Кіріспе
МИ5 бұрынғы бас директоры (1948 жылы туған) Элизабет Лидия Маннингэм Буллер, Маннингэм Буллер бароншасы (1948 жылғы 14 шілдеде туған) – зейнеткер британдық барлау қызметкері. MI5, британдық ішкі қауіпсіздік қызметіне қосылудан бұрын үш жыл мұғалім болып жұмыс істеді. 1992 жылдан бастап жаңа құрылған Ирландиядағы терроризмге қарсы күрес бөлімін басқарды, содан кейін қадағалау және техникалық операциялар директоры болды. 2002 жылдың қазан айында МИ5 бас директоры болып тағайындалды және осы қызметте 2005 жылғы 7 шілдедегі Лондон бомбалауларына қатысты Қауіпсіздік қызметінің жауапты әрекеттерін ұйымдастырды. 2007 жылдың сәуір айында зейнетке шыққаннан кейін 2008 жылы өмір бойына тағайындалған Лордтар палатасының мүшесі болды. 2022 жылғы 19 қаңтарда Лордтар палатасының таңдамалы комитеті – Мінез-құлық комитетінің төрағасы қызметін атқара бастады. 2020 жылғы мәліметтер бойынша Forbes журналының «Әлемдегі ең ықпалды 100 әйел» тізімінде 86-шы орында тұр.
Elizabeth Lydia Manningham Buller, Baroness Manningham Buller, (born 14 July 1948) is a retired British intelligence officer. She worked as a teacher for three years before joining MI5, the British internal Security Service. She led the newly created Irish counter terrorism section from 1992 and then became director in charge of surveillance and technical operations. She became Director General of MI5 in October 2002 and, in that capacity, led the Security Service's response to the 7 July 2005 London bombings. Following her retirement in April 2007, she became a crossbench life peer in 2008. She became chair of the Conduct Committee, which is a select committee of the House of Lords, on 19 January 2022. As of 2020, she is listed as #86 in Forbes list of the World's 100 Most Powerful Women.
Кәсіби өмір
Леди Мэннингэм Буллер 1971 жылдан 1974 жылға дейін Лондонның Кенсингтон ауданындағы Queen's Gate мектебінде үш жыл мұғалім болып жұмыс істеді. Ол қауіпсіздік қызметіне кірмес бұрын Оксфордтағы Леди Маргарет Холлда ағылшын тілін оқыған. Ол қауіпсіздік қызметіне бір кеш іс-шарасында шақырылды, онда біреу оған Қорғаныс министрлігіндегі адаммен кездесуді ұсынды. Бірінші Ырақты соғысы кезеңінде ол Вашингтон, округ Колумбияда АҚШ барлау қауымдастығымен байланыс жұмыстарын жүргізетін аға байланыс офицері болды, ал 1992 жылдан бастап жаңа құрылған Ирландиядағы терроризмге қарсы күрес бөлімін басқарды. Осы кезде МИ5 осындай жұмыстарға жауапкершілікті Метрополитен полициясынан алды. Келесі жылы қауіпсіздік қызметінің басқару кеңесіне енген Мэннингэм Буллер бақылау және техникалық операцияларға жауапты директор болды. 1997 жылы ол бас директордың орынбасары болып тағайындалды және 2002 жылы сэр Стивен Ландерден кейін бас директор қызметін атқарды, бұл рөлді алғаш рет леди Стелла Римингтоннан кейін тағайындалған екінші әйел болды. 2005 жылғы туған күнге арналған құрмет көрсетуде Мэннингэм Буллер Бат орденінің Дама Командоры (DCB) атағымен марапатталды. Ол 2007 жылдың 21 сәуірінде МИ5-тен кетіп, оның орнын орынбасары Джонатан Эванс басты. 2008 жылдың 2 маусымында Нортгемптоншир графтығындағы Нортгемптон бароннасы Мэннингэм Буллер ретінде жұртына көтерілді. Ол көптеген қоғамдық сөздерге қатысты. 2009 жылы ол Лондон Императорлық колледжінің кеңесі мен сотына мүше болып тағайындалды, содан кейін сол жылы төрағаның орынбасары болды және 2011 жылдың шілдесінде төраға болып тағайындалды. 2008 жылы ол биомедициналық зерттеулерге арналған қайырымдылық қоры Wellcome Trust-тың басқарушысы болды және 2015 жылдың 1 қазанында қордың алғашқы әйел төрағасы атанды. Ол 2021 жылы Wellcome Trust-тан кетіп, 2021 жылдың 12 сәуірінде Джулия Гиллард төраға болып тағайындалды. 2015 жылдан бері ол Чатэм Хаустың тең президенті болып табылады. Георгий күні (23 сәуір) 2014 жылы Елизавета II патшайым Леди Мэннингэм Буллерді "Жартер" орденінің леди-компанионы (LG) етіп тағайындады. Ол 2022 жылдың 19 қаңтарында мінез-құлық комитетінің төрағасы болды. Ол Карл III және Камилланың тәж кию рәсіміндегі салтанатты шеруге қатысып, Святого Эдуарда жезтабын алып жүрді.
