін, ол 2021 жылдың маусым айында Суперфонд тізімінен алынып тасталды. EPA-ның бұйрығы бойынша, бұл нысан бес жыл сайын бес рет тексерілуі керек. Алғашқы нысандық тексеру 2003 жылдың қыркүйегінде жүргізілді. Соңғы тексеру 2023 жылдың қыркүйек-қараша айлары аралығында аяқталуы күтілуде.
Қатерлі ісік кластері
Ciba Geigy және Reich Farms нысандары бірдей кезеңде жер асты суларының ластануына себеп болды. 1997 жылдың қыркүйегінде Нью-Джерси штатының Денсаулық сақтау департаменті (NJDOH), Токсикалық заттар мен аурулар жөніндегі агенттіктің (ATSDR) сұрауы бойынша, Томс-Риверде балалардың қатерлі ісік ауруларының таралуын бағалады. NJDOH 1979-1991 жылдар аралығындағы Штаттық қатерлі ісік тізілімінің (SCR) деректерін қарастырды. NJDOH жариялаған қорытынды баяндамасында: «1995 жылғы NJDHSS қатерлі ісіктерді бағалау нәтижелері, Оушен округінің және Довердің Томс-Ривер бөлігінің, штаттың барлық аймақтарымен салыстырғанда, балалардың миы мен орталық нерв жүйесінің (CNS) қатерлі ісігіне шалдығу деңгейі жоғары екенін көрсетті» делінген. NJDOH бүкіл округті қарап шықты, бірақ Томс-Ривер (бұрын Довер қалашығы деп белгілі болған) «округтағы статистикалық тұрғыдан маңызды жоғарылауды көрсеткен жалғыз қала» екенін анықтады. Зерттеуде: «Туылғаннан кейінгі кезеңдегі қоршаған орта факторлары мен қатерлі ісік ауруларының арасында тұрақты байланыс байқалмады» және «Басқа қоршаған орта факторлары мен зерттелген қатерлі ісік ауруларының арасында да тұрақты байланыс байқалмады» деп көрсетілген. Баяндамада үлгінің кішкентай көлемі салдарынан нәтижелердің оңай бұрмалануы мүмкін екені мойындалды және Рейх Фарм мен Ciba Geigy нысандарында тазалау жұмыстарын жалғастыру ұсынылды. Сондай-ақ, 1996-2000 жылдарға қатысты SCR деректері қолжеткілі болғанда, қосымша бес жылдық аурудың таралуын бағалау ұсынылды. 2014 жылы Пулитцер сыйлығын жеңіп алған «Томс-Ривер: Ғылым мен құтқару туралы әңгіме» атты кітабы қатерлі ісік ошақтары мәселесін егжей-тегжейлі зерттеді. Жақындағы мемлекеттік-жеке серіктестіктер өзенді қалпына келтіруге және оның бастауына жақын орналасқан ылғалды жерлерді сақтауға, сондай-ақ ЭҚА (EPA) кезеңдік бағалаулары су сапасын жақсартуға ықпал етті.
Су тасқыны оқиғалары
Томс өзені таяуша өзен болғандықтан және тікелей Барнегат шығанағына құятындықтан, су тасқынына бейім. АҚШ Геологиялық қызметі (USGS) маңызды су тасқыны оқиғаларын қадағалап, есеп береді, ал Ұлттық мұхиттық және атмосфералық басқару (NOAA) күнделікті таяуша деңгейлерін бақылайды.
2010 жыл - Нор-Истер
2010 жылдың 12-15 наурызында «Нор-Истер» дауілі Нью-Джерси жағалауын шарлады. Томс өзеніндегі USGS станциясы (01408500) 1929 жылдан бері ең жоғары су деңгейін тіркеді (одан бұрынғы деректер сақталмаған), ал 15 наурызда секундына рекордтық ағын тіркелді; дауылдан бұрын болжалған ағын секундына ғана болған.
Айрин дауылы
2011 жылдың 28 тамызында «Айрин» дауылы АҚШ-тың шығыс жағалауына екінші рет соқты, шамамен 40 шақырым (25 миль) қашықтықтағы, өзен сағасының оңтүстігіндегі «Литл Эгг Инлет» жанынан құрлыққа шықты. «Айрин» 1903 жылдан бері Нью-Джерсиде құрлыққа шыққан алғашқы дауыл болды. Дауылдан соңғы толқын, дауыл кезіндегі жаңбыр және алдыңғы апталардағы ылғалды жағдайлардың салдарынан, кемінде 20 жылдық деректері бар USGS станцияларының 40 пайызынан астамында рекордтық өлшемдер тіркелді. Томс өзеніндегі ең жоғары су тасқыны 2011 жылдың 29 тамызында 4,15 метрге (13,62 фут) жетті. Бұрынғы рекорд – 1938 жылғы Жаңа Англия дауылынан кейін 23 қыркүйекте тіркелген 3,81 метр (12,5 фут) болатын. Өзенде 2018 жылдың қарашасында, 2005 жылдың қазанында және 1984 жылдың мамырында да су ағынының жоғары деңгейі мен су биіктігі байқалды.