Қысқа мерзімді несиелер және олардың ерекшеліктері

Жылдам несиелер: қысқа мерзімді, кепілсіз, жоғары пайызды қарыздар туралы толық ақпарат. Ақша алудың оңай жолы, бірақ сақты болыңыз!

20 мин оқу

100%

Дереккөз: Payday loan — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Қысқа мерзімді кепілдіксіз несие

Айлық күніне берілетін несие (сонымен қатар айлық күніне аванс, жалақы несиесі, еңбекақы несиесі, шағын сомалы несие, қысқа мерзімді несие немесе қолма-қол ақша авансы) – бұл қысқа мерзімді кепілдіксіз несие, көбінесе жоғары пайыздық ставкалармен сипатталады. "Айлық күніне" термині айлық күніне берілетін несиеде қарыз алушының кредиторға болашақ жалақы күніне жазылған чекті беруімен, бірақ кредитордан сол жалақы сомасының бір бөлігін дереу қолма-қол ақшамен алуын білдіреді. Дегенмен, күнделікті тілде бұл түсінік несиенің өтелуі қарыз алушының жалақы күнімен байланысты болсын болмасын қолданылады. Бұл несиелер кейде "ақша аванстары" деп те аталады, бірақ бұл термин кредиттік карта сияқты алдын ала келісілген несие шебі бойынша берілген ақшаны да білдіруі мүмкін. Айлық күніне берілетін несиелерге қатысты заңнама түрлі елдерде және федеративтік жүйелердегі штаттар мен провинциялар арасында кеңінен өзгереді. Пайдакөрушіліктің алдын алу үшін (негізсіз және артық пайыздық ставкалар) кейбір юрисдикциялар кез келген кредитордың, соның ішінде айлық күніне несие берушілердің алатын жылдық пайыздық ставкасын (APR) шектейді. Кейбір юрисдикциялар айлық күніне несие беруді толығымен тыйымдайды, ал басқаларында айлық күніне несие берушілерге өте аз шектеулер қойылады. Айлық күніне берілетін несиелер жоғары дефолт деңгейімен байланысты.

Тарих

Экономист Майкл А. Стегманның 2007 жылғы зерттеуіне сәйкес, жалақы күніне несие беруші компаниялар 1990 жылға дейін өте сирек кездесетін, бірақ содан бері айтарлықтай өсті. Жеке компаниялар мен франшизалардың өздерінің несиелік талаптары болады. Дәстүрлі сауда үлгісінде қарыз алушылар жалақы күніне несие беруші дүкенге барып, кішкентай ақшалай несие алады, оның төлемі қарыз алушының келесі жалақысында толығымен өтелуі керек. Қарыз алушы несие сомасының және комиссияның толық мөлшерін көрсете отырып, кейінге шегерілген чек жазады. Несиенің мерзімі келгенде, қарыз алушының жеке өзі дүкенге келіп, несиені қайтаруы күтіледі. Егер қарыз алушы несиені жеке өзі төлемесе, несие беруші чекпен төлеуге құқылы. Егер шотта чекпен төлеуге жеткілікті қаражат болмаса, қарыз алушы банкіден чек қайтарылған үшін қосымша төлем төлеуі мүмкін, сондай-ақ несие төлемеу салдарынан қосымша комиссиялар немесе жоғары пайыздық мөлшерлеме (немесе екеуі де) қолданылуы мүмкін. Онлайн жалақы күніне несие берудің жаңа тәсілінде, тұтынушылар несие өтінімін онлайн толтырады (немесе кейбір жағдайларда, әсіресе құжаттар қажет болғанда факс арқылы). Содан кейін қаражат тікелей қарыз алушының шотына аударылады, ал несие төлемі және/немесе қаржылық төлем қарыз алушының келесі жалақы күні электрондық түрде алынады.

