Кіріспе
Ильхабела (португал тілінде «әдемі арал» деген мағынада) – Бразилиядағы Сан-Паулу штатының жағалауында Атлант мұхитында орналасқан архипелаг және қала. Қала Сан-Паулу қаласынан және Рио-де-Жанейро қаласынан шалқары орналасқан. Ең үлкен арал, көбінесе Ильхабела деп аталса да, ресми түрде Ильха-де-Сан-Себастьян (Сан-Себастьян аралы) деп аталады. Ол, басқа аралдар (Бузиос, Пескадорес және Витория) және кіші аралдар (Кабрас, Кастельханос, Энховас, Фигуэйра, Лагоа және Серрария) Ильхабела муниципалитетін құрайды. Ильхабела Валле-ду-Параиба-е-Литорал-Норте метрополиялық аймағының бір бөлігі. 2020 жылғы бағалау бойынша халқы 35 591 адамды құрайды. Аралдар туристер үшін танымал орын болғандықтан, кең аумақты қамтиды. Қалаға жету үшін Сан-Себастьян қаласынан қайықпен немесе пароммен өту керек, себебі оған баратын жол жоқ. Жаз мезгілінде паромға отыру үшін бірнеше сағаттап күтуге тура келеді. Паром екі қала арасындағы бұғазды 15 минутта кесіп өтеді.
Колониалды кезеңге дейінгі кезең және жергілікті тұрғындардың кәсіптері
Португалдықтар келгенге дейін кем дегенде 2000 жыл бойы аралдарда самбаки тайпалары, ал кем дегенде 700 жыл бойы керамика жасаушы халықтар тұрған. Бұл алғашқы тұрғындар балық аулаумен және жинаумен айналысқан, жағажайлар мен шығанақтардың жанында ашық есіктерде қоныстанған. Олардың жинаған қабықшалары, моллюскалары және керамикалық бұйымдары зерттеушілерге олардың өмір сүргенін анықтауға мүмкіндік беретін жалғыз іздер болып табылады. Зерттеушілердің пікірінше, бұл халықтар аралдардың орман ресурстарын көп пайдаланбаған, мүмкін, тек жемістер мен емдік құралдарға қажет ингредиенттерді ғана жинаған. Португалдықтар келгенге дейін бұл тайпалар тупи-гуарани және жес халықтарымен ығыстырылды, олар керамика және егіншілік техникасын меңгеріп, негізгі аралдағы (Сан-Себастьяно аралындағы) "Вианна орны" деп аталатын ежелгі ауылдың жалғыз іздерін қалдырды. Бұл тайпалар аң аулау және зерттеу сапарлары кезінде тастардың арасында паналаған.
Бразилияның отаршылдық дәуірі: қант шанағы, алтын экспорты және пираттық шабуылдар
Аралға еуропалықтардың алғашқы сапары 1502 жылғы 20 қаңтарда итальяндық космограф Америго Веспуччи экспедициясымен тіркелді. Португалдықтар ашқан басқа географиялық нысандар сияқты, аралға сол күнінің қасиеттісінің (Аяз Әулие) есімі берілді. Сол кезде арал негізінен Англия, Франция және Нидерландыдан келген қаракшылар мен каперлерге пана болды. Олар отын, азық-түлік және су іздеп аралды шарлап жүрді. Олар португалдық кемелер мен елді мекендерге (Сантос, Сан-Висенте және Бертиога) бірнеше шабуыл жасады, бұл Португалияға 17 ғасырға дейін алтын мен басқа да құнды тастардың жоғалуына себеп болды. Осындай оқиғалар қала аумағында жасырын қазыналар туралы аңыздардың пайда болуына әкелді. 1588 және 1590 жылдар аралығында Эдвард Фентон Виторияда, Эспириту-Сантуда жеңілгеннен кейін аралда пана іздеді, бірақ португалдықтарға қарсы шайқаста одан да көп адамын жоғалтты. Тағы бір дерек бойынша, ол 1591 жылғы тамызда Сантос пен Сан-Висентті тонағаннан кейін Ильхабелада пана тапқан, содан кейін ғана Виторияға барған. Ильхабеладағы алғашқы жер бөлу 1603 жылы болды және 17 ғасырға дейін жалғасты. Сол кезде ең көп өсірілген және кейін метрополияға экспортталған өнім – қант қамысы болды, ол Сан-Паулудың барлық жағалауында кең таралған, құрлыққа қараған аймақтарда және тіпті Витория және Бузиос сияқты алыс аралдарда өсірілді. 