Жеке өмір
Леди Мэннингэм Буллер төрт баланың екінші қызы, Реджинальд Мэннингэм Буллер, 1-ші виконт Дилхорн мен оның әйелі, бұрынғы леди Мэри Линдсей отбасында дүниеге келді. Мэннингэм Буллердің әкесі, Лорд Дилхорн (1905–1980) 1943 жылдан 1962 жылға дейін консерватор партиясынан парламент депутаты болды. Ол Ұлыбританияның екінші жоғары заң қызметкері, бас солиситор болды. Кейін ол екі жыл бойы Лорд-канцлер қызметін атқарды. Ол Дилхорн виконты титулымен мұрагерлік пэр ретінде тағайындалды. Оның анасы, леди Дилхорн, Екінші дүниежүзілік соғыста шифрланған хабарларды жеткізетін көгершіндерді баптады. Көгершіндер Франция мен Германияға кішкентай парашюттермен түсірілген тоқылған себеттерде жіберілді және барлау ақпаратын анасының көгершіндер үйіне қайтарып әкелді. 1991 жылдың 15 шілдесінде ол Дэвид Джон Маллокқа үйленді және күйеуінің бұрынғы некесінен бес өгей баласы бар.
Терроризмге қарсы соғысты қолдау
Мэннингэм Буллер шақырылған тыңдаушылар алдында сөз сөйледі, олардың арасында баспасөз өкілдері де болды, сондай-ақ сотта мәлімдемелер жасады. 2003 жылғы 17 маусымда Корольдік Біріккен Қызметтер Институтында өткен конференцияда ол Терроризмге қарсы күресті толық қолдап, тәртіпсіз ғалымдар террорлық ұйымдарға химиялық, биологиялық, радиологиялық және ядролық (ХБРЯ) қару жасауға қажетті ақпарат бергенін айтты. Ол сондай-ақ халықаралық терроризмнің қауіпі "ұзақ жылдар бойы бізбен бірге болады" деп ескертті, осы себепті жаңа заңнама енгізілді.
2005 жылғы 7 шілдедегі Лондон бомбалау оқиғасы туралы сөйлеген сөзі
2005 жылдың 10 қыркүйегінде ол Нидерландыдағы тыңдаушылар алдында 2005 жылдың 7 шілдесінде Лондонда болған жарылыстар туралы, сондай-ақ МИ5 барлық мәліметтерге ие болса да, бюрократиялық жайсыздық салдарынан шабуылдарды тоқтатуға наразы екенін айтты. Ол былай деді: "Әлем өзгерді және азаматтардың күнделікті өмірінде жарылыстан қауіпсіздігін арттыру үшін бізді қымбатқа түсетін азаматтық құқықтардың кейбір шектеулеріне келуге бола ма деген мәселені талқылау қажет."