Пайдаланушылардың демографиялық жағдайы және қарыз алу себептері

Pew Charitable Trusts ұйымының зерттеуіне сәйкес, "АҚШ-тағы көптеген микроқаржы несиесін алушылардың басым бөлігі ақ нәсілді, әйел және 25-44 жас аралығындағы адамдар. Дегенмен, басқа факторларды ескергеннен кейін, микроқаржы несиесін алу ықтималдығы жоғары бес топ бар: жоғары білімі жоқтар (төрт жылдық колледжді бітірмегендер); үйді жалға алушылар; афроамерикалықтар; жылдық табысы 40 000 доллардан аз адамдар; және ажырасып немесе үлгісіз болып кеткендер". Көптеген несие алушылар микроқаржы несиесін апталар бойы тұрмыстық шығындарды жабу үшін пайдаланады, ал емес күтпеген төтенше жағдайлар үшін. Орташа несие алушы жылдың бес айы бойы қарыздармен жүреді. Бұл АҚШ Федералдық депозиттерді сақтандыру корпорациясының (FDIC) 2011 жылғы зерттеуінің нәтижелерін растайды, онда қара және испанотілді отбасылар, жақында көшіп келгендер және жалғыз ата-аналар микроқаржы несиесін алуға бейім екендігі анықталды. Сонымен қатар, олардың осы өнімді пайдалану себептері микроқаржы индустриясы ұсынғандай, бір реттік шығындар үшін емес, тұрақты міндеттемелерді орындау үшін болды. Иллинойс штатының Қаржы және кәсіби реттеу департаменті үшін жасалған зерттеу Иллинойс штатының көптеген микроқаржы несиесін алушыларының жылдық табысы 30 000 доллар немесе одан аз екенін көрсетті. Техас штатының Тұтынушылар несиесі жөніндегі комиссарының кеңсесі 2012 жылғы микроқаржы несиесін пайдалану туралы деректерді жинады және қайта қаржыландыру көлемі бастапқы несие көлемімен салыстырғанда 2,01 миллиард долларды құрағанын анықтады. Есепте жылдық қарыздылық туралы ақпарат жоқ. Бас редакцияға жолданған хатта салалық сарапшы басқа зерттеулерде микроқаржы несиесі қолжетімді болғанда тұтынушылардың жағдайы жақсаратыны көрсетілгенін айтты. Pew-тің есептері микроқаржы несие беруді қалай жетілдіруге болатынына назар аударды, бірақ тұтынушылардың жоғары пайыздық несиеге қол жеткізуімен немесе одан бас тартуымен жағдайының қандай болатынын бағаламады. Pew-тің демографиялық талдауы 33 576 адамды қамтитын кездейсоқ сандық сауалнамаға негізделді, оның ішінде 1855 микроқаржы несиесін алған адамдар болды. Басқа зерттеуде, Федералдық резервтік жүйенің зерттеу бөлімі және Джордж Вашингтон университетінің Бизнес мектебіндегі Қаржылық қызметтерді зерттеу бағдарламасының Грегори Эллихаузенінің зерттеуі бойынша, 41% 25 000 және 50 000 доллар арасында табыс табады, ал 39% 40 000 доллар немесе одан да көп табыс табады. 18%-ының табысы 25 000 доллардан төмен.

According to a study by The Pew Charitable Trusts, "Most payday loan borrowers [in the United States] are white, female, and are 25 to 44 years old. However, after controlling for other factors, there are five groups that have higher odds of having used a payday loan: those without a four year college degree; home renters; African Americans; those earning below $40,000 annually; and those who are separated or divorced." Most borrowers use payday loans to cover ordinary living expenses over the course of months, not unexpected emergencies over the course of weeks. The average borrower is indebted about five months of the year. This reinforces the findings of the U. S. Federal Deposit Insurance Corporation (FDIC) study from 2011 which found black and Hispanic families, recent immigrants, and single parents were more likely to use payday loans. In addition, their reasons for using these products were not as suggested by the payday industry for one time expenses, but to meet normal recurring obligations. Research for the Illinois Department of Financial and Professional Regulation found that a majority of Illinois payday loan borrowers earn $30,000 or less per year. Texas' Office of the Consumer Credit Commissioner collected data on 2012 payday loan usage, and found that refinances accounted for $2.01 billion in loan volume, compared with $1.08 billion in initial loan volume. The report did not include information about annual indebtedness. A letter to the editor from an industry expert argued that other studies have found that consumers fare better when payday loans are available to them. Pew's reports have focused on how payday lending can be improved, but have not assessed whether consumers fare better with or without access to high interest loans. Pew's demographic analysis was based on a random digit dialing survey of 33,576 people, including 1,855 payday loan borrowers. In another study, by Gregory Elliehausen, Division of Research of the Federal Reserve System and Financial Services Research Program at the George Washington University School of Business, 41% earn between $25,000 and $50,000, and 39% report incomes of $40,000 or more. 18% have an income below $25,000.

Сын

Ұлыбританияда Jubilee Debt Campaign ұйымының Сара Джейн Клифтон: "қиыншылықтар, төмен жалақы және тұрақсыз жұмыс адамдарды тек қана күн көрісін қамтамасыз ету үшін, ашкөз несие берушілерден жоғары пайызбен қарыз алуға мәжбүр етуде. Үкімет бұл мәселені жедел түрде шешуі керек, ашкөз несие берушілерді тежеу ғана емес, сонымен қатар өмір сүру құнының өсуіне және әлеуметтік қорғау жүйесінің қысқаруына қарсы күресуі қажет, себебі осы факторлар адамдарды қарыздың құрбаны етеді."