17-18 ғасырларда қант қамысын өсіру және қант өндіру қарқынды дамып, орманды кең ауқымда жоюға әкелді. Құл саудасының өркендеуімен арал мен материк арасындағы канал құл кемелерінің таралған бағытына айналды. Сол кездегі мәліметтерге сәйкес, кейбір құлдар қашып, алыс орманды аймақтарда алғашқы квиломболарды құрды. 17-18 ғасырларда Сан-Себастьян ауылы қазіргі Мату-Гросу-ду-Сул және Гояс аймақтарында табылған алтынның маңызды порты болды. Жағалаудан кететін кемелерді қорғау үшін канал маңындағы қауіпсіздік форттармен, траншеялармен және артиллериямен күшейтілді. Бұл құрылымдардың орналасуы сол жердегі алғашқы еуропалықтардың қоныстануына ықпал еткен болуы мүмкін, бұл 17 ғасырда португалдықтардың берген бірнеше сесмарияларымен бірге болды. Мұндай жерлер қант қамысы, темекі және жабайы индиго өсіруге пайдаланылды. Сол кезде, сондай-ақ табысты кен өндіру қызметіне байланысты Сан-Паулу капитандығының алғашқы кит аулау станциясы Понта-дас-Канавьеираста салынды. Бұл жергілікті сұранысқа бағытталған және португалдық тәж арқылы берілген деп саналды. Бұл жүйе бойынша кит аулау станциясының иелері жабдықтар мен құралдарға инвестиция салады және он жылдан кейін бәрі патша қазынасына беріледі. Рио-де-Жанейро капитандығы Сан-Паулудың солтүстік жағалауы алтын контрабандасына арналған деп есептеп, оның суларында зәйтүн майы кемелерін шектеді. Сондықтан 1734 жылдан бастап киттер май үшін аулана бастады. 1850 жылға қарай жануарлардың саны азайып, кит аулау және кит аулау станциясы тоқтатылды.
Қанттан қауға көшу және экономикалық көшбасшылық
Саяси, әлеуметтік және экономикалық маңыздылығы артып, ауыл шаруашылығы және коммерциялық қызметтің өркендеуіне байланысты Сан-Себастьян аралы 1805 жылы Антонио Хосе да Франка э Орта (сол кезде Сан-Паулуды басқарған) ауыл мәртебесіне көтерілді, содан кейін "Вилла Белла да Принцеса" ("Принцессаның әдемі аралы") деп аталды. 19 ғасырдың басында қант қамысына қатысты іс-шаралар құлдырай бастады, бірақ олар көп ұзамай кофемен алмастырылды, бұл Параиба аңғарының қалған бөлігінде байқалатын үрдіске сәйкес болды. Өнімнің басым бөлігі аралдың оңтүстік бөлігіндегі Понта-ду-Бои қаласында, нақтырақ айтқанда, "Носса-Сеньора-дас-Гальетас", "Фигуэйра-э-Сомбрио" фермасында өндірілді. Кофе өсірудің салдарынан орманның бұзылуы қант қамырынан да қатты болды, ал өсімдіктер негізгі аралдың жарлықтарында 500 метрден жоғары биіктікте өсірілуі мүмкін. 1854 жылы аралда 10 769 адам тұратын, олардың басым бөлігі материкке қараған жағында. 225 фермада 1775 құл жұмыс істеуге мәжбүр болды; сол кезде ауылдың өндірісі Сан-Паулудың кез-келген жағалаудағы муниципалитетіне қарағанда көп болды. Бұл аймақта кофе дәуірі Бразилиядағы құлдықты жоюмен аяқталды және арал экономикасы engenho қызметіне оралды (сол кезде Ilhabela-да 36 engenho болды), тек бұл жолы олар назарды қанттан агуардентеге ауыстырды. Соңғылардың көбі Сантос порты арқылы аз мөлшерде экспортталатын болды. Жергілікті тұрғындар өнімдерді "вога" деп аталатын каноэмен портқа алып кететін; оларды жасау туралы білімді бұрын осы аймақты мекендеген жергілікті халықтардан мұра еткен. Сан-Паулу географиялық және геологиялық комиссиясы бұл қайықтар туралы мынадай есеп қалдырды: Бұл қайықтарды құрастыру орманды көбірек жоюды білдірді, өйткені бұл аймақтағы үлкен және тік ағаштар: инга, кондитер, бокуиба ацу, коаби, бразилиялық