Қиындықтар арқылы ақпарат алу туралы ұстаным
2005 жылдың 21 қазанында BBC News Манингэм Буллердің шетелден барлау мәліметтерін жинау әдістері туралы заң иелеріне (Law Lords) берген сот мәлімдемесін жариялады. Бұл заң иелерінің жүргізіп жатқан тергеуінің бір бөлігі болды, оның мәні – Ұлыбритания Үкіметі қолданып жүрген ақпараттың азаптау арқылы алынған-алынбағанын білуі керек пе деген сауалды қарастыру. "Тәжірибе көрсетіп тұрғандай, тұтқындардан алынған хабарламалар дұрыс болуы мүмкін және адам өмірін сақтауға көмектеседі", – деді ол, сондай-ақ MI6 арқылы британдық барлау жүйесіне түсетін шетелдік барлау агенттіктерінен ақпарат алудың терроризммен күресте өте маңызды екенін атап өтті. Бұл ақпаратты қалай және қайда жинаудың этикалық жағына қатысты ол "агенттіктер тұтқындалған адамның орнатылған жерін немесе толық мәліметтерін көбінесе білмейді" деді. Оның сөзінде, шетелден барлау мәліметтерін жинау қажеттігін көрсететін мысал – алжирлік Мохаммед Мегеурбаның ісі. Ол өз елінде барлау агенттерімен сұраққа тартылған еді. Осы сұрақ-жауаптар нәтижесінде Лондонда тінтеу жүргізіліп, Вуд Гриндегі рицин құрылысы (ricin plot) құлатылды. Баспасөз Мегеурбадан осы ақпаратты алу үшін азапталғанын болжады, бірақ Манингэм Буллер өзінің де, MI5-тің де "Мегеурбаны [Алжир агенттерінің] сұраққа тартуының нақты жағдайларын" білмейтінін мәлімдеді. Егер MI5 барлау мәліметтері қалай жиналғаны туралы ақпарат сұраса, олардың сұранысы қабылданбауы мүмкін екенін және Ұлыбритания мен Алжир арасындағы қарым-қатынасқа нұқсан келтірілуі мүмкін екенін ол айтты. Ол "халықаралық терроризм қатеріне қарсы күресте мемлекеттер арасындағы ынтымақтастықтың маңыздылығын" мысалмен түсіндірді. Адам құқықтарын қорғайтын "Либерти" ұйымының директоры Шами Чакрабарти Манингэм Буллерді барлау агенттіктерінің қызметі туралы "ашық айтқаны" үшін мақтады. Ол сондай-ақ Ұлыбританияның осындай жолмен алынған дәлелдерді сотта дәлел ретінде қабылдап, азаптауды барлау құралы ретінде "заңдастырмауы" керек екенін айтты. Манингэм Буллер британдық барлау қызметтерінің барлауды қалай алғанын сұрамайтынын, "өйткені бұл жағдайды қиындатады" деді.
Адам құқықтары жөніндегі бірлескен комитетте болудан бас тарту
2006 жылдың 23 қаңтарында ол Парламенттегі Адам құқықтары жөніндегі бірлескен комитеттің алдында "Қызмет шетелдік агенттіктерден алатын ақпараттың азаптау жолымен алынғанын білуі немесе оны қамтамасыз ету үшін қадамдар жасау мүмкіндігі" және "Қызметтің Ұлыбритания әуежайларын пайдаланып, құпия тапсырыстар жасау туралы кез келген мәліметке ие болуы мүмкін" тақырыптарында сөз сөйлеуден бас тартты.
11 қыркүйектегі шабуылдан кейін МИ5 туралы сөйлеген сөзі
2006 жылдың 9 қарашасында Маннингэм Буллер Лондон университетінің Куин-Мэри университетінде профессор Питер Хеннесси шақыруымен Майл-Энд тобы алдында сөз сөйлегенде, оның кеңсесі 30 террористик қастандық пен 200 топ немесе желіні, барлығы 1600-нан астам адамды қадағалап отырғанын ескертті. Ол 11 қыркүйекке жасалған шабуылдардан кейін MI5 50 пайызға өскенін және қазірде шамамен 2800 қызметкерден тұратынын мәлімдеді. Ол қауіптің "химиялық заттар, бактериологиялық агенттер, радиоактивті материалдар және тіпті ядролық технологияны қолдануын қамтитынын" қайта басалады. Бұл сөз Дхирен Бароттың 2004 жылғы қаржы ғимараттарына жасалған қастандыққа қатысқандығы үшін 40 жылға сотталғаннан кейін үш күн өткен соң айтылды. Оның жоспары 10 000 түтін дабылын өртеп, радиологиялық лас бомба жасауды көздеген. 2011 жылдың қыркүйегінде Элиза Мэннингэм Буллер BBC радиосының Рейт лекцияларының бірін оқыды және тарихшы Питер Хеннесси мен жазушы Йен Макьюэн де бар тыңдаушылардың сұрақтарына жауап берді.
