Кіріспе

Американдық романист, эссеші, әңгімелер авторы Джонатан Аллен Летем (; 1964 жылғы 19 ақпанда туған) – американдық романист, эссеші және әңгімелер авторы. Оның алғашқы романы "Қару, кездейсоқ музыкамен" 1994 жылы жарық көрді, ол ғылыми фантастика мен детективтік жанрлардың элементтерін біріктірген туынды болды. 1999 жылы Летем National Book Critics Circle сыйлығын жеңіп алған "Анасы жоқ Бруклин" романын жариялады. 2003 жылы ол "Жалғыздық бекінісі" кітабын шығарды, ол New York Times бестселлерлері тізіміне енді. 2005 жылы ол МакАртур стипендиясын иеленді. 2011 жылдан бері ол Помона колледжінде шығармашылық жазудан дәріс оқып келеді.

Ерте өмір

Летем Бруклинде, Нью-Йоркте, саяси белсенді Джудит Франк Летем мен авангардты суретші Ричард Браун Летемнің отбасында дүниеге келді. Ол үш баланың ең үлкені еді. Әкесі протестант (шотланд және ағылшын текті), ал анасы еврей, Германия, Польша және Ресейден шыққан отбасынан. Оның ағасы Блейк Нью-Йорктегі алғашқы хип-хоп сахнасында өнер көрсеткен, ал қарындасы Мара суретші, жазушы және аудармашы болды. Отбасы Бруклиндегі Gowanus (қазіргі Boerum Hill) ауданының солтүстік бөлігінде, әлі қайта жаңартылмаған кезде тұрды. Летемнің жақын маңдағы Коббл-Хиллдегі P. S. 29 мектебіндегі төртінші сынып мұғалімі – болашақ Нью-Йорк қалалық мектептерінің басшысы Кармен Фаринья еді. Оны ол "үлгілі" мұғалім деп атады және өзінің алғашқы романы "Музыкамен бірге оқталатын Мылтық" кітабын оған арнады. Жарысқа толы қарым-қатынастар мен келіспеушіліктерге қарамастан, ол кейіннен богемиялық балалық шағын "керемет" және мәдени жағынан бай деп сипаттады. Ол Боб Диланның музыкасын толыққанды білді, "Жұлдыздар соғысын" тұңғыш көрсетілімі кезінде жиырма бір рет көрді және ғылыми фантастика жазушысы Филип К. Диктің барлық туындыларын оқыды. Кейін Летем Диктің туындыларының "марихуана мен панк-рок сияқты қалыптастыратын күші" болғанын, сондай-ақ өмірін кереметтей бұзып, қазір де жалғасып жатқан жолға түсіргенін айтты. Летемнің ата-анасы оның кішкентай кезінде ажырасып кеткен. Ол он үш жасында анасы Джудит мидың қатерлі ісіктен қайтыс болды, бұл оқиға оны ұзақ уақыт мазалады және шығармашылығына зор әсер етті. (Летем 2003 жылғы канадалық "Толық белгісіз" деректі фильмінде анасы мен Боб Диланның "Like a Rolling Stone" әні арасындағы тікелей байланыс туралы әңгімелейді.) 2007 жылы Летем: "Менің кітаптарымның барлығында үлкен, зарлап тұрған бос орын бар – тіл жоғалып кеткен, немесе біреу жоқ болған, немесе естеліктер ұмытылған" деді. "Музыка және өнер" клубында ол жеке журнал шығарды, "Әдеби алмасу" деп атады, онда суреттер мен жазбалар жарияланды. Ол сондай-ақ анимациялық фильмдер жасады және әлі жарық көрмеген 125 беттік "Батырлар" романын жазды. Орта мектепті бітіргеннен кейін Летем 1982 жылы Вермонттағы Беннингтон колледжіне суретші болу ниетімен түсті. Беннингтонда Летем "күшті әсерге ұшырады. Әке-шешесінің богемиялық ортасы менің кедей екенімді түсінуден, тіпті аздап болса да, сақтап қалған еді. Беннингтонда бұл шын мәнінде басыбайлылықпен кездесу арқылы жойылды". Летем он екі жыл Калифорнияда тұрды, Moe's және Pegasus & Pendragon Books сияқты қолданылған кітап дүкендерінде сатушы болып жұмыс істеді және бос уақытында жазды. Летем өзінің алғашқы әңгімесін 1989 жылы жариялады және 1990 жылдардың басында тағы бірнешеуін жариялады.