от ағашы, джекитиба, канела москада, канела батальха, пау д'алхо, інжір ағашы – вогалар үшін идеалды болды. Сонымен қатар, бүкіл процесс барысында басқа да ағаштарды кесу керек болды: кейбіреулері ағаштарды тасымалдау үшін жол ашу үшін, басқалары ағаштарды конвейерлік лента ретінде пайдалану үшін, ал кейбіреулері тек қана олардың тәждері қалаған ағаштармен үзілгендіктен. Өнімді өндіру өте қарқынды болғандықтан, ауыл 20 ғасырға дейін Сан-Паулу жағалауының негізгі вога өндірісі орталығы болды. Аралдағы өндіріс қайтадан төмендеді, содан кейін экономика тұрақтанды. 1920 жылдары жапондық иммигранттар аралға қоныс аударған және халықаралық технологияларды әкелген; сонымен қатар, моторлы қайық пен оны қоршаған торлардың келуі жергілікті балық аулау қызметін күшейтті, өйткені олар бұрын дәстүрлі әдістер тиімді жұмыс істеген жерлерде шектелген болатын. Осылайша, вогаларды қолдану бұрынғыдан да ескіре түсті. ХХ ғасырдың бірінші жартысында балық аулау аралдың жергілікті билікке қайта оралуына көмектесті. Бұрын құл кемелерінің зәкірлеу пункті ретінде пайдаланылған және ұзақ уақыт бойы бос қалған Сако-ду-Сомбрио аралдың ең ірі балық аулау портына айналды. Ол бір мезгілде 20-25 қайықты желден қорғайтын және 450-500 адамды қоныстандыратын. Бұл жердің маңызы соншалық болды, ол 1944 жылы Бузиос, Витория және Пескадорес аралдарымен бірге (жалпы атауы "Паранаби") округтік мәртебеге көтерілді. Балық аулаудан басқа қолөнер өнімдері мен теңіз шөптерін жинау да күшейді. Соңғысын жапондықтар үйретті және ол 1925 және 1932 жылдар аралығында ең жоғары деңгейге жетті.
Assembling these boats meant more deforestation, since the big and straight trees in the area namely: ingá, custard, bocuíba açú, coabí, Brazilian firetree, jequitibá, canela moscada, canela batalha, pau d'alho, fig tree were ideal to the vogas. Besides that, other trees had to be taken down throughout the whole process: some to open a path for the trunks to be transported, others so their trunks could be used as some sort of conveyor belt and some simply because their crowns were intertwined with the desired trees'. Production was so intense the village became the main voga manufacturing center of São Paulo coastline up to the 20th century. A new production decline affected the island and was followed by a period of economic stagnation. By the 1920s, Japanese immigrants settled in the island ad brought international technologies; simultaneously, the arrival of the motor boat and surrounding nets gave local fishing activities a boost, since they were previously restricted to where traditional methods functioned efficiently. As such, the usage of vogas became increasingly obsolete. Throughout the first half of the 20th century, fishing helped the island become a local power again. Saco do Sombrio, previously used as anchorage point for slave ships and for long deserted, became the largest fishing port of the island. It would provide shelter from strong winds to up to 20 25 boats at once and would be home to 450 500 people. The place became so important that it was promoted to district status in 1944, along with Búzios, Vitória and Pescadores islands (under the collective name of "Paranabi"). Aside from fishing, handicraft products and seaweed collecting also gained strength. The latter was taught by the Japanese and reached its peak between 1925 and 1932.