Терроризмге қарсы 42 күндік қамауға алу
2008 жылдың 8 шілдесінде Мэннингэм Буллер баронессасы, қызметтен кеткеннен кейін Лордтар палатасында алғашқы сөз сөйледі. Ол палатаға Ұлыбританиядағы терроризм күдіктілерін ұстау мерзімін 28 күннен 42 күнге ұзарту жоспарына қарсы екенін айтты. Баронесса әріптестеріне «практикалық және принциптік тұрғыдан да» келіспейтінін жеткізді. Ол терроризмді ұстау жоспарларын «ешқандай жағдайда іске аспайтын» деп сынап, терроризммен күресу үшін шешім табуда барлық саяси партиялардың бірлесіп жұмыс істеу қажеттігін атап өтті. Сонымен қатар, Мэннингэм Буллер ледисі «толық қауіпсіздікке» ешқандай елде қол жеткізуге болмайтынын, ал жоспарлар Лордтар палатасынан өтіп кетсе, азаматтық бостандықтардың қауіп астында қалуы мүмкін екенін мәлімдеді. 501 сөзден тұратын, небәрі төрт минутқа созылған сөйлеу, басқа лордтардың, оның ішінде Картвейл бароннасы Рамзидің мақтауына ие болды, ол оны «керемет, ойлы және құнды» деп сипаттады. Баронессаның терроризмге қарсы күрес саласындағы тәжірибесі ескеріліп, бұл сөйлеу БАҚ-та да кеңінен жарияланды. 11 шілдеде «The Guardian» газетінде жарияланған мақаласында Мартин Кетл оны «ұтымды және қысқа», ал үкіметтің «жоспарларын су астында тесіп жіберуге» жеткілікті «шешуші соққы» деп бағалады. «The Daily Telegraph» газетінің тілшісі Джеймс Киркуп бұл Гордон Браунның терроризм күдіктілерін 42 күнге дейін ұстау жоспарына «үлкен нұқсан келтіргенін» айтты. Леди Мэннингэм Буллердің жоспарларға қарсы ұстанымын бұрынғы Бас прокурор лорд Голдсмит, бұрынғы Лорд-канцлер лорд Фальконнер және Бірлескен барлау комитетінің (JIC) бұрынғы төрағасы леди Невилл Джонс та қолдады. Дегенмен, 2006 жылға дейін Корольдік теңіз күштерінің бірінші лорды болған және сол кезде Ішкі істер министрлігінің кіші министрі болған Спитхед лорды Уэст үкімет атынан сөйлеп, Ұлыбританияға төнген «көріп жатқан емес террористік қауіптің» алдын алу үшін қауіпсіздік шараларын күшейту қажеттігін мәлімдеді.
Лордтар палатасында азаптау туралы дәріс (9 наурыз 2010)
Лордтар палатасында лекция оқып жатып, баронша Мэннингэм Буллер "үкімет АҚШ-тағы өкілдеріне наразылық білдірді" деді, содан кейін азаптаудың көлемі белгілі болғаннан кейін. Бұл туралы алғаш рет ашық айтылды. Ол МИ5 бас директоры болған кезінде, 2002 жылдың қазанынан 2007 жылдың сәуіріне дейін зейнеткерлікке шыққанға дейін, суға батырып азаптау және басқа да қысым көрсету әдістері қолданылғанын білгенін, және оған қарсы болғанын айтты. "Ешқандай нәрсе – тіпті өмірді сақтау да – адамдарды азаптауды қанағаттандырмайды. Американдықтар күмәнділермен не істеп жатқанын бізден жасыруға тырысты".
2010 жылғы Ирак зерттеуіне қатысты ескертулер
Баронша Мэннингэм Буллер 2010 жылдың шілдесінде Иракқа қатысты тергеуде куәлік бергенде, соғысқа бару шешімі "Ирактағы біздің қатысуымыз, жақсырақ сөз таба алмағандықтан, жастардың бір буынды радикалдандырды, олардың кейбіреулері британдық азаматтар болып, Ирактағы және Ауғанстандағы қатысуымызды Исламға жасалған шабуыл деп қарады" деді. Ол бірден "толық буын емес, буын ішіндегі бірнеше адам" деп түзетті. Осының салдарынан, 2005 жылдың 7 шілдесінде Лондон орталығында болған жарылыстарға Ұлыбритания азаматтарының қатысқандығына "көз жеткізбегенін" айтты. Ол Ирактың қаупі туралы барлық ақпараттың "жеткілікті дәрежеде маңызды емес" болғанын сендіреді. Шабуылдан бір жыл өткен соң, MI5 Ұлыбританияға қатысты террористік қауіптер туралы ақпаратқа "көміліп" кетті деді.
Шөл арал дискілері
Мэннингэм Буллер 2007 жылғы қарашада BBC Radio 4 арнасындағы Desert Island Discs бағдарламасында қашып қалған адам ретінде пайда болды. Ол зейнеткерлікке шыққаннан кейін алғашқы сұхбатын берді. Ол жеке өмірі мен бұрынғы кәсіби өмірі туралы қысқаша айтты, соның ішінде 2005 жылғы 7 шілдедегі Лондон бомбалауларына және агенттерін қорғаудың маңыздылығына қатысты пікірлерін білдірді. Ол бас директор лауазымына тағайындалғаннан кейін зейнеткерлік күнін анықтағанын, қауіпсіздік қызметінде барлығы 33 жыл қызмет еткен соң зейнетке шығуды жоспарлағанын түсіндірді. Ол Тед Хьюз бен Сеймус Хини құрастырған "The Rattle Bag" атты өлеңдер жинағын таңдады. Элиза Мэннингэм Буллердің лекциялары 2011 жылғы қыркүйекте BBC Radio 4 және BBC World Service арналарында жарияланды. Лондондағы BBC Broadcasting House-та жазылған "Террор" атты алғашқы лекциясында ол 2001 жылғы 11 қыркүйектің маңыздылығын талқылады, бұл террористік қылмыс па, соғыс әрекеті ме, әлде басқаша ма деп сұрады. Ол сондай-ақ Нью-Йорк пен Вашингтонға жасалған шабуылдардан кейін халықаралық қауіпсіздік органдарымен болған пікір-алуастың өзінің рөлі туралы мәліметтерді жариялады және АҚШ бастаған Иракқа басып кірудің әл-Қаидаға қарсы күреске тигізген әсерін зерттеді. Екінші лекциясында, Лидс қалалық мұражайында жазылған "Қауіпсіздік" тақырыбында, ол азаптаудың қолданылуы "қате және ешқашан ақталмайды" және "өмірді сақтау мүмкіндігі болған жағдайда да толығымен қабылдамау керек" деді. Ол азаптаудың әлемді қауіпсіз орынға айналдырмағанын айтты, АҚШ-тың суға батыру әдісін қолдануы "зор қателік" болғанын және оның нәтижесінде Америка "моральдық беделін" жоғалтқанын мәлімдеді. Лондондағы Британ кітапханасында жазылған үшінші және соңғы лекциясында "Еркіндік" тақырыбында ол 11 қыркүйек шабуылдарынан кейін сыртқы саясаттың басымдықтарын талқылады. Ол қауіпсіздікті қорғау үшін диктаторлармен және террористермен сөйлесудің "қажеттігін" айтты және британ үкіметінің 2003 жылы полковник Каддафимен келіссөздер жүргізуі "дұрыс шешім" болғанын мәлімдеді. Егер қауіпсіздік қызметі тек ортақ құндылықтарға ие адамдармен ғана сөйлесуге шектелсе, британ азаматтарын қорғау мүмкін емес екенін айтты, сондай-ақ бұрын террористтер деп саналған адамдардың қазір саяси құрылымның бөлігіне айналған мысалдар келтірді: "Солтүстік Ирландияға қараңыз, онда бұрынғы террористтер үкіметте отыр, Мандела мен ANC-ге қараңыз, олар эмиграцияда болған кезде террорлық тактиканы қолданды". Соңғы лекцияны жазу кезінде ол мазасыз түс көргенін айтты, онда ол лекция бергеннен кейін ресми құпиялар туралы заңды бұзғаны үшін тұтқындалатынын көреді.