Төмен табысты қауымдардан ақшаны алу

Отбасының жалақы күніне несие алу ықтималдығы олардың банк шоты болмауы немесе банк шотының жеткіліксіздігі, немесе дәстүрлі депозиттік банк шотына қол жеткізе алмауы жағдайында артады. Америкалық контексте жалақы күніне несие алатын отбасылардың көп бөлігі қара немесе испаниялық, жақында көшіп келген және/немесе білімі жеткіліксіз болады. Бұл, сәйкесінше, төмен кірісті азаматтардың мүліктік құнын азайтуға әкеп соғады. Тұтынушылардың құқығын қорғайтын "Insight Center" ұйымы 2013 жылы жалақы күніне несие беру АҚШ экономикасына жыл сайын 774 миллион долларға түскенін хабарлады. Федералдық резервтік банк жүргізген зерттеуде: "Біз жалақы күніне несие берудің біздің жыртқыштық деп анықтауымызға сәйкес келе ме екенін тексердік. Жоғары несие лимиті бар штаттарда білімі төмен және кірісі тұрақсыз отбасылардың несиеден бас тарту ықтималдығы төмен екенін, бірақ қарыз төлемеу ықтималдығы жоғары емес екенін анықтадық. Қарыз төлемеудің жоғары деңгейі болмағандықтан, жалақы күніне несие берушілерден алынған қосымша несие біздің 'жыртқыштық' анықтамамызға сәйкес келмейді". Бұл ескертудің себебі, 30 күннен кем мерзімге берілген несиеде төлемдер болмайды және несие беруші кезекті төлем алғаннан кейін мерзім аяқталысымен несиені ұзартуға дайын. Баяндамада сондай-ақ жалақы күніне несие берудің өте қымбат екені және қарыз алушының жағдайы несие берушіден нашар екені атап өтілді, бұл тұтынушылық несие берудегі ақпараттың әдеттегі теңсіздігіне кері бұрылыс болып табылады, онда несие беруші несиенің қарызға лайықтылығын бағалау үшін кепілдік беруі керек. 2012 жылғы заң журналында жалақы күніне несие беруді реттеудің негіздері талданды. Қорытындыда, нақты тұтынушыларға тигізетін әсерін анықтау қиын болғанымен, қарыз алушының жалақы күніне несие алу шешіміне байланысты сыртқы тараптардың әсеріне ұшырайтыны айтылды. Ең көп зардап шегетіндер – сол қарыз алушының басқа да төмен пайыздық қарыздарының иелері, себебі олардың өтелуі енді күмәнді, өйткені шектеулі кіріс алдымен жалақы күніне несиеге байланысты төлемді төлеуге жұмсалады. Бұл өнімнің сыртқы шығындарын оған қол жеткізе алмайтын бизнестерге, сондай-ақ несие алғаннан кейін ресурстары азайған балалар мен отбасыларға дейін кеңейтуге болады. Сыртқы шығындар ғана, адамдарға таңдау мүмкіндігі берілмей, оларға мәжбүрлеу, қарыз алушының жалақы күніне несие алу шешімінің толық салдарын түсінгеніне қарамастан, күшті реттеуді негіздеу үшін жеткілікті болуы мүмкін. Сондай-ақ, жалақы күніне несие берушілер өз клиенттерінде қарыздың айналымын жалғастырады деп сынға ұшырады, себебі олар адамдарды жалпы ақшасыз қалдырады. Көптеген жалақы күніне несие берушілер өздерін "өмірдің кішкентай мәселелеріне шешім" деп жарнамаласа да, бұл сирек кездеседі; жалақы күніне несиелердің 69% электр энергиясы, газ немесе азық-түлік сияқты күнделікті қайталанатын шығындарды жабу үшін алынады. Бұл жалақы күніне несие берушілер келесі айларда сол қайталанатын шығындармен бетпе-бет келгенде қайтадан несие алуға бейімделеді, қарыз айналымын жалғастырады. 2016 жылы Google өзінің жүйелерінен жалақы күніне несие беруге қатысты барлық жарнамаларды тыйым салды, олар 60 күн ішінде өтеуді талап ететін немесе (АҚШ-та) 36% немесе одан жоғары жылдық пайыздық мөлшерлемесі бар несиелер ретінде анықталды.

The likelihood that a family will use a payday loan increases if they are unbanked or underbanked, or lack access to a traditional deposit bank account. In an American context the families who will use a payday loan are disproportionately either of black or Hispanic descent, recent immigrants, and/or undereducated. respectively), they have the effect of depleting the assets of low income communities. The Insight Center, a consumer advocacy group, reported in 2013 that payday lending cost U. S communities $774 million a year. A report from the Federal Reserve Bank of New York concluded that, "We test whether payday lending fits our definition of predatory. We find that in states with higher payday loan limits, less educated households and households with uncertain income are less likely to be denied credit, but are not more likely to miss a debt payment. Absent higher delinquency, the extra credit from payday lenders does not fit our definition of predatory." The caveat to this is that with a term of under 30 days there are no payments, and the lender is more than willing to roll the loan over at the end of the period upon payment of another fee. The report goes on to note that payday loans are extremely expensive, and borrowers who take a payday loan are at a disadvantage in comparison to the lender, a reversal of the normal consumer lending information asymmetry, where the lender must underwrite the loan to assess creditworthiness. A 2012 law journal note summarized the justifications for regulating payday lending. The summary notes that while it is difficult to quantify the impact on specific consumers, there are external parties who are clearly affected by the decision of a borrower to get a payday loan. Most directly impacted are the holders of other low interest debt from the same borrower, which now is less likely to be paid off since the limited income is first used to pay the fee associated with the payday loan. The external costs of this product can be expanded to include the businesses that are not patronized by the cash strapped payday customer to the children and family who are left with fewer resources than before the loan. The external costs alone, forced on people given no choice in the matter, may be enough justification for stronger regulation even assuming that the borrower him or herself understood the full implications of the decision to seek a payday loan. Payday lenders have also been criticized for perpetuating a cycle of debt in their users as they leave people with less money overall. While most payday loans advertise themselves as "the solution to life's little surprises", this is rarely the case; 69% of payday loans are taken out to cover everyday recurring expenses such as electricity bills, gas, or groceries. This perpetuates the cycle of debt as payday lenders are more likely to resort to payday loans again once they are charged with the same recurring expense in the next few months. In 2016, Google announced that it would ban all ads for payday loans from its systems, defined as loans requiring repayment within 60 days or (in the US) having an APR of 36% or more.

