Кіріспе
Балық түрлері
Капелин немесе капелин (Mallotus villosus) – Солтүстік Атлантика, Солтүстік Тынық мұхиты және Арктика мұхиттарында кездесетін мойшақтар тұқымдасына жататын шағын жемдік балық. Жазда ол мұз жағасының шетіндегі тығыз планктон үйірлерімен қоректенеді. Ірі капелиндер криль мен басқа да қабықшалы организмдерді көп жейді. Басқалардың ішінде, киттер, теңіз түлкілері, Атлантика трескасы, Атлантика скумбриясы, кальмарлар және теңіз құстары капелинмен қоректенеді, әсіресе, шағылысу маусымында, капелин оңтүстікке көшіп бара жатқанда. Капелин 2-6 жасында құмды және қиыршық тасты түбіне немесе құмды жағажайларға шағылысады. Жағажайларда шағылысқан кезде капелиннің шағылыстан кейінгі өлім-жітімі өте жоғары, аталықтарында 100%-ға жуық. Аталықтарының ұзындығы жетіп, ал аналықтарының ұзындығы жетіп, дейді. Исландия капелині көктем мен жаз айларында Исландия, Гренландия және Ян-Майен арасындағы планктонға бай мұхит аймағында азық табу үшін жағаға жақын үлкен үйірлерде шағылысуға және көшуге барады. Капелиннің таралуы мен көші-қоны мұхит ағыстарымен және су массаларымен байланысты. Исландия айналасында, жетіліп келе жатқан капелиндер көктем мен жаз айларында солтүстікке қарай кең ауқымды азық іздеу көші-қонын жасайды, ал кері көші-қоны қыркүйек пен қараша айларында жүзеге асады. Шағылысу көші-қоны желтоқсан мен қаңтар айларында Солтүстік Исландиядан басталады. 2009 жылы Исландия ғалымдары Исландия айналасындағы капелин қорының өзара әрекеттесетін бөлшектік моделін жасап, өткен жылғы шағылысу көші-қонының бағытын сәтті болжады.
the fish
The capelin or caplin (Mallotus villosus) is a small forage fish of the smelt family found in the North Atlantic, North Pacific and Arctic oceans. In summer, it grazes on dense swarms of plankton at the edge of the ice shelf. Larger capelin also eat a great deal of krill and other crustaceans. Among others, whales, seals, Atlantic cod, Atlantic mackerel, squid and seabirds prey on capelin, in particular during the spawning season while the capelin migrate south. Capelin spawn on sand and gravel bottoms or sandy beaches at the age of two to six years. When spawning on beaches, capelin have an extremely high post spawning mortality rate which, for males, is close to 100%. Males reach in length, while females are up to long. Icelandic capelin move inshore in large schools to spawn and migrate in spring and summer to feed in the plankton rich oceanic area between Iceland, Greenland, and Jan Mayen. Capelin distribution and migration is linked with ocean currents and water masses. Around Iceland, maturing capelin usually undertake extensive northward feeding migrations in spring and summer, and the return migration takes place in September to November. The spawning migration starts from north of Iceland in December to January. In 2009, researchers from Iceland made an interacting particle model of the capelin stock around Iceland, successfully predicting the spawning migration route for the previous year.
Көбею
Қапшаң түрлерінің бірі ретінде, олардың жоғары көбею потенциалы және популяцияның табиғи өсу деңгейі жоғары. Олар шағылысу арқылы көбейеді, ал негізгі шағылысу маусымы көктемде болады, бірақ жазға дейін созылуы мүмкін. Шағылысатын көптеген қапшаңдар үш немесе төрт жаста болады. Бұл процесс әдетте түнде жүзеге асады. Бірақ Солтүстік Тынық мұхиты мен Ньюфаундленд жағалауларындағы суларда көпшілігі жағажайларда шағылысып, құрлыққа мүмкіндігінше жоғары секіреді, кейбіреулері тіпті құрлықта қалып қояды. Басқа балық түрлері жұмыртқаларын құрғап кететін жерлерге қалдырса (кейбіреулері, мысалы, қарапайым мидсман, тіпті төмен суда жұмыртқаларымен бірге құрлықта қалуы мүмкін) немесе судың үстіндегі өсімдіктерге (шашыраған тетралар) шашыраса, құрлыққа бірдей секіріп шағылысу қапшаң, грюнион және шөпті пуфферге тән. Жағажайда шағылысатын қапшаң популяцияларында, аналықтары шағылысқаннан кейін бірден шағылысу орындарынан кетеді және егер тірі қалса, келесі жылдары қайтадан шағылыса алады. Еркектері шағылысу орындарынан кетпейді және маусым бойы бірнеше рет шағылысуы мүмкін. Қапшаң популяциялары арасындағы осы айырмашылық, қапшаңның итеропарлық немесе семельпарлық репродуктивтік режимге физиологиялық тұрғыдан қабілетті екенін көрсетеді. Бұл түрдің факультативті шағылысушы екенін көрсетеді. Қапшаң температура диапазоны және шөгінді сияқты абиотикалық факторларға негізделген оптималды шағылысу орнын таңдауы мүмкін. Қапшаң жұмыртқалары үшін ең қолайлы температура диапазоны, яғни ең жоғары ұрықтану және ұрпақ сапасы, жұмыртқалар 5°C мен 10°C арасында инкубацияланған кезде байқалады. Арктикалық теңіз ортасында және Гренландияның батыс суларындағы қапшаң популяцияларының диетасын талдау зерттеулері олардың негізгі тамағы эуфаузидтер, амфиподтар және копеподтар екенін көрсетеді. Қапшаң – маңызды жемдік балық, ол Атлантикалық тресканың негізгі тамағы болып табылады. Сондықтан Солтүстік-Шығыс Атлантикадағы треска және қапшаң балық шаруашылығы Норвегия және Ресейдің негізгі ресурстардың иелері әзірлеген көп түрлі тәсілмен басқарылады. Баренц теңізінде Атлантикалық сельдь мөлшері көп болған жылдары қапшаңға елеулі әсер етеді. Тамақ үшін бәсекелестік және сельдьтің қапшаң дернәсілдерімен қоректенуі қапшаң қорының төмендеуіне әкелуі мүмкін. Бірақ кейбір жылдары, жоғары сельдь биомассасына қарамастан, қапшаңның жақсы жаңаруы сельдьтің қапшаң динамикасына әсер ететін жалғыз фактор емес екенін көрсетеді. Канаданың Квебек (әсіресе Гаспе түбегінде) және Ньюфаундленд және Лабрадор провинцияларында, жергілікті тұрғындар жаз айларында жағажайға барып, қапшаңды торлармен немесе қолдарына тиген нәрселермен жинап алуы әдеттегідей. Себебі қапшаңдар мамыр айының соңында немесе маусымның басында миллиондаған санда "құрлыққа шығады". Коммерциялық тұрғыдан қапшаң балық ұны және май өнеркәсібінің өнімдеріне қолданылады, бірақ сонымен қатар тағам ретінде де бағаланады. Етінің дәмі жағымды, сельдьтің дәміне ұқсайды. Қапшаң жұмыртқасы (масаго) Жапонияда жоғары құнды өнім саналады. Оны кейде васаби немесе жасыл тағамдық бояумен және васаби дәмімен араластырып, "васаби икрасы" деп сатады. Көбінесе масаго эбико ретінде сатылады және оның ұқсас сыртқы түрі мен дәміне байланысты тобиконың орнына қолданылады, бірақ жеке жұмыртқалары тобикодан кішкентайрақ және азырақ кеуекті болғандықтан ауыздағы сезімі әртүрлі.