Кіріспе
Трансценденталды медитацияға байланысты бағдарламалар мен ұйымдар
Трансценденталды медитация қозғалысы (ТМ) – 1950 жылдары Үндістанда Махариши Махеш Йоги құрған Трансценденталды медитация әдісін таратумен айналысатын бағдарламалар мен ұйымдар. 1977 жылы ұйымның 900 000 қатысушысы, 1980 жылдары – 1 миллион, ал соңғы жылдары 5 миллионға жуық адам болды деп есептеледі. Бағдарламаларға Трансценденталды медитация техникасы, «Йогилік ұшу» деп аталатын ТМ Сидхи бағдарламасы – медитацияның кеңейтілген практикасы, Махариши Аюрведа деп аталатын дәстүрлі емес емдеу бағдарламасы және Махариши Стапатия Вед деп аталатын құрылыс және сәулет жүйесі кіреді. ТМ қозғалысының өткен және қазіргі медиа жобаларына MUM Press баспа компаниясы, KSCI телеарнасы, KHOE радиостанциясы және Maharishi Channel спутниктік телеарнасы жатады. Оның өнімдері мен қызметтері негізінен коммерциялық емес және білім беру ұйымдары арқылы ұсынылады, мысалы, Дүниежүзілік бейбітшілік елі және Дэвид Линч қоры. ТМ қозғалысы бүкіл әлемде Трансценденталды медитация оқыту орталықтарының, мектептердің, университеттердің, денсаулық сақтау орталықтарының, дәрілік өсімдіктер қоспаларын, күн панельдерін және тұрғын үй несиелерін ұсынатын компаниялардың, сондай-ақ ТМ-ге бағытталған бірнеше қауымдастықтардың желісін басқарады. Халықаралық ұйымның жалпы активтері 3,5 миллиард АҚШ долларына бағаланады. ТМ қозғалысы рухани қозғалыс, жаңа діни қозғалыс, мыңжылдық қозғалыс, әлемді мойындау қозғалысы, жаңа әлеуметтік қозғалыс, гуруға бағытталған қозғалыс және жеке даму қозғалысы ретінде сипатталды. ТМ-ді түрлі діни көзқарастағы адамдар тәжірибелейді.
Тарих
Махариши Махеш Йоги 1950 жылдардың соңында Үндістанда Трансценденталды медитацияны үйретуді бастады. Махариши өзінің медитация техникасын насихаттау үшін 1958 жылы әлемдік турларға шықты. Махариши жасаған жариялылық, техниканы үйренген танымал адамдар және оның әсерін ғылыми тұрғыдан зерттеулер, 1960 және 1970 жылдары техниканың танымалдылығын арттыруға көмектесті. 1970 жылдары Махариши медитацияның кеңейтілген әдістерін енгізді, ал оның қозғалысы мектептер, университеттер және түрмелер үшін ТМ бағдарламаларын қамтыды. 1980 жылдары Махаришидің Ведалық дәстүрлерді түсіндіруіне негізделген, денсаулықты жақсартуға және әл-ауқатты арттыруға бағытталған қосымша бағдарламалар әзірленді. 2000 жылдардың соңына қарай ТМ миллиондаған адамға үйретілді және Махариши 2008 жылы қайтыс болғаннан кейін де жалғасып келе жатқан ірі халықаралық қозғалысты басқарды. «Нью-Йорк Таймс» газетінде Махаришинің некрологы ТМ қозғалысын «бірнеше миллиард долларлық өзін-өзі жетілдіру индустриясына айналған құбылыстың бастаушы күші» деп бағалады. Жаңа діни қозғалыстарды зерттеуші ғалымдар Старк, Бэйнбридж және Симс мәлімдегендей, 1977 жылы ұйымның әлемде 900 000 қатысушысы болды деп есептелді. 1980 жылдары қозғалысқа бір миллион адам қатысты. 1998 жылға қарай ТМ тәжірибешілерінің ең үлкен үлесі Израильде болды, онда 1960 жылдары техника енгізілгеннен бері 50 000 адам оны үйренді, деді ТМ қозғалысының мүшелері. 