Рұқсат етілмеген клондар фирмалары

2015 жылдың тамызында Ұлыбританияның Қаржылық мінез-құлық органы (FCA) басқа да нақты компаниялардың атын қолданып, шұғыл несие беру қызметтерін ұсыну үшін рұқсатсыз фирмалардың, сондай-ақ "көшірме фирмалар" деп аталатын фирмалардың саны артқанын хабарлады. Олар, мысалы, Payday Loans Now сияқты бастапқы компанияның көшірмесі ретінде әрекет етеді. FCA кез келген қаржылық операцияға қатысу алдында, қаржылық компанияларды Қаржылық қызметтер тізілімі арқылы тексеруді қатысты түрде ұсынды.

Агрессивті жинау практикасы

АҚШ заңдарында, төлем күні несие берушісі басқа қарыздарды өндіріп алу үшін қолданылатын стандартты өндіріп алу әдістерін ғана қолдана алады, атап айтқанда, Әділетті қарыздарды өндіріп алу туралы заңда (FDCPA) көрсетілген стандарттар. FDCPA қарыз жинаушыларға қарызкерлерден өндіріп алу үшін зорлық, әділетсіз және алдамшы тәсілдерді пайдалануға тыйым салады. Мұндай тәсілдерге таңғы сағат 8-ден бұрын немесе түнгі сағат 9-дан кейін қоңырау шалу, немесе қарызкерлерді жұмында шақыру жатады. Көп жағдайда қарыз алушылар несие берушіге келешектегі күні көрсетілген чек жазады; егер қарыз алушының шотында чек күніне дейін жеткілікті қаражат болмаса, чек қайтарылады. Техас штатында несие берушілерге келешектегі күні көрсетілген чек болған жағдайда қарыз алушыны ұрлық үшін сотқа беруге тыйым салынған. Алайда, штаттың "The Money Center" деп аталатын бір несие берушісі клиенттерінен несие берілген күні жазылған чектерді алады. Клиенттер ақшасы болмағандықтан қарыз алады, сондықтан несие беруші чек күні қайтарылатынын біліп, оны қабылдайды. Егер қарыз алушы мерзімінде төлемесе, несие беруші оны «қалпын» чек жазғаны үшін сотқа береді. Несие берушілер тұтынушының міндеттемесін алдымен төлемді сұрау арқылы өндіріп алуға тырысады. Ішкі өндіріп алу сәтсіз аяқталса, кейбір төлем күні несие берушілері қарызды өндіріп алуды сырттан тапсыруы немесе үшінші тарапқа сатуы мүмкін. Шағын пайыз төлем күні несие берушілері бұрын қарыз алушыларды қылмыстық қудалаумен қорқытып, чек бойынша алаяқтық жасады деп айыптаған. Бұл тәсіл көптеген юрисдикцияларда заңсыз және оны осы саланың сауда бірлестігі – Американың қаржылық қызметтер қауымдастығы айыптап тастады.

Тез арада берілетін несиелердің баға құрылымы

Тез несие беру саласы доллармен есептегенде төменгі сомада және қысқа мерзімде қолданылатын дәстүрлі пайыздық мөлшерлемелер тиімді болмайды деп мәлімдейді. Мысалы, 20% жылдық пайыздық мөлшерлемемен (апта сайын есептелген) бір апталық 100 долларлық несиеден тек 38 цент пайыз түседі, бұл несие беруге кеткен шығындарды өтемейді. Зерттеулер көрсеткендей, орташа есеппен, төлем күні несиелерінің бағасы өсті, және мұндай өзгерістер «бағалық нүктелер арқылы жеңілдетілген ыңғайлы сөз байласуға сәйкес келеді». Тұтынушылардың құқығын қорғаушылар мен саладағы сарапшылар, мысалы, Тұтынушылардың қаржылық қорғалу бюросы (CFPB), Әділ сауда кеңсесі (OFT) және Pew Charitable Trusts пікірінше, төлем күні несиелері – нарықтың классикалық сәтсіздігінің мысалы. Мүкемел нарықта сатушылар мен сатып алушылар рационалды түрде бәсекелесіп, бағалар нарық сыйымдылығына байланысты өзгерер еді. Алайда, төлем күні несие берушілердің бағасын төмендетуге мүддесі жоқ, себебі олар өз несиелерін патенттетей алмайды. Егер бір несие беруші көбірек клиенттерді тарту үшін сыйақысын немесе пайыздық мөлшерлемесін төмендетсе, басқа несие берушілер де дереу одан үлгі алады, бұл кез келген артықшылықты жояды. Осының салдарынан, көптеген төлем күні несие берушілер заңмен рұқсат етілген ең жоғары мөлшерде, яғни жылдық пайыздық мөлшерлемесі 400%-ға дейін төлейді.

Өнеркәсіптің рентабельділігі

Fordham Journal of Corporate & Financial Law журналының тиімділік талдауында АҚШ-тағы жеті ашық саудадағы несие беру компаниясының (ломбардтарды қоса алғанда) орташа пайда маржасы 7,63%, ал таза несие берушілер үшін 3,57% болғаны анықталды. Бұл көрсеткіштер несиелік кооперативтер және банктер сияқты басқа дәстүрлі несиелік мекемелердің көрсеткіштерінен төмен. Аталған кезеңде Starbucks компаниясының пайда маржасы 9%-дан асып түсті, ал салыстыру үшін тартылған несие берушілердің орташа пайда маржасы 13,04% құрады. Бұл салыстыру несие берушілер Capital One, GE Capital, HSBC, Moneytree және American Express Credit сияқты ірі компаниялар болды.

