Кіріспе

Британдық құпия қызмет директоры (1859–1923)

Капитан сэр Мэнсфилд Джордж Смит Камминг (1 сәуір 1859 – 14 маусым 1923) – британдық теңіз офицері, Ұлттық барлау қызметінің (SIS) алғашқы директоры.

Шығу тегі

Ол атақты саудагер Джон Смиттің шөбересінің баласы, Оңтүстік теңіз компаниясы мен Шығыс Үндістан компаниясының директоры, банк династиясын қалаған және кейіннен Ұлттық Вестминстер банкіне айналған Нотингем банкирі Абель Смиттің (1756 жылы қайтыс болды) екінші ұлы болды. Оның әкесі Мадрас корольдік инженерлерінің полковнигі Джон Томас Смит, Мадрас және Калькутта монета сарайларының басшысы болды және 1851 жылғы Ұлы көрмеде көрсетілген монета дайындау машинасының авторы еді.

Теңіздегі алғашқы мансабы

Смит Корольдік теңіз күштеріне қосылды және он екі жасынан бастап Дартмутте оқудан өтті, 1878 жылы қатардағы лейтенант болып тағайындалды. Ол 1877 жылы HMS Bellerophon кемесіне жіберілді, ал келесі жеті жыл бойы малайзиялық қарақшыларға қарсы операцияларда (1875-1876 жылдары) және 1883 жылы Египетте қызмет етті. Алайда, ол теңіз ауруына жиі шалдықты, және 1885 жылы "қызметке жарамсыз" деп зейнетке шығарылды. Құпия қызмет бюросын (SSB) басқаруға тағайындалғанға дейін ол Хамбл өзенінің жағасындағы Бёрслдон қаласында жартастық қорғанысын салумен айналысты. Ол 1889 жылы Морей округіндегі Форрес қаласының жанындағы Логидің мұрагері Лесли Мариан Валиант Каммингке үйленгеннен кейін Камминг тегін қосты.

1914 жылға дейінгі кезең

1909 жылы майор (кейін полковник сэр) Вернон Келл жаңа Құпия қызмет бюросының директоры болды. Бұл бюро Англияда тұратын барлық немістердің тыңшылар екені деген қалың жұрттың пікіріне жауап ретінде құрылған еді. 1911 жылы түрлі қауіпсіздік ұйымдары бюроның құрамында қайта ұйымдастырылды, Келлдің бөлімшесі Ішкі бөлімге, ал Каммингтің бөлімшесі Сыртқы бөлімге айналды. Сыртқы бөлім Ұлыбританиядан тыс барлық операцияларға жауапты болды. Келесі бірнеше жылда ол кейде өзінің қол қоймаларына "С" әрпін қоятын болды, ол әріп ақырында жасыл түспен жазылатын. Бұл әдет кейінгі директорлар үшін дәстүрге айналды, бірақ қазір "С" әрпі "Басшы" дегенді білдіреді. Иан Флеминг осы ерекшелікті Джеймс Бонд романдарының "М" кейіпкерін жасау үшін пайдаланды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін қаржыландыру өте шектеулі болды, сондықтан Камминг Санкт-Петербургте орналасқан, сенімділігі күмәнді Сидни Райлиге (сонымен қатар "Шпиондардың шебері" деп те аталады) көп жүктеді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Соғыс басталған кезде ол Вернон Келл мен сер Базиль Томсонмен бірге Англияда жиырма екі неміс тыңшысын қамауға мүмкіндік алды. Он бір адам, сондай-ақ 1916 жылы мемлекетке опасыздық жасағаны үшін кінәлі деп танылған сер Роджер Касмент те атылды. Соғыс кезінде кеңселердің атауы өзгерді. Ішкі бөлім МИ5 немесе Қауіпсіздік қызметіне, ал Каммингтің Сыртқы бөлімі МИ6 немесе Сыртқы барлау қызметіне айналды. Соғыс кезінде МИ6-да жұмыс істеген агенттердің қатарында Август Агар, Пол Дьюкс, Джон Бьючан, Комптон Маккензи және В. Сомерсет Моэм болды. ССБ сперманың жақсы көзге көрінбейтін сия болатынын білген соң, оның агенттері «Әркім өзінің қаламын жасасын» деген ұранды қабылдады. Дегенмен, сперманы көзге көрінбейтін сия ретінде пайдалану тоқтатылды, себебі оны алған адамға жағымсыз иіс келтіретін. Бұдан бөлек, агенттердің жеке өмірге қатысты әдеттері туралы да сұрақтар туды.

Ирландия

Үкіметтік барлау комитеті Келлдің бюджеті мен штатты қысқартуға және 1919 жылдың қаңтар айында МИ5-ті Арнайы бөлімнің Сэр Базил Томсон басқаратын жаңа Ішкі істер министрлігінің Азаматтық барлау дирекциясына бағындыруға шешім қабылдады. МИ5 пен Арнайы бөлімнің күшті серіктестігі соғыс кезінде қарсы барлау және бүлікшілерді басқарып келді, бірақ бұл жағдай күрт бұзылды. Осы бюрократиялық интригалар Ирландияның "Шинн Фэйн" партиясы мен Ирландия Республикалық Армиясының (ИРА) тәуелсіздік күресін бастаған сәтімен бірге келді. Камминг пен SIS (кейін МИ1(c)) 1920 жылдың ортасында Ирландияда Дублин округінің арнайы бөлімі деп аталған жаңа тыңшылық бөлімін құрды. Ол тұрақты армиядан таңдалған, Каммингтің Лондондағы бөлімінде оқытылған шамамен 20 офицерден тұрды. Камминг сондай-ақ Мысыр, Палестина және Үндістаннан өздерінің тәжірибелі офицерлерін Ирландияға тасымалдай бастады, ал Базил Томсон Лондонның Скотланд-Ярдымен байланыс арқылы басқарылатын 60 ирландиялық көше агенттерінен тұратын арнайы бөлім ұйымдастырды. 1920 жылдың 21 қарашасында ИРА штабының барлау бөлімі және Майкл Коллинстің басшылығымен оның арнайы қарсы барлау бөлімі Каммингтің 14 офицерін өлтірді. Көптеген агенттер сол күні таңертең ИРА жазалау отрядынан құтылып қалғандай болды, бірақ Уайтхолл өзінің кәсіби агенттерінің көпшілігі анықталып, сол тағдырға ұшырауы мүмкін деп қорқып, күндерінен кейін SIS агенттерінің көп бөлігін Ирландиядан жедел шығарып алуға мәжбүр болды.

Еске алу

2015 жылдың 30 наурызында Кэммингтің есімімен 2 Уайтхолл сотындағы SIS штаб-пәтерінде көк тақта ашылды.

Портрет халықтық мәдениетте

Камминг Джон Ле Карренің "Салқыннан келген тыңшы" және басқа да романдарындағы "Бақылау" деп аталатын МҚХ басшысының прототипі болды. Ле Карренің "Тинкер Тайлор Солдат Шпион" фильмінің нұсқасында Бақылау Каммингтің өмірде жасағандай, жасыл сиямен есімін "С" деп қояды. Камминг Иан Флемингтің Джеймс Бонд романдарындағы МҚХ басшысының да негізі болды. Флеминг басшысын Каммингтің атының бірінші әрпінен – Мэнсфилдтен – "М" деп атады, бұл атаулар Q және R сияқты кейіпкерлерге де қолданылды. 1991 жылы ол BBC1 телесериалындағы "Эшенден" сериалында Джосс Экландпен сомдалды.