2008 жылы «Белфаст Телеграф» басылымы шамамен 200 000 британдық ТМ тәжірибешісі бар екенін хабарлады. ТМ қозғалысы икемді құрылымға ие, ол әртүрлі деңгейдегі қатысуды қамтамасыз етеді. Көптеген адамдар өздерінің «ТМ тәуелсіз тәжірибесімен» қанағаттанады және ұйыммен одан әрі байланыс жасауға тырыспайды. Көптеген ТМ тәжірибешілері үшін олардың медитациясы «жаңа дәуірдің көптеген өнімдерінің бірі». Басқалары «берік» болғанымен, ұйымды сынға алады. Тағы басқалары «күшті берілгендікпен» Махариши Басқару университетінде «жаппай медитацияларға» қатысады, әкімшілік жұмыстарды атқарады немесе монах өмірін сүреді. Сондай-ақ ұйымда «еркін ұйымдық иерархия» бар. Махариши Басқару университетінде топтық медитацияларға қатысатын Трансценденталды медитаторлар «Ағарту дәуірінің азаматтары» деп аталады. TM Sidhi бағдарламасы бойынша оқытылған және бітірген TM мұғалімдері мен аймақтық жетекшілер «Ағарту дәуірінің әкімдері» деп аталады. Сонымен қатар, «Дүниежүзілік бейбітшілік үкіметінің» «ұлттық жетекшілері» мен «жоғарғы лауазымды шенеуніктері» Раджалар деп аталады.
Белгілі мамандар
Белгілі тәжірибелілерге саясаткерлер Джон Хагелин мен Жоаким Чиссано; музыканттар Донован, The Beatles, Скай Феррейра және Майк Лав; танымал адамдар Дэвид Линч, Клинт Иствуд, Миа Фарроу, Говард Стерн, Дуг Хеннинг; және суретші Нед Биттингер кіреді. Рухани ұстаздар немесе өзін-өзі жетілдіру авторлары болған тәжірибелілердің арасында Шри Шри Рави Шанкар, Дипак Чопра, Джон Грей және Барбара Де Анжелис бар. ТМ-ді бастаған танымал тұлғалар қатарында Гвинет Пэлтроу, Эллен ДеДженерес, Рассел Симмонс, Кэти Перри, Сьюзан Сарандон, Кенди Кроули, Соледад О’Брайен, Джордж Стефанопулос және Пол Маккартнидің немерелері бар. 2013 жылы Джерри Сайнфелд 40 жылдан астам уақыт бойы ТМ-ді тәжірибелеп келді. Опра Уинфри мен доктор Оз ТМ-ге толық бағышталған бір шоу өткізді. Бұл әдіс Махариши Махеш Йогимен әзірленген. Оны көбінесе Трансценденталды медитация немесе жай ғана ТМ деп атайды. Медитация тәжірибесі мантраны пайдалануды қамтиды және күніне екі рет 15–20 минут бойы, көздеріңізді жұмып отырып жасалады. Бұл ең көп тараған және зерттелген медитация техникаларының бірі болып саналады, жүздерше зерттеулер жарияланған. Бұл техника бүкіл әлемде сертификатталған ТМ оқытушылары арқылы жеті қадамдық курста қолжеткізеді, ал бағасы елден елге өзгереді. 1965 жылдан бастап Трансценденталды медитация техникасы АҚШ, Латын Америкасы, Еуропа және Үндістандағы таңдалған мектептерде, университеттерде, компанияларда және түрме бағдарламаларында қолданылып келеді. 1977 жылы ТМ техникасы мен Шығармашылық интеллектінің ғылымы Нью-Джерси штатындағы екі мемлекеттік мектепте оқытылған діни қызмет деп танылды. Содан кейін ТМ техникасы мемлекеттік қолдауға ие болды. Трансценденталды медитация техникасы діни де, діни емес те деп сипатталған. Бұл техника жаңа діни қозғалыстың бір бөлігі, индуизмге қатысты немесе өзін-өзі дамытуға бағытталған діни емес тәжірибе ретінде қарастырылған. ТМ техникасының соңғы 50 жылдағы жариялануы бұқаралық ақпарат құралдарындағы жоғары бейнесі мен тиімді жаһандық таралуы үшін мақталып, сонымен қатар танымал тұлғалар мен ғылыми дәлелдерді маркетингтік құрал ретінде пайдаланғаны үшін сынға ұшырады. ТМ техникасын толықтыратын қосымша курстар бар, оларға ТМ Сидхи бағдарламасы деп аталатын жоғары деңгейдегі медитация кіреді. 1970 жылы Шығармашылық интеллектінің ғылымы (SCI) Трансценденталды медитация техникасының теориялық негізі болды, бірақ күмәнданғандар оның ғылыми сипатына күдік келтірді. Жақтастарының пікірінше, халықтың 1 пайызы (мысалы, қала немесе ел) күн сайын ТМ техникасын орындаса, олардың тәжірибесі сол халықтың өмір сапасына әсер етеді. Бұл құбылыс «Махариши эффектісі» деп аталады.
