Кіріспе

Британдық ғалым және әскери кеңесші (1911–1997)

Реджинальд Виктор Джонс, FRSE, LLD (1911 жылдың 29 қыркүйегі – 1997 жылдың 17 желтоқсаны) – британдық физик және ғылыми әскери барлау саласындағы сарапшы. Ол ғылыми және техникалық мәселелерді шешу арқылы, сондай-ақ соғыс барысында немістерді шатастыру үшін кең көлемде алдау тактикасын қолдану арқылы Ұлыбританияның Екінші дүниежүзілік соғыстағы қорғанысына маңызды үлес қосты.

Ерте өмір

Реджинальд Джонс 1911 жылғы 29 қыркүйекте Оңтүстік Лондондағы Херн Хиллде дүниеге келген. Ол Аллен мектебінде (Оксфорд), Дулуичте және Уадхэм колледжінде білім алды, онда табиғат ғылымдарын оқыды. 1932 жылы ол физикадан бірінші сыныптық дипломмен бітірді, содан кейін Кларендон зертханасында жұмыс істей отырып, 1934 жылы докторлық диссертациясын (DPhil) қорғады. Соңынан ол Оксфордтың Баллиол колледжінде астрономия саласындағы Скиннер аға студенттік стипендиясын иеленді.

Ақпараттық (ғылыми) басқарманың директорының орынбасары

1936 жылы Джонс Әуе министрлігінің құрамындағы Фарнбородағы Корольдік әуе кемелері институтында қызметке кірісті. Мұнда ол Ұлыбританияны әуе шабуылынан қорғауға қатысты мәселелермен айналысты, ал кейіннен Еуропаны нацистерден азат етуге көмектесті. Жалпы, ол әзілдер жасауды ұнатқан және өзінің "Ең құпия соғыс" кітабында осы дағдысын Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде немістерді алдау үшін қалай қолданғанын сипаттайды. Оның немістерді алдау үшін жиі дезинформация қолдануы, қарсыласты жаңылыстыру мақсатымен жалған ақпарат пен нақты дәлелдердің қасақана таратылуы деп анықталатын дезинформация терминімен үйлеседі. 1939 жылдың қыркүйегінде британдықтар Әуе министрлігінің барлау бөліміне ғалымды тағайындады. Бұрын ешқандай ғалым барлау қызметінде жұмыс істеген емес. Джонс ол жерде Барлау (ғылым) бойынша директорының орынбасары болып тез көтерілді. Екінші дүниежүзілік соғыс барысында ол жау технологиясын ғылыми тұрғыдан бағалаумен және шабуылдау және қарсы шаралар технологиясын әзірлеумен тығыз байланысты болды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бірқатар қиын ғылыми және техникалық барлау мәселелерін шешті және қазіргі таңда "S&T Intelligence" әкесі ретінде танымал. 1939 жылдың қыркүйегінде ол қысқа мерзімге Блетчли Паркте орналасқан, бірақ қараша айында Лондонға (Бродвей) қайтып келді, 3-ші кабинадағы шағын мамандандырылған команданы қалдырды, олар ғылыми немесе технологиялық сипаттағы барлық шифрларды "ADI Science" бөліміне хабарлады. Ф. В. Винтерботам Джонсқа 1939 жылы нацистік Германияға қарсы ғалымнан алынған Осло есебін тапсырды, және Джонс оның нақты және көбінесе сенімді екенін анықтады, бірақ үш ведомстволық министрлік оны "өсімдік" деп санады және өздерінің көшірмелерін жойды: "Соғыстың аздаған бос сәттерінде мен келесі не боларын білу үшін Осло есебін қарап тұратынмын".

Радио сәулелерін бағыттау

Джонстың алғашқы жұмысы "жаңа неміс қаруларын" зерттеу болды, бұл қарулар нақты немесе болашақта қолданылуы мүмкін еді. Олардың біріншісі – немістер Книккебейн деп атаған радио-навигациялық жүйе. Джонс көп ұзамай анықтағандай, бұл Лоренцтің "көрусіз қону" жүйесінің жетілдірілген нұсқасы болды және ұшаққа белгіленген бағыт бойынша қажетті дәлдікпен ұшуға мүмкіндік берді. Джонстың ұсынысымен Уинстон Черчилль 1940 жылғы 21 маусымдағы түні RAF іздеу ұшағын жіберді, және ұшақ Джонстың болжаған жиілік диапазонында Книккебейн радиосигналдарын тапты. Осы мәліметтердің арқасында британдықтар Книккебейн сәулелерін "бұратын" кедергі жасайтын құрылғыларды жасады, нәтижесінде неміс бомбалаушылары айлар бойы бомбаларын британдық аймағындағы елді мекендерге шашыратып тастады. Осылайша "Сәулелер шайқасы" басталды, ол Екінші дүниежүзілік соғыстың көп бөлігінде жалғасты, немістер жаңа радио-навигациялық жүйелерді, ал британдықтар оларға қарсы шараларды әзірледі. Джонс қарулы күштердегі беделді тұлғалармен жиі күресуге мәжбүр болды, бірақ Черчилльдің сенімімен қатар, Черчилльдің ғылыми кеңесшісі Ф.А. Линдеманн және Әуе күштерінің бас штабының бастығы сэр Чарльз Порталь сияқты маңызды тұлғалардан да қолдау алды.