Экономикалық құлдырау және туризмнің өсуі
1930 жылдардан бастап ауыл сол кездегі әлемдік дағдарыстың салдарына ұшырады, ол Конституциялық революциямен бірікті және оның нәтижесінде Сан-Паулуға қатысты теңіз блокадасы салынды. Жапон иммигранттары аймақтан кетуге мәжбүр болды, соның салдарынан көптеген балықшылар мен команда мүшелері жұмыссыз қалды. 1933 жылдан 1938 жылға дейін арал маңындағы балықтар күрт азайды, бұл олардың жағдайын нашарлатты. Штаттың ауылдық аймақтары жаңа жолдар мен теміржолдар ашылуымен зерттеуге дайын болды, көптеген адамдар жақсы мүмкіндіктер іздеп көшіп кетті. Бұл эмиграция жергілікті орманның қалпына келуіне әсер етті. Жергілікті жерлер төмен бағамен сатылды және 1960 жылдардан бастап туризм арал экономикасын құтқарудың бір жолы ретінде дами бастады. Жергілікті инфрақұрылым жақсартылды және Ильхабела "қимыл-қозғалыс, ләззат пен жабайы табиғат символы" ретінде насияттауға кірісті. Туризм мен жылжымайтын мүлікке байланысты спекуляциялар жергілікті орманға жаңа қауіп туғызды, бұл экологиялық белсенділерді 1970 жылдары аралда ерекше қорықтар құруға шақырды, нәтижесінде Ильхабела мемлекеттік паркі құрылды. 2005 жылғы зерттеуге сәйкес, туризм, Сан-Себастьян портындағы және жергілікті Petrobrás терминалындағы қызметпен бірге, қоршаған ортаға ең көп әсер ететін факторлар болды. Жақында, 2011 жылы, Pre-Salt қабатының пайдалану орындары бұрынғы факторларға қосылды. Аралдың қазіргі кездегі маңызды мәселелерінің бірі – барлық үйлердің сарғыш суларын жинауға арналған тиісті кәріз жүйесінің болмауы. 2012 жылдың қаңтарына қарай, аралдағы ғимараттардың 46,6%-ы мұндай инфрақұрылымнан құралмады. 2016 жылдың ақпанында қала әкімдігі қаланың оңтүстік бөлігіндегі кәріз жүйелеріне 12 миллион реал инвестицияланатынын хабарлады. Бұл хабарланған кезде, штаттың қоршаған ортаны қорғау министрлігінің зерттеуіне сәйкес, Ильхабела штаттың санитарлық жағдайы бойынша ең нашар жағалаудағы муниципалитет болып табылды. Министрліктің мәлімдемесіне сәйкес, қаланың 35% кәріз суы жиналып, алдын ала тазартылып теңізге жіберіледі, ал қала әкімдігі қаланың 61% кәріз жүйесімен қамтылғанын мәлімдейді.
Экономика
Муниципалитет экономикасы туризм, сауда және азаматтық құрылысқа негізделген, ал балық аулау, қолөнер және мемлекеттік қызметтер қосымша экономикалық қызметтер болып табылады. 2016 жылы FIRJAN индексі бойынша салық басқару саласында Бразилияның он үздік муниципалитетінің қатарына енді.
Көлік
Аралға көлікпен барудың жалғыз жолы – арнаны кесіп өтетін паромдар арқылы ғана. Әрбір паром 70 көлікке дейін сыйып, екі станцияны бөліп тұрған 2,4 километрді 15 минутта жүзіп өтеді. SP 131 – негізгі аралдағы басты жол, ол аралдың оңтүстік-батыс жағалауынан солтүстік жағалауына дейін созылып жатыр.