Кливия – Оңтүстік Африка гүлдерінің туысы

Кіріспе

Гүлді өсімдіктер туысы Кливия – Оңтүстік Африкаға ендемік гүлді монокотиледон өсімдіктер туысы. Олар Amaryllidaceae тұқымдасының, Amaryllidoideae кіші тұқымдасының өкілдері. Жиі қолданылатын атаулары – Наталь лилиясы немесе бұта лилиясы. Бұл шөптесін немесе мәңгі жасыл көп жылдық өсімдіктер, олардың жасыл, таспа тәрізді жапырақтары бар. Жеке гүлдері құбыр тәрізді немесе қоңырау тәрізді болып келеді, жапырақтардың үстіндегі сабақтағы шатырша тәрізді гүлшоғырларында орналасқан; түстері әдетте сарыдан қызғылт сарыға, қызылға дейін өзгереді. Көптеген сұрыптары бар, олардың кейбіреулері әртүрлі жапырақ өрнектерімен ерекшеленеді.

Сипаттама

Кливияның түрлері тек Оңтүстік Африка мен Эсватиниде кездеседі. Олар әдетте орман астындағы өсімдіктер, төмен жарыққа бейімделген (Батыс Кейптен C. mirabilis-ті қоспағанда). Кливия Амариллидоидтар тұқымдасының басқа мүшелерімен ортақ белгілеріне ие. Жеке гүлдердің үш сепалы және үш жапырағы бар, барлығы өте ұқсас (бірақ сепалдар әдетте жапырақтардан тарлау), олар бірлесіп тепалдар деп аталады. Кливияда тепалдар негізінде бірігіп түтікше құрайды, бірақ ол өте қысқа болуы мүмкін. Гүлдің пішіні ашық келіштен тар, төңкерілген түтікшеге дейін өзгеріп отырады. Түрлерде гүлдердің түсі негізінен сарыдан қызғылт-сарыға, ал қызыл түске дейін болады. Гүлдер шатырша тәрізді гүлшоғырларда орналасқан (яғни гүл сабақтары немесе тұяқтары бір нүктеден сәулеленеді); әрбір шатыршаның ұзын сабағы немесе тұяғы болады. Бірнеше жапырақшалар шатыршаны қоршап тұрады. Әр гүлде алты аталық және төмен орналасқан (тепалдардың астында) үш ұялы аналық бөлігі болады. Аталықтардың ұзын жіпшелері мен жіпшелерінде еркін қозғалатын тозаңдықтары бар. Стиль тепалдардан ұзын, үш бөліктен тұратын қысқа айқын бөлігімен аяқталады. Гүлдеу уақыты әр түрлі. Әдетте C. miniata, C. nobilis және C. caulescens қыстың соңында және көктемде гүлдейді; егісте C. miniata маусымдық емес гүлдерін жылдың кез келген уақытында шығарады. C. gardenii және C. robusta күзде гүлдейді. Түрлер аралық гибридтер мен сорттары климатқа және олардың аталық түрлерінің гүлдеу үлгісіне байланысты жылдың кез келген уақытында гүлдей алады. Кливияның ерекше ерекшелігі – Cryptostephanus туысына жақындығы, тұқымның көптеген түрлерінен айырмашылығы, ол балауыздар жасамайды. Ұзын, қалыпты жапырақтары мәңгі жасыл және қалың бұтақты тамырлардан немесе тамырсабақтардан шығады. Кливия жемісі – Haemantheae тайпасына жататын басқа да өсімдіктер сияқты – жидектер. Піскенде олар 1 см-ден асатын ірі, етті тұқымдарды қамтиды.

Species of Clivia are found only in South Africa and Eswatini. They are typically forest undergrowth plants, adapted to low light (with the exception of C. mirabilis from the Western Cape). Clivia shares common features with the other members of the subfamily Amaryllidoideae. Individual flowers have three sepals and three petals, all very similar (although the sepals are typically narrower than the petals) and collectively called tepals. In Clivia the tepals are fused at the base to form a tube, although this may be very short. The flower varies in shape from an open cup to a narrow hanging tube. In the species the flowers are mainly in shades of yellow through orange to red. The flowers are arranged in umbels (i. e. the flower stalks or pedicels radiate from a single point); each umbel has a long stalk or peduncle. Several bracts subtend the umbels. Each flower has six stamens and an inferior ovary (i. e. one which is below the tepals) made up of three locules. The stamens have long filaments and anthers which are free to move on their filaments. The style is longer than the tepals, ending in a short three part stigma. Flowering time varies. Typically C. miniata, C. nobilis and C. caulescens flower in late winter and spring; in cultivation, C. miniata has out of season flowers at almost any time. C. gardenii and C. robusta flower in the autumn. Interspecific hybrids and cultivars can flower at almost any time of the year depending on climate and the flowering pattern of their parent species. A distinctive feature of Clivia – shared with the closely related genus Cryptostephanus – is that unlike most species in the subfamily, it does not form bulbs. The long strap shaped leaves are evergreen and spring from thick branching roots or rhizomes. Like other members of the tribe Haemantheae to which it belongs, Clivia fruits are berries. When ripe, they contain large fleshy seeds which are often more than 1 cm in diameter. who was for a time the governess of the future Queen Victoria.

Уыттылық

Кливияның кейбір түрлері, оның ішінде Clivia miniata, аз мөлшерде ликорин алкалоидын өндіреді. Ликорин жеткілікті мөлшерде қабылданса, әсіресе үй жануарлары мен кішкентай балалар үшін уытты.