Ақылы қызмет көрсету шығындарына сәйкес

FDIC қаржы зерттеулер орталығының зерттеуі көрсеткендей, "пайдалану шығындары алдын ала алынған төлемдердің көлеміне пропорционал емес" және тұрақты пайдалану шығындарын және "көтеріңкі дефолт деңгейін" ескергеннен кейін, жалақы күніне берілетін несиелер "қалыпты жағдайда үлкен пайда әкелмейді". Дегенмен, жалақы күніне берілетін несиелердің дефолт деңгейі жоғары деп жиі айтылса да, бірнеше зерттеушілер бұл жалақы күніне берілетін өнімнің табиғатынан туындайтын құбылыс екенін, ал ұзақ мерзімді несиелер кезеңінде қарыз алушы дефолтқа түсіп, кейіннен төлем жасауға қабілетті болатын жағдайлар жиі кездесетінін атап өтті. Нақты шығындар дәстүрлі несие түрлерімен салыстырғанда артық емес, себебі жалақы күніне берілетін несиелердің көп бөлігі бастапқы негізгі сомаға төлем жасалмай, қайта-қайта жаңа несиелерге ауыстырылады. Инвесторлар үшін төмен дефолт деңгейінің болуы тартымды. Advance America компаниясының 2011 жылғы желтоқсандағы 10-K SEC құжатында инвесторлармен жасалған келісімде "әрбір қаржылық айдағы нақты шығындардың орташа мөлшері, алдыңғы он екі айдағы әрбір қаржылық айдың соңындағы түзетілген операциялық талаптардың орташа сомасының 4,50%-нан аспауы" ережесі қарастырылған. Сондай-ақ, 2011 жылғы орташа айлық дебиторлық қарызы 287,1 миллион доллар болса, орташа шығын 9,3 миллион доллар немесе 3,2% құрады. Дәстүрлі несие берушілермен салыстырғанда, жалақы күніне несие беретін компаниялар несие берудің дәстүрлі әдістерін қолданбай, әрбір қарыз алушының төлеу қабілетін тексеру қажеттілігін жоятын, несиенің кішкентай мөлшері мен оңай қайтару шарттары арқасында шығындарды үнемдейді. Осы себепті жалақы күніне несие берушілер қарыз алушының негізгі соманы төлеуге қабілетті екенін, басқа да қарыздық міндеттемелерімен бірге тексеруге көбінесе тырыспайды.

Нарықтар басқа жағдайда қол жетімді емес қызметтерді ұсынады

Минималды ережелерді жақтаушылар, кейбір жеке тұлғалардың қарыз алу үшін микроқаржы компанияларына жүгінуіне себеп басқа баламалардың толығымен таусылғаны екенін айтады. Мұндай тұтынушылар микроқаржы компаниялары болмаған жағдайда заңсыз жолға түсуі мүмкін. Микроқаржыны қолдайтын Том Леман былай деді:
"Микроқаржы қызметтері жоғары тәуекелді қарыз алушыларға кепілсіз несиенің шағын сомасын ұсынады және басқа қаржы институттары бермейтін кезде төмен кірісті отбасыларға несие береді. Соңғы он жылдағы "несие беруді демократияландыру" халықтың көп бөлігіне, әсіресе кедейлерге бұрын қол жеткізе алмайтын шағын несиелерді қолжетімді етті". Бұл аргументтерге екі тұрғыдан қарсылық білдіріледі. Біріншіден, Роберт Майердің 2012 жылғы "Қаржылық акулалар, пайыздық мөлшерлемелер шегі және дерегуляция" зерттемесіне сәйкес, қарыз алушылардың заңсыз немесе қауіпті несие көздеріне жүгіну тарихының нақты негізі жоқ. Пайыздық мөлшерлемелерді шектеу, ерекше жағдайларды ескермегенде, "қаржылық акулалардың" өсуінсіз көптеген аймақтарда шағын несиелерге мүмкіндік берді. Екіншіден, 2012 жылғы Қаржылық қызметтер инновациялық орталығының есебіне сәйкес, микроқаржы компанияларынан несие алғандардың 80%-ы оны кем дегенде бір рет қайта жасайды. Сонымен қатар, микроқаржы компаниялары шектеулі немесе толығымен тыйым салынған штаттарда шағын сомадағы несиеге қанағаттандырылмаған сұранысқа дәлелдер жоқ. 2012 жылы американдық либертариандық ой-санау орталығы Cato Institute жасаған есепте несиелердің құны жоғары бағаланғаны және микроқаржы компаниялары дәстүрлі несие берушілер ұсынбайтын өнімді ұсынатыны анықталды. Алайда, есеп 40 респонденттен алынған сауалнамаларға негізделген. Есеп авторы Виктор Стэнго 2015 жылға дейін Тұтынушылар несиелерін зерттеу қорының (CCRF) кеңесінде болды және 2013 жылы CCRF-тен 18 000 доллар төлем алды.