Металл фольгамен (шаф) алдап қалу радары

1937 жылы Джонс металл фольга ауада түскенде радиолокациялық сигналдар тудыруы мүмкін екенін айтқан. Кейіннен ол Джоан Курранмен бірге "Терезе" жүйесін енгізуде маңызды рөл атқарды: металл фольгадан радар толқынының ұзындығына сай кесілген жолақтар ұшақтардан жинап тасталды, осылайша жаудың радиолокациялық экранында "жалған бомбалаушылар" ретінде көрінді. Бұл технология қазір "шаф" деп аталады, және көпшілік пікірдің қарамастан, немістер де осы технологияны сол кезде білген. Екі тарап та қарсы жақ та солай істеуі мүмкін деген қорқыныштан оны пайдалануға кедергі келтірді. Осының салдарынан, оның қолданылуы шамамен екі жылға кешікті. Джонс сондай-ақ Кабинеттің қорғаныс комитетінде (Операциялар) V-2 зымырандары жөніндегі сарапшы болып жұмыс істеді және "Қосқан дұрыс жол" жүйесі аясында неміс ұзақ қашықтықты қаруларын нысанаға алу бойынша алдау операцияларын басқарды.

Соғыстан кейінгі кезең және марапаттар

1946 жылы Джонс Абердин университетінің Табиғи философия кафедрасына тағайындалды және 1981 жылы зейнетке шыққанға дейін осы қызметте болды. Ол соғыстан кейінгі жаңа ұйымдастыру аясында барлау қызметінде қалуды қаламады. Абердинде жұмыс істеген кезінде оның назарының көп бөлігі сейсмометрлер, сыйымдылық микрометрлері, микробарографтар және оптикалық бұрыштар сияқты ғылыми құралдардың сезімталдығын арттыруға жұмсалды. Оның "Құралдар мен тәжірибелер" атты кітабында кейінгі жұмыстарының көп бөлігі егжей-тегжейлі сипатталған, және ол нақты механизмдерді жобалау бойынша анықтамалық еңбек ретінде пайдаланылуы мүмкін. Джонс 1942 жылы Британ империясы орденінің (CBE) командирі болып тағайындалды, себебі ол Бруневалға жасалған шабуылды жоспарлаған болатын, мақсаты – неміс радарлық жабдықтарын қолға түсіру (Черчилль Джонсты Бан орденімен (CB) марапаттауды ұсынған, бірақ мемлекеттік қызмет басшысы сэр Хорас Уилсон Джонстың қарапайым ғылыми қызметкер болғанын айтып, отставкаға кететінімен қорқытқан, нәтижесінде CBE орденіне келісім жасалған). Кейіннен 1946 жылы ол CB орденімен марапатталды, ал 1994 жылы Корольдің туған күні құрметіне Құрмет серігі (CH) атанды. 1965 жылы ол Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды.

Джонс BBC One телеарнасының "Құпия соғыс" атты деректік фильмінің басты қатысушысы болды, ол алғаш рет 1977 жылдың 5 қаңтарында көрсетілді және Уильям Вуллардтың баяндауымен жүзеге асты. Оның 1978 жылы жарық көрген "Ең құпия соғыс: британдық ғылыми барлау 1939–1945" атты автобиографиясын тарихшы А. Дж. П. Тейлор "Мен оқыған Екінші дүниежүзілік соғыс туралы ең қызықты кітап" деп сипаттады, және ол жалпы алғанда, классикалық мәртебеге ие болды. 1981 жылы Джонс Дүниежүзілік мәдениет кеңесінің негісқалаушы мүшесі атанды. Сол жылы ол Корольдік институттың Рождестволық лекцияларын "Магна Картадан микрочипке дейін" тақырыбында оқыды. 1993 жылы ол оның құрметіне құрылған Р. В. Джонс барлау сыйлығының алғашқы иегері болды.

Дәйексөздер

Джонс 1989 жылы "Ақыл-ой туралы толғаныстар" атты кітап жариялады. Онда ол былай деді: "Менің іс-қимылым немесе тіпті ойларым туралы кез келген билікке қажетті ақпарат болсын, мен оған қарсы емеспін, егер ол ақпаратты дұрыс түсініп, мен туралы жалған қорытындыларға келмейтініне көз жеткізсе".

Жеке өмір

Джонс 1940 жылы Вера Кейнге үйленді; олардың екі қызы мен бір ұлы болды. Ол 1997 жылдың 17 желтоқсанында қайтыс болды. Ол Абердинширдегі Стратдон қаласындағы Коргарф зиратында жерленген. Оның құжаттары Кембридждегі Черчилль колледжінде сақтаулы.

Жарияланымдар

Ең құпия соғыс: Британдық ғылыми барлау 1939–1945 ж. Хамиш Гамильтон, Лондон, 1978 жыл. (Archive.org сайтында қолжетімді, тегін тіркелу қажет) (АҚШ-та «The Wizard War» деген атпен, сол тақырыпшасымен жарияланды.) Құралдар мен тәжірибелер. Джон Уайли және Ұлдары, Лондон, 1988 жыл. Барлау туралы ойлар. Хайнеман, Лондон, 1989 жыл.