Алғашқы романдары

Летемнің алғашқы романы "Пушка, с случайной музыкой" – ғылыми фантастика мен Чандлерлік детективтік әңгіменің үйлесімі. Онда сөйлейтін кенгурулар, есірткі ортасының болашаққа бағытталған радикалды бейнелері және криогендік түрмелер кездеседі. Роман 1994 жылы "Харкорт Брейс" баспасында шықты, бұл оқиғаны Летем кейіннен "сарқырама" сезім деп сипаттады. "Алғашқы романдарымды жұқа қағаздан шығарамын деп едім", – деп еске алады ол, – "бірақ оның орнына, беделді баспа үлкен кітапты матамен қаптады. Мен бақыттан көкте болдым". "Пушка, с случайной музыкой" 1994 жылғы "Небюла" сыйлығының финалисі атанды және 1995 жылғы "Locus Magazine" оқырмандарының дауыс беруі бойынша "Ең үздік алғашқы роман" номинациясында бірінші орынды иеленді. 1990 жылдардың ортасында кинопродюсер және режиссер Алан Пакула романның кино құқықтарын сатып алды, соның арқасында Летем кітап дүкендеріндегі жұмысын тастап, өзінің бар уақытын жазуға жұмсауға мүмкіндік алды.

2005 жылдан қазіргі уақытқа дейін

2006 жылдың қыркүйегінде Летем "Роллинг Стоун" журналында жарияланған Боб Диланмен ұзақ сұхбаттан тұратын "Боб Диланның генийі" мақаласын жазды. Интервьюда Летемнің Диланның өнер жетістіктері туралы ойлары қамтылған. Онда Диланның қазіргі заманғы жазу техникасына қанағаттанбауы және өзінің мәртебесі жөніндегі ойлары ашылды. "Анасыз Бруклин" және "Жалғыздық бекінісінен" кейін Летем "[Әдеби тұрғыдан Бруклиннен кету уақыты келді, орын мен естелік туралы барлық пікірлерге қарсы тұруым керек еді" деп шешті. Романның атауы Роки Эриксон мен The Vulgar Boatmen-нің бір-бірімен байланысы жоқ екі әнінен алынған. Алғашқы атауы "Көздер-монстр" болған, бірақ баспашысы Летемді оны өзгертуге көндірді. Кейін ол сұхбат берушіге екі әнмен байланысты "кітапқа қоюым мені өте бақытты сезіндірді" деп мойындады және жаңа атау "менің сөз тіркесім емес, бірақ иеленген тіл және нәрселердің қайта қолданылуы туралы кітап үшін бұл жақсы көрінеді. Бұл өте жағымды, пассивті-агрессивті атау" деді. Роман әртүрлі пікірлерге бөлінді. Жоба туралы естігеннен кейін Омеганың түбіртегі Стив Гербер кейіпкерді өзінің қатысуынсыз пайдалануға наразылық білдірді, бірақ кейін Летеммен жобаны талқылап, оны "дұрыс бағаламағанын" мойындады. 2006 жылдың мамырында Marvel бас редакторы Джо Квесада серияның 2007 жылға кейінге шегерілгенін түсіндіріп, "[Летемнің] уақытына МакАртур грантының қосымша және күтпеген талаптары қойылды" деді. Жаңартылған "Омега - белгісіз" сериясы 2007 жылдың қазан айынан 2008 жылдың шілдесіне дейін ай сайынғы он шығарылыммен жарық көрді; шығарылымдар 2008 жылдың қазан айында бір томда жарық көрді. 2007 жылдың басында Летем 2009 жылдың 13 қазанында жарық көрген "Хроникалық қала" жұмысын бастады. 