ТМ техникасы білім беруде
Білім берудегі трансценденттік медитация (сонымен қатар санаға негізделген білім беру деп те аталады) – білім беру ортасында немесе мекемесінде трансценденттік медитация техникасын қолдану. Осы білім беру бағдарламалары мен мекемелері Америка Құрама Штаттарында, Ұлыбританияда, Австралияда, Үндістанда, Африкада және Жапонияда құрылған. Трансценденттік медитация техникасы 1960 жылдары студенттер арасында танымал болды және 1970 жылдардың басында студенттердің халықаралық медитация қоғамының орталықтары мыңдаған кампуста ашылды. 1973 жылы АҚШ-та Махариши халықаралық университеті құрылып, аккредиттелген дипломдық бағдарламаларды ұсына бастады. 1977 жылы Трансценденттік медитация және Шығармашылық интеллект ғылымы (SCI) курстары діни негізде Нью-Джерси (АҚШ) мемлекеттік орта мектептерінде Бірінші түзетудің Құру туралы ережесіне сәйкес заңмен тыйым салынды. Бұл АҚШ мемлекеттік мектептеріндегі МТ бағдарламасының мемлекеттік қаржыны пайдалануын тоқтатты, бірақ бағдарламаның өзіне жағымсыз баға бермеді. 1979 жылдан бері жеке, мемлекеттік емес қаржыландыруды пайдалана отырып, Трансценденттік медитация техникасын енгізген мектептер туралы АҚШ, Оңтүстік Америка, Оңтүстік-Шығыс Азия, Солтүстік Ирландия, Оңтүстік Африка және Израильде хабарланды. Махариши Махеш Йоги, Трансценденттік медитация қозғалысы және оның қолдаушылары бірқатар білім беру мекемелерін құрды. Бұл мекемелерге АҚШ-та (Махариши ағарту дәуірінің мектебі), Англияда (Махариши мектебі), Австралияда, Оңтүстік Африкада (Махариши жеңімпаздық басқару мектебі) және Үндістанда (Махариши Видья Мандир мектептері) мемлекеттік және жеке орта білім беретін бірнеше мектептер кіреді. Сондай-ақ, Махариши колледждері мен университеттері құрылды, оның ішінде Махариши Еуропалық зерттеу университеті (Нидерланды), Махариши менеджмент институты (Индия), Махариши менеджмент институты (Индия), Махариши менеджмент және технология университеті (Индия), Махариши институты (Оңтүстік Африка) және Махариши Махеш Йоги Ведалық университеті (Индия). АҚШ-та сыншылар Трансценденттік медитацияны Шығыс діни философиясының қайта қарастырылған түрі деп атап, оны мемлекеттік мектептерде қолдануға қарсы шықты, ал Тынық мұхиты Әділет институтының өкілі жеке қаржыландырылатын мемлекеттік мектептерде Трансценденттік медитацияны жүзеге асыру конституциялық екенін айтты.