Үй шаруашылығының әл-ауқаты жақсарды

Нью-Йорк Федералды резервтік банкінің қызметкерлері дайындаған есепте, айлық төлемге берілетін несиелерді "жаратылысқа қарсы" деп санауға болмайды, себебі олар үй шаруашылықтарының әл-ауқатын жақсартуы мүмкін. "Жаңа жегіш несие беруді анықтау және жою" есебінде: "Егер айлық төлем несие берушілер үй шаруашылықтарының әл-ауқатын несиелік шектеулерді жеңілдету арқылы арттырса, жаратылысқа қарсы заңнама оны нашарлатуы мүмкін" делінген. Есептің авторы Дональд П. Морган жаратылысқа қарсы несие беруді "әл-ауқатты төмендететін несие беру" деп түсіндірді. Алайда, ол несиелердің өте қымбат екенін, және олардың білім деңгейі төмен немесе табысы тұрақсыз үй шаруашылықтарына берілуі мүмкін екенін де атап өтті. Солтүстік-Батыс университетінің Келлогг басқару мектебінің профессоры Брайан Мелцер айлық төлем несиесін пайдаланушылардың үй шаруашылықтарының қаржылық жағдайы нашарлағанын анықтады, себебі қайта берілген несиелердің жоғары құны коммуналдық төлемдер мен жалдау сияқты тұрақты төлемдерді жасау қабілетіне әсер етті. Бұл, айлық төлем несиесін пайдаланушылар оны өтеудің орнына қайта жаңартады деген болжамға негізделген, және бұл FDIC мен Тұтынушыларды қорғау бюросының айлық төлем несиесін пайдаланушылардың үлкен үлгілерін зерттеу арқылы расталған. Чарльз Ривер Ассошиэйтс зерттеушісі Петру Стелиан Стояновичи және Клемсон университетінің экономика профессоры Майкл Т. Малони "айлық төлем несие беруі банкроттыққа әкелетініне ешқандай эмпирикалық дәлел таппады, бұл айлық төлем несиесіне қарсы қарыз тұзағы туралы аргументке күмән тудырады" деген қорытынды жасады. Бұл есепті Федералды резервтік кеңестің (ФРК) 2014 жылғы зерттеуі де растады, онда айлық төлем несиесін пайдаланушылар арасында банкроттық жағдайлар екі есеге артқан, бірақ бұл өсім маңызды деп есептелмеді. FRK зерттеушілері сондай-ақ айлық төлемді пайдаланудың үй шаруашылықтарының әл-ауқатына, уақыт өте келе кредиттік рейтингінің өзгеруі арқылы өлшенгенде, оң немесе теріс әсер етпегенін анықтады.

Апатты аймақтардағы көмек

2009 жылы Чикаго университетінің Бут бизнес мектебінің профессоры Адаир Морс жүргізген зерттеуде табиғи апаттар болған аймақтарда, жылдам несие алуға мүмкіндік болған жерлерде тұтынушылар, мұндай несиелердің болмаған апат аймақтарындағыларға қарағанда жақсы жағдайға тап болды. Ғарыштандырулардың саны ғана емес, сонымен қатар туылу көрсеткіштері де салыстыру нәтижесінде кері әсерге ұшырамады. Бұдан өзге, Морстың зерттеуі жылдам несие берушілер қызмет көрсететін аймақтарда есірткі және алкогольге тәуелділікпен емделген адамдардың саны азайғанын көрсетті.

Австралия

2009 жылға дейін тұтынушылық несиелерді реттеуді негізінен штаттар мен аумақтар жүргізді. Жаңа Оңтүстік Уэльс және Квинсленд сияқты кейбір штаттар жылдық пайыздық мөлшерлемені 48%-ға дейін шектейтін заңдар қабылдады. 2008 жылы Австралия штаттары мен аумақтары тұтынушылық несиелерді реттеу өкілеттіктерін Ұлттық үкіметке (Commonwealth) берді. 2009 жылы Ұлттық тұтынушыларды несиеден қорғау туралы 2009 жылғы заң (Cth) қабылданды, ол бастапқыда күнделікті несие берушілерді басқа несие берушілерден ешқандай айырмашылықсыз қарастырды. 2013 жылы Парламент 2012 жылғы Тұтынушылар несиелері және корпорациялар заңнамасын өзгерту (жетілдірулер) туралы заң (Cth) қабылдау арқылы күнделікті несие беруді күшейтті, ол барлық тұтынушылар несие келісімдері үшін 48%-дық тиімді жылдық пайыздық мөлшерлеме (ЖПМ) шегін белгіледі (барлық алымдар мен төлемдерді қоса алғанда). Шағын сомадағы несие келісімшарты (SACC) деп аталатын, 16 күннен 1 жылға дейінгі мерзімге 2000 доллардан кем сомаға уәкілетті емес салым қабылдайтын мекемелермен жасалған келісімшарт бойынша несие беретін күнделікті несие берушілерге, 4%-дық айлық (немесе оның бір бөлігі) төлемақымен қоса 20% құрылтай ақысын алуға рұқсат етіледі (тиімді жылдық 48%-ға тең). Орташа сомадағы несие келісімшарты (MACC) деп аталатын, 2000-5000 доллар аралығында салым қабылдамайтын мекемелермен жасалған келісімшарт бойынша несие беретін күнделікті несие берушілер 48%-дық заңмен белгіленген жылдық пайыздық мөлшерлеме шегіне қоса 400 доллар құрылтай ақысын алуға болады. Күнделікті несие берушілер барлық кредиторларға қолданылатын жауапты несие беру талаптарын орындауға міндетті. Басқа юрисдикциялардан айырмашылығы, Австралиядағы SACC немесе MACC өнімдерін ұсынатын күнделікті несие берушілер өздерінің алымдарын тиімді жылдық пайыздық мөлшерлеме түрінде көрсетуге міндетті емес.

Канада

C28 заң жобасы, егер провинциялар төлем күніне берілетін несиелерді реттейтін заңдар қабылдаса, төлем күніне берілетін несие компанияларын заңнан босату мақсатында, Канаданың Қылмыстық кодексін жоққа шығарады. Канададағы төлем күніне берілетін несиелерді әр провинция жеке-жеке реттейді. Ньюфаундленд және Лабрадор провинцияларын қоспағанда, барлық провинциялар тиісті заңдарды қабылдады. Мысалы, Онтарио провинциясында несиелердің максималды мөлшерлемесі 14,299% - ға тең (2 апта мерзімге 100 долларға 21 доллар). 2017 жылдан бастап, ірі несие берушілер мөлшерлемені 2 апта мерзімге 100 долларға 18 долларға дейін төмендетті.

Ұлыбритания

Қаржылық мінез-құлық органы (FCA) өзінің кеңейтілген өкілеттігіне кіретін 50 мыңнан астам несие фирмасы бар екенін бағалайды, олардың 200-і – шұғыл несие берушілер. Ұлыбританияда шұғыл несиелер өте қарқынды өсіп келе жатқан сала болып табылады, 2009 жылы осындай несиелерді пайдаланған адамдардың саны 2006 жылмен салыстырғанда 4 есе артты – 2009 жылы 1,2 миллион адам 4,1 миллион несие алды, ал жалпы несие сомасы 1,2 миллиард фунт стерлингті құрады. 2012 жылы нарықтың құны 2,2 миллиард фунт стерлингке жетеді деп есептеледі және несиенің орташа көлемі шамамен 270 фунт стерлинг болды. Қарыз алушылардың үштен екісінің жылдық табысы 25 000 фунт стерлингтен төмен. Шұғыл несие компанияларының қарызға алатын пайыздық ставкаларына ешқандай шектеулер қойылмаған, алайда олар заң бойынша жылдық тиімді пайыздық мөлшерлемені (APR) көрсетуге міндетті. – және көпұлттық EZCorp компаниясына тиесілі Cash Genie, қарыз алушылардан өндіріп алу және төлемдерді қабылдау тәсіліндегі бірқатар мәселелерге байланысты.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та бұл несиелердің сыйақы мөлшерлемелері көптеген штаттарда Бірыңғай Шағын Несие Заңдарымен (USLL) шектелген, әдетте 36-40% жылдық пайыздық мөлшерлеме (ЖПМ) қалыпты делінетін. Жалақы күні несиелері 27 штатта заңды, ал тағы 9 штатта қысқа мерзімді несие беруге рұқсат етіледі, бірақ шектеулермен. Қалған 14 штат пен Колумбия округінде бұл практикаға тыйым салынған. Кейбір юрисдикцияларда жылдық пайыздық мөлшерлеме (ЖПМ) өсімқорлықтың алдын алу үшін шектеледі. Сондай-ақ, кейбір штаттарда қарыз алушы бір уақытта ала алатын несиелердің санына шектеулер қойылған заңдар бар. Федералдық реттеуге келетін болсақ, Додд-Фрэнк Уолл-стрит реформасы және тұтынушыларды қорғау туралы заң Тұтынушылардың қаржылық қорғанысын қамтамасыз ету бюросына (CFPB) барлық жалақы күні несие берушілерін, олардың мөлшеріне қарамастан, реттеуге арнайы өкілеттік берді. Әскери несие беру туралы заң белсенді қызметтегі қарулы күштердің мүшелері мен олардың тәуелді адамдарына берілген салық қайтарым несиелеріне және белгілі бір жалақы күні мен автонесиелеріне 36% сыйақы мөлшерлемесін белгілейді, сондай-ақ мұндай несиелердегі кейбір шарттарға тыйым салады. CFPB әскери қызметшілерге несие беруге тыйым салуды бұзу және агрессивті жинау тактикасын қолдану сияқты себептермен жалақы күні несие берушілеріне қарсы бірнеше іс-шаралар қолданды. CFPB жалақы күні несиелері туралы сұрақтарға жауап беру үшін веб-сайтты да басқарады. Сонымен қатар, кейбір штаттар өздерінің заңдарын бұзады деп санайтын несие берушілерді белсенді түрде қудалайды. Жалақы күні несие берушілері Американың түпкілікті халықтарының резервацияларының егеменді статусын тиімді пайдаланды, көбінесе тайпа мүшелерімен серіктестік құрып, мемлекеттік заңнан қашып, интернет арқылы несиелер ұсынады. Алайда, Федералды сауда комиссиясы осы несие берушілерді де жақсырақ бақылай бастады. Кейбір тайпалық несие берушілерді түпкілікті халықтар басқаратын болса, көптеген жағдайларда олардың "тайпаны жалға алу" схемаларының нәтижесі екендігіне дәлелдер бар, онда түпкілікті емес компаниялар тайпалық жерлерде қызмет етеді.

Табыс күніне арналған несиелердің баламалары

Көптеген несие алушылар үшін басқа да нұсқалар бар. Оларға ломбардтар, несиелік кооперативтердің төмен пайыздық мөлшерлемелері мен қатаң талаптары бар несиелері (мақұлдауға көбірек уақыт кетеді), қызметкерлердің еңбек ақысынан алдын ала төлем алу, несие төлеу жоспарлары, жұмыс берушілерден алдын ала қолма-қол ақша алу ("жалақыдан алдын ала"), автоломбард, банк овердрафты қызметі, несие карталарынан қолма-қол ақша алу, төтенше жағдайлардағы қоғамдық көмек бағдарламалары, шағын тұтыну несиелері, бөліп төлеу несиелері және туыстар мен достарынан тікелей несие алу кіреді. Pew Charitable Trusts 2013 жылы жүргізген зерттеуінде, несие алушылар көбінесе осы баламалардың біреуінен қашу үшін микронесие алғанын, бірақ соңында микронесиені төлеу үшін сол баламалардың біріне жүгінгенін анықтады. Егер тұтынушыда жеке көлігі болса, автонесие микронесиеге балама болады, себебі автонесиелерде несие тарихы мен жұмыс тарихының орнына көліктің құны несие ретінде пайдаланылады. Басқа баламаларға Пентагон Федералды Кредиттік Одағының Қоры (PenFed Foundation) активтерді қайтару жиынтығы (ARK) бағдарламасы жатады. Базалық банк қызметтері көбінесе пошта жүйелері арқылы ұсынылады.

Тез несие берудің өзгеруі

Түйінді банктер мен TxtLoan компанияларының аз бөлігі қысқа мерзімді несиелерді ұялы телефон арқылы SMS хабарламалармен ұсынады. Олар жалақылары немесе басқа да қаражаттары электрондық түрде шоттарына түсетін клиенттерге виртуалды несиелік аванстар ұсынады. Шарттары айлыққа дейін берілетін несиелерге ұқсас: клиентке бірден қолжетімді болатын, алдын ала белгіленген сомада ақшалай несие беріледі. Клиенттің шотына келесі тікелей аударым түскен кезде, қарыз сомасының 10 пайызы көлеміндегі комиссиямен бірге сома алынып тасталады. Бұл бағдарламалар реттеуші органдардың назарын аударғаннан кейін, Wells Fargo өз төлемін «ерікті» деп атап, оны кез келген себеппен алып тастауға ұсыныс жасады. Кейіннен бірнеше штат бойынша бағдарламаны қысқартып, қазіргі уақытта 120% жылдық сыйақы ставкасымен «Тікелей депозиттік аванс» деп аталатын өзінің нұсқасын ұсынады. Сол сияқты, BBC 2010 жылы даулы TxtLoan компаниясы мақұлданған клиенттерге SMS арқылы дереу қолжетімді болатын жеті күндік аванс үшін 10% төлейтінін хабарлады. Салық қайтарымын күтуге арналған несиелер техникалық тұрғыдан айлыққа дейін берілетін несиелер емес (өйткені олар қарыз алушының салық қайтарымын алғаннан кейін төленеді, ал емес келесі айлық күні), бірақ олардың несиелік және құн сипаттамалары ұқсас. Автокөлік кепілімен берілетін несие қарыз алушының көлігімен қамтамасыз етіледі, бірақ көлік құралына толық құқығы бар (яғни, басқа несиелер жоқ) қарыз алушыларға ғана қолжетімді. Несиенің ең жоғары сомасы көліктің қайта сату құнының белгілі бір бөлігін құрайды. Ұлыбританияда осыған ұқсас несиелік мүмкіндік – автокөліктің тіркемесімен қамтамасыз етілген кепілдік несиесі, оны несие беруші өзінде сақтайды. Бұл несиелер кепілсіз несиеге қарағанда жақсы шарттармен ұсынылуы мүмкін, себебі олар несие беруші үшін тәуекел деңгейі төмен. Егер қарыз алушы төлемді орындамаса, несие беруші көлікті қайтарып алып, қайта сату арқылы шығындарын өтеуге тырыса алады.

Пошталық банктік қызмет

Көптеген елдер пошта жүйесі арқылы негізгі банктік қызметтерді ұсынады. АҚШ Пошта департаменті мұндай қызметті, АҚШ Пошталық үнемдеу жүйесі деп аталатын қызметті ұсынды, бірақ ол 1967 жылы тоқтатылды. 2014 жылдың қаңтар айында АҚШ Пошта қызметінің Бас инспекторы кеңсесі ақ парақ жариялады, онда USPS 30%-дан төмен годовой проценттік ставкасымен шағын көлемді несиелерді де қамти отырып, банктік қызметтерді ұсына алатыны ұсынылды. Бұл ұсынысқа қолдау да, сын да тез білдірілді; пошталық банктерге қарсылар, бәсекелестік салдарынан күнделікті несие берушілер бизнестен шығуға мәжбүр болады деп мәлімдеді.