2008 жылдың шілдесінде Летем "Хроникалық қала" Манхэттеннің жоғарғы шығыс жағында орналасқан, Саул Беллоу, Филип К. Дик, Чарльз Г. Финни және Хичкоктің "Vertigo" фильміне зор ықпал еткен, сондай-ақ суып кеткен бала актер, мәдени сыншы, автобиография жазушы және қалалық шенеунік сияқты достар тобын қамтиды. Бұл ұзақ және ерекше" деді. Оның "Тәулік экстазы: плагиат" (2007) атты эссесі плагиатты қорғап, өнерде "сыйлық экономикасына" оралуға шақырады. Ол былай деп жазады: "Дән, жан - тіпті одан да әрі, барлық адам сөздерінің мәні, негізгі бөлігі, нақты және құнды материалы - плагиат. Менің басылымдарымды пираттық жолмен қолданбаңыз, менің көзқарастарымды тонаңыз. Ойынның аты - "Барлығын бер". Оқырман, сіз менің әңгімелерімді тыңдауға қуаныштысыз. Олар ешқашан менікі болған емес, бірақ мен оларды сізге бердім". 2011 жылы Памела Джексон мен Летем редакциялаған Филип К. Диктің экзегезі Houghton Mifflin Harcourt баспасында жарық көрді. Басқа жобалардың ішінде Летем Джон Карпентердің "Олар тірі" фильмі туралы қысқа кітаптар жариялады (2010 жылдың қазан айында "Олар тірі" деп жарияланды) және Talking Heads тобының "Музыкадан қорқу" альбомы туралы. 2011 жылдан бастап ол Помона колледжінде Рой Э. Диснейдің шығармашылық жазу профессоры болып қызмет етті, бұл лауазымды бұрын марқұм Дэвид Фостер Уоллес атқарған. Летемнің тоғызыншы романы "Диссидент бақшалары" 2013 жылдың 10 қыркүйегінде жарық көрді. Летемнің Лос-Анджелес Таймс газетіне берген сұхбатында роман "американдық солшылдар", атап айтқанда "қызыл пеленмен өскен буын, американдық коммунизмнің мұрасының мәнін түсінуге тырысады" делінген. Романның орны туралы Летем сол сұхбатта "Квинс пен Гринвич Виллиджде" орын алатынын айтты, бұл Нью-Йорктің тағы бір аудандық кітабы, "1958 жылы Гринвич Виллидж туралы жазу мен үшін шынымен де секіру болды, бұл менің жасаған фантастикалық нәрселерім сияқты қиялға толы секіру болды. Бірақ сонымен қатар өте қызықты". Doubleday-дан Ecco-ға баспагерді ауыстырғаннан кейін, Летем 2018 жылдың қарашасында "Азартшының анатомиясы / Блот" романынан кейін "Жабайы детектив" романын жариялады, бұл Летемнің "Анасыз Бруклин" романынан бергі детектив жанрына алғашқы оралуы болды. Летемнің он екінші романы "Қабылдау" - "екі бауырластың, олардың арасына түскен адамның және ядролық қуатпен жұмыс істейтін супер машинаның" түпнұсқалы пост-апокалиптикалық хикаясы, "баспагерлердің мәлімдемесіне сәйкес 2020 жылдың қарашасында жарық көрді. Летем 2017 жылы шыққан Lee Ranaldo альбомының тоғыз әнінің алтауын бірлесіп жазды. Ол Дэвид Боуменнің 2019 жылғы "Биг Бэнг" романына кіріспе жазды.

Жеке өмір

1987 жылы Летэм жазушы және суретші Шелли Джексонға үйленді; олар 1997 жылы ажырасты. Оның екі ұлы бар.