ТМ-Сидхи бағдарламасы
ТМ Сидхи бағдарламасы – 1975 жылы Махариши Махеш Йоги ұсынған медитация түрі. Ол Трансценденталды медитация (ТМ) техникасының табиғи жалғасы ретінде қарастырылады. ТМ Сидхи бағдарламасының мақсаты – сана мен дене үйлесімділігін арттыру және Махариши атаған сананың төртінші күйінен ойлау арқылы «сананың тұтас дамуын» қолдау. ТМ Сидхи бағдарламасының орталық бөлігі – отырып тізе бүгіп секіру арқылы жасалатын «Йогикалық ұшу» деп аталатын ой-физикалық жаттығу. ТМ сайтында «ТМ Сидхи бағдарламасы топтық түрде орындалғанда, зерттеулер қоғамдағы стресс, қылмыс, зорлық-зомбылық және қақтығыстардың күрт төмендеуін, сондай-ақ тұтастай қоғамдағы үйлесімділік, позитивтік және бейбітшілік деңгейінің артуын көрсеткен» делінген. Бұл құбылыс Махариши эффектісі деп аталады. Эмпирикалық зерттеулер рецензияланған академиялық журналдарда жарияланғанымен, олар күмән мен сынға ұшырады. Скептиктер ТМ-мен байланысты Шығармашылық интеллект ғылымы және Махариши эффектісі теорияларын «псевдонаука» деп сипаттады. Медицинада медитация практикасының анық әсерін анықтау қиын, себебі зерттеулердің сапасы жобалау шектеулерімен және әдістемелік тұжырымдаманың жеткіліксіздігімен байланысты.
Махариши Аюрведа
Махариши Аюрведасы, сондай-ақ Махаришидің Ведалық денсаулыққа қатысты көзқарасы және Махаришидің Ведалық медицинасы – қазіргі батыс медицинасымен бірге қолданылатын баламалы медицина жүйесі саналады. Бұл тәсілді 1980-ші жылдардың ортасында Махариши Махеш Йоги халықаралық деңгейде енгізді. 1997 жылы «Бүкіл Үндістан Аюрведалық Конгресі» Махаришидің жаңартылған Аюрведа жүйесін мақұлдады. Трансценденталды медитация техникасы Махаришидің Ведалық денсаулыққа қатысты көзқарасының (МВАХ) құрамына кіреді. Қозғалыстың Global Good News веб-сайты мәліметінше, 16 елде, оның ішінде Австрия, Франция, Дания, Германия, Үндістан, Израиль, Италия, Жапония, Нидерланды, Жаңа Зеландия, Норвегия, Оңтүстік Африка, Швейцария, Түркия, Ұлыбритания және АҚШ-та 23 Махариши Ведалық денсаулық орталығы бар. Ұлыбританиядағы Скельмерсдейл қаласындағы Махариши Аюрведалық орталығы да панчакарма детоксикациясын ұсынады.
Махариши Штапатья Веда
Махариши Стапатия Веда (MSV) – Махариши Махеш Йогидің «көне санскрит мәтіндеріне» негізделген архитектуралық және жоспарлау принциптерінің жиынтығы. Махариши Стапатия Веда сәулеті «Махариши Васту» сәулеті, «Мүлік жасайтын» ғимараттар мен үйлер, сондай-ақ «Махариши Ведалық сәулеті» деп те аталады. Өзінің сипаттамасына сәйкес, бұл жүйе архитектуралық дизайн мен құрылыс үшін «нақты математикалық формулалар, теңдеулер және пропорциялар» жиынтығынан тұрады. MSV ғимараттың бағыты мен пропорцияларын реттейтін қатаң ережелерге ие. Ең маңызды фактор – кіретін есіктің шығысқа немесе солтүстікке қарауы керек. MSV табиғи немесе «экологиялық таза» құрылыс материалдарын қолдануға ерекше мән береді.
Елді мекендер
ТМ тәжірибесімен айналысатын шамамен 3000 адам АҚШ-тың Айова штатындағы МУМ және Алтын Дөңгелектердің жанында тұрады деп есептеледі. 2001 жылға қарай Фэрфилд қаласының мэрі және бірқатар қалалық кеңес мүшелері ТМ тәжірибешілері болды. Қаланың сыртында Махариши Ведалық қаласы орналасқан. 2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 1294 адам тұрады, олардың шамамен 1000-ы – Үндістаннан келген пандиттер, арнайы кампуста тұрады. Қаланың жоспары мен ғимараттары Махариши Стхапатия Ведаға негізделген, бұл Махаришидің жаңғыртқан ежелгі сәулет және дизайн жүйесі. Қала шекарасының сыртындағы тұрғын үйлер де Махаришидің Ведалық дизайн принциптерін және соңғы тұрақтылық технологияларын біріктіруге тырысады. Нидерландыда 1979 жылы «Сидхадорп» қауымдастығы құрылып, 1985 жылы аяқталды. Сол кезде Ұлыбританияның Скельмерсдейл қаласында 400-ге жуық ТМ тәжірибешісі, медитация дөңгелегі және ТМ мектебі бар «Сидхаланд» құрылды. Нидерландыдағы Лелистад қаласында да тұрғын үй жобасы жүзеге асырылуда. «Харарит» – 1980 жылы Галилеяда, Израильде құрылған қоныс, бұл Трансценденталды медитация бағдарламасын тәжірибелейтін еврейлер тобының «үкіметтік қолдаумен жүзеге асырылған жобасының» бөлігі. Бұл жерде шамамен 60 отбасы тұрады. Үндістанда, Нойдаға жақын «Махариши Нагар» кешені сияқты бірнеше тұрғын үйлер бар. Оттава қаласының маңындағы Орлеанста 70 пәтен тұратын «Идеал Виллаж Кооп Инк» жобасы бар, онда тұрғындардың 75 пайызы ТМ медитациясымен айналысады.
Монастырь қауымдары
Пурша және Mother Divine – ұстаздық өмір салтын ұстанатын, медитация жасайтын жынысқа қатысты қауымдардың атаулары. Кейбір тұрғындары 20 жылдан астам уақыттан бері осы қауымның мүшесі болып келеді. 1990 жылы Пурша қауымы 200 ер адамнан тұрды, олар Махаришидің бүкіл әлемдік ұйымы үшін «әкімшілік және насихаттау жұмыстарын» атқарды. Пурша тобы бастапқыда АҚШ-тың Солтүстік Каролина штатындағы Бун қаласындағы Рухани орталықта орналасқан. 2012 жылы АҚШ-тың Пурша тобы Батыс Вирджиния штатының Үш шіркеу қаласында орналасқан, жаңадан салынған Батыс Вирджиния демалыс орталығына көшіп барды. Кампус 10 ғимараттан, 90 ер адамнан тұратын тұрғындардан және қызметкерлерден тұрады. 2002 жылы әйелдерге арналған 100 тұрғыны бар Mother Divine қауымы да Солтүстік Каролина штатындағы Бун қаласындағы Рухани орталықта, «Табиғи заң арқылы Махаришидің жаһандық басқаруы» деген ұйымның құрамында орналасқан. Олардың күнделікті тәртібі Пурша қауымына ұқсас болды, сонымен қатар олар Солтүстік Каролина штатының 9-12 сыныптарға арналған, толық аккредиттелген мемлекеттік емес мектебі – The Heavenly Mountain Ideal Girls' School мектебін басқарды.
MIU Press
Махариши халықаралық университетінің (МХУ) баспасы 1970-ші жылдары құрылған және АҚШ үшін ұйымның брошюралары мен әдебиетін басып шығару үшін толыққанды баспа операциясын жүргізді. Баспада төрт баспа станогы және 55 қызметкер жұмыс істеді. МХУ баспасы кейіннен Махариши басқару университетінің (МБУ) баспасы болды. Бұл материалдарға «Заманауи ғылым» және «Ведалық ғылым» журналдары, Махариши Махеш Йоги, Джон Хагелин, Тони Надер, Роберт Рот, Крейг Пирсон, Роберт Оутс, Эшли Дианс және Роберт Кит Уоллес кітаптары, сондай-ақ Бадараяна, Капила және Джайминидің ежелгі санскрит еңбектері кіреді. Бұған қоса, олардың World Plan Television Productions кино кітапханасымен және аудио және теледидар студияларымен бірге 2 миллион долларлық құны бар жабдықтары болды, олар TM оқыту орталықтарына ай сайын 1000 видео таратты. Станция директоры – Голливуд режиссері Ричард Флейшердің ұлы Марк Флейшер. Қараша айында KSCI телеарнасының иелері Айова штатындағы Махариши халықаралық университетіне 350 000 доллар қарыз берді. 1986 жылғы маусым айының мәліметтері бойынша станция контенті «14 тілдегі әртүрлі бағдарламалар жиынтығынан» тұрды, ол Оңтүстік Калифорнияда кабельдік және UHF арналары арқылы таратылды. Қазан айында станцияны бас менеджері мен инвестор 40,5 миллион долларға сатып алды.
KHOE радиостанциясы
KHOE – Махариши менеджмент университетіне (MUM) тиесілі, коммерциялық емес радиостанция, 1994 жылы хабар таратуды бастады. Станцияда әлемнің түкпір-түкпірінен музыка мен білім беру мазмұны, соның ішінде американдық музыка, мәдени және этникалық бағдарламалар ұсынылады. MUM-ның халықаралық студенттері өз елдерінің музыкасын, поэзиясын және әдебиетін таныстырады. 1999 жылға қарай бағдарламалар тәулігіне 24 сағатқа дейін ұзартылды. Maharishi Channel Cable Network, Maharishi Satellite Network компаниясына қарасты, 2001 жылы Ku диапазонындағы цифрлық спутниктерге көшті. Ведалық білімді 19 тілде ұсынса да, арнаның көп бөлігі хинди тілінде болды және әлемдегі Үндістаннан тыс жерде тұратын халқына арналған. 2002 жылға қарай арна 26 елге қызмет көрсететін сегіз спутник арқылы таратылды. Арна жарнамасыз, қолдау үшін «ұйымдардың, өнімдердің және қызметтердің кең желісіне» сүйенді. 2005 жылы DD Direct+ арнасында орын алу үшін бірнеше діни арналар бәсекелестікке түсті. Махариши Ашық Университетінің қашықтықтан оқыту бағдарламасының аясында қосымша арналар спутник арқылы таратылады, оның студиялық кешендері Айова штатындағы Махариши Ведик Ситиде орналасқан. Нидерландыдағы Maharishi Channel арнасы 2009 жылдың шілдесінде Үндістанға сигнал жіберуге рұқсат алу туралы өтініш берді. Сайттағы мәліметтерге сәйкес, «Ramraj TV» Үндістанда Веда принциптерін және практикалық бағдарламаларды «Әлемдік отбасыға» таныстыру мақсатымен құрылып жатыр. 2010 жылдың тамызынан бастап ол тек интернетте қолжетімді. 2009 жылдың тамызында жаңартылған веб-бетте арна Үндістан үкіметінен спутниктік байланысқа лицензия алу процесінде екенін хабарлады.
Ұйымдар
Халықаралық шығармашылық интеллект ғылымдары қоры (IFSCI). Американдық нұсқалары мен осы ұйымдарға қосымшалар – Рухани жаңғыру қозғалысы қоры (SRMF) және қозғалысқа басшылық ету мақсатымен құрылған Дүниежүзілік жоспар атқарушы кеңесі. Ұйымның құны АҚШ-та 300 миллион доллар, ал әлем бойынша 3,5 миллиард доллар.
1958: Рухани қайта жаңғыру қозғалысы және негізі
Рухани жаңғыру қозғалысы 1958 жылы Үндістанда құрылды, ал Рухани жаңғыру қозғалысы қоры (SRMF) 1959 жылдың шілдесінде АҚШ-тың Калифорния штатында, Лос-Анджелесте орналасқан коммерциялық емес ұйым ретінде тіркелді. SRMF корпорациясы кейін таратылды. Британдық автор Уна Кроллдың сөзіне қарағанда, SRM қауымдастық емес еді және 1970 жылдардың басында ұйым "жартылай діни киім-кешегін тастап, ғылымға кеңінен бет бұрды". 2012 жылдың қаңтар айында Нью-Делидегі «Пионер» жаңалықтар агенттігі Махаришидің 2008 жылы қайтыс болғаннан кейін, Үндістанның SRM қоры сияқты бірнеше трасттардың "қызметін тоқтатқанын", ал траст мүшелері басқа мүшелердің тиісті рұқсатсыз жер учаскелерін "заңсыз сатқанын" айыптағаннан кейін дау-жанжалға ұшырағанын хабарлады. Маусым айындағы хабарламаға сәйкес, бұл дау SRM Foundation India директорлар кеңесінің мүшелері арасында, оның ішінде 12 000 акр жерді басқару мәселесі бойынша болды. Екі топ бір-бірін құжаттарды жоғарылатып көрсетуде және 12 мүшелі кеңестің келісімінсіз жерді "жеке пайдаға" сатқанда айыптады. Екі тарап та Үндістан соттарына барлық жер сатуