Кіріспе
"Еуропаның ауру адамы" геосаяси белгілемесі – экономикалық қиындықтарға, әлеуметтік толқуларға немесе кедейлікке тап болған Еуропадағы мемлекетке тағайындалған атау. Бұл термин ең әйгілісі Осман империясының құлдырау кезеңінде қолданылды. Ресей империясының императоры Николай I 19 ғасырдың ортасында Осман империясын сипаттау үшін алғаш рет "ауру адам" терминін қолданған деп есептеледі. Бұл сипаттама дипломатиялық тарихтағы "Шығыс мәселесі" тұсында пайда болды, ол Осман империясының құлдырауын және Еуропадағы күштер тепе-теңдігін де қамтыды. Осман империясы 20 ғасырдың басында тарағаннан кейін, бұл термин басқа мемлекеттерге де қолданылды. Қазіргі қолданыста термин өзінің тамырына және шамадан тыс қолданылуына байланысты сынға ұшырауда. Көбінесе, сыртқы істер министрі Меттерних Осман империясын "Босфордың ауру адамы" деп сипаттауға қарсы болды, себебі бұл оның елі, Австрия империясының "Дунайдың ауру адамына" айналуына әкелуі мүмкін еді. Басқа тарихшылар сол кездегі консервативті "Киелі одақтың" саясатын бағалап, Меттернихтің сыртқы саясатын Николаймен, соның ішінде Осман империясына қатысты саясатымен үйлестірді. Бұл цитатаның бастауы туралы пікірталас бар, көбінесе ол жеке сақталған немесе жіберілген тарихи құжаттарға негізделген. Темперлидің сөзіне сүйенсек, Сеймур жеке әңгімеде патшаны Осман империясы туралы нақтырақ айтуға итермелеген. Соңында патша: "Түркия ыдырап бара жатыр, бұл үлкен қайғыға ұшыратады. Англия мен Ресейдің толық келісімге келуі өте маңызды, және ешқайсысы екіншісі білмейтін шешімді қадам жасауға болмайды" деді. Қырым соғысы кезінде екі елдің арасында "Шығыс мәселесі" бойынша әртүрлі түсініктер болды. Темперли содан кейін "Түркияның ауруы" Николайдың билігінің кезегінде оны мазалағанын айтады. Оның нақты айтқан сөзі "көк кітапта" әдептілік талғамай қалдырылған. Ол "ауру адам" демеді, "аю өліп барады, аю өліп жатыр, оған мүскінді де берсеңіз де, ол оны ұзақ уақытқа тірілте алмайды" деді. Кристофер де Бельягиу Николай да, Сеймур да бұл сипаттаманы "Еуропаның" деген сөз тіркесімен аяқтамағанын мәлімдеді. Осы мақаланың авторы бұл терминді екінші "ауру адам" – Габсбург монархиясына сілтеме жасау үшін қолданып отырғанын көруге болады. Алайда, "ауру адам" Бірінші дүниежүзілік соғыстың Таяу Шығыс майданында жеңіліске ұшырағаннан кейін құлдырап кетті.
"Sick man of Europe" is a label given to a state located in Europe experiencing economic difficulties, social unrest or impoverishment. Although it is most famously used to refer to the Ottoman Empire whilst they were in a state of decline. Emperor Nicholas I of the Russian Empire is considered to be the first to use the term "Sick Man" to describe the Ottoman Empire in the mid 19th century. The characterization existed during the "Eastern question" in diplomatic history, which also referred to the decline of the Ottoman Empire in terms of the balance of power in Europe. After the dissolution of the Ottoman Empire in the early 20th century, the term has been applied to other states. In modern usage, the term has faced criticism due to its origins and arguable over usage. Conventionally, foreign minister Metternich was opposed to the characterization of the Ottoman Empire as "sick man of the Bosphorus" because this could lead to his country, the Austrian Empire, becoming the "sick man of the Danube". Other historians, evaluating the conservative "Holy Alliance" of the time, have seen Metternich's foreign policy as aligned with Nicholas, including the policy towards the Ottoman Empire. There has been some degree of debate about the source of the quotation, which often relies on historical documents held or communicated personally. According to Temperley, Seymour in a private conversation had to push the Tsar to be more specific about the Ottoman Empire. Eventually, the Tsar stated,
Turkey seems to be falling to pieces, the fall will be a great misfortune. It is very important that England and Russia should come to a perfectly good understanding and that neither should take any decisive step of which the other is not apprized [sic]. Different interpretations existed between the two countries on the "Eastern Question" by the time of the Crimean War.</blockquote>Temperley then asserts, The 'sickliness' of Turkey obsessed Nicholas during his reign. What he really said was omitted in the Blue Book from a mistaken sense of decorum. He said not the 'sick man' but the "bear dies the bear is dying you may give him musk but even musk will not long keep him alive." Christopher de Bellaigue argued that neither Nicholas nor Seymour completed the epithet with the prepositional phrase "of Europe".</blockquote> The author of this article can be seen to be using the term to point to a second "sick man" of Europe, the Habsburg monarchy. However, the "sick man" eventually collapsed after defeat in the Middle Eastern theatre of World War I.
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі қолданылуы
Осман империясы құлағаннан кейін жазушылар көптеген елдерді Еуропаның немесе Ескі әлемнің "ауру адамы" деп сипаттады. 1953 жылы Пол Рейно Францияны Ұлттық Ассамблеяда осылай сипаттады. 2007 жылы Morgan Stanley компаниясының баяндамасында Франция "Еуропаның жаңа ауру адамы" деп аталды. Бұл атау 2014 жылғы қаңтарда The Guardian және Frankfurter Allgemeine Zeitung сияқты еуропалық газеттер тарапынан расталды. Олар Францияның жоғары деңгейдегі жұмыссыздығы, әлсіз экономикалық өсім және төмен өнеркәсіптік өнімділігімен түсіндірді.
Германия
1990 жылдардың соңында Германия көбінесе экономикалық проблемалары, әсіресе 1990 жылдан кейін Германияның қайта бірігуіне байланысты туған шығындар үшін осы терминмен белгіленді, олардың көлемі 1,5 триллион евродан асты (Берлин еркін университетінің мәлімдемесі). Бұл термин 2000 жылдардың басында да, Германия 2003 жылы экономикалық дағдарысқа ұшыраған кезде де қолданыла берді. Керісінше, 2016 жылы The Guardian газеті жариялаған мақаласында Ангела Меркель басшылығымен Германия экономикасы елдің бұрынғы "ауру адам" статусынан "жаңару" ретінде сипатталды. Дегенмен, Германия 2020 жылдары тағы да экономикалық қиындықтарға тап болғанда, "ауру адам" деген сипаттамаға қатысты алаңдаушылықтар қайта жанданды. Киль институтының президенті Мориц Шуларик: "Егер Германия тағы да "Еуропаның ауру адамына" айналуды қаламаса, онда ол кешегі энергия көп қолданатын салаларды сақтап қалу үшін миллиардтаған қаражатты қорқынышпен жұмсаудың орнына, ертеңгі күннің дамып келе жатқан салаларына батыл назар аударуы керек" деді.
Италия
1972 жылы PSDI саясаткері Луиджи Прети "Науқас Италия" (Italia malata) атты кітап жазды. Онда ол Италияның "әл-ауқат жолындағы алғашқы қадамға жеткеннен кейін одан әрі қадам баса алмай, Еуропаның науқас адамына айналу қаупі бар" екенін айтады. 2005 жылдың мамыр айында бұл атау тағы да Италияға берілді, "The Economist" журналы оны "Еуропаның нағыз науқас адамы" деп сипаттады. Бұл Италияның экономикалық өсімді қайта жандандыруға бағытталған экономикалық реформаларды тежейтін құрылымдық және саяси қиындықтарына байланысты болды. 2018 жылы сайлаудан кейін елдегі саяси тұрпатсыздықтан соң Италия тағы да "Еуропаның науқас адамы" деп аталды. 2008 жылы "The Daily Telegraph" газеті елдің экономикалық реформаға қатысты тәсілін сынаған мақаласында Италияны осылай сипаттады, ал 2020 жылы CNBC да осындай пікір білдірді.
Ресей
1917 жылы Ресей империясы "Еуропаның ауру адамы" деп "The New York Times" газетінің сол жылғы басылымында сипатталды. Чарльз Ричард Крейннің 1917 жылғы мақаласында ауру метафорасы тікелейірек қолданылады, империя "Социалистік реформа идеяларындағы шамадан тыс модернизмнен зардап шегуде" деп сипатталды және "науқастың қауіпі тым көп шарлатан мен білімі жетілмеген мамандардың жанына кіру және оған түрлі емдер жасау құқығы үшін таласқандарында болды". Кеңес Одағы ыдырағаннан кейінгі Ресей 2007 жылы жарық көрген Питер Бейкер мен Сьюзан Глассердің "Кремльдің өрлеуі: Владимир Путиннің Ресейі және революцияның соңы" кітабында, сондай-ақ Марк Штейннің 2006 жылғы "Америка жалғыз: біз білетін әлемнің аяқталуы" кітабында да осылай аталды. Вагнер тобының Украинаға жасалған ресейлік шабуыл кезіндегі бүліктерінен кейін (және Владимир Путиннің оған қарсы тұрудағы әлсіздігі сезілгеннен кейін) саясаттанушы Александр Джокич 2023 жылы "Еуропаның ауру адамы" деген атау "Путиннің Ресейіне сай келеді" деді. Бұл терминнің өзіндік қарапайымдығын мойындаған Джокич былай деді:
Ұлыбритания
1960 және 1970 жылдар аралығында Ұлыбритания кейде "Еуропаның ауру адамы" деп сипатталды, бастапқыда комментаторлар, ал кейіннен үшінші Уилсон/Каллаган үкіметін сынағандар елдің өнеркәсіптік шиеленістерге және басқа еуропалық елдермен салыстырғанда нашар экономикалық көрсеткіштерге байланысты айтты. Кейбір сарапшылар бұл дәуірдің 1967 жылы фунттың құнсыздануымен басталғанын, ал 1978–79 жылдардағы "Наразылық қысы" деп аталатын жағдаймен аяқталғанын санайды. Осы он жылдық ішінде Италия, Испания, Португалия, Франция және Грекия сияқты көптеген елдер американдық бизнес баспасөзінде "ауруға ұшыраудың алдында" деп еске алынды. 2017 жылдың жазында Ұлыбритания Еуроодақ референдумының нәтижелеріне байланысты қайтадан "Еуропаның ауру адамы" деп аталды. 2020 жылдардың басында Brexit-тің экономикалық салдары, мемлекеттік сектордағы үздіріліс, Консервативтік партиядағы жетекшілік күресі және тұрмыс құнының өсуіне байланысты бұл термин жиі қолданылды. 2023 жылдың маусым айына қарай инфляция мен бағаның өсуі елде экономикалық белгісіздік тудыруда, сондықтан бұл белгі Ұлыбританияға жиі қолданыла береді. COVID-19 пандемиясы кезінде, коронавирустың Альфа түрінің пайда болуына байланысты бірнеше ел Ұлыбританиядан әуе қатынастарын жапқаннан кейін бұл термин тікелей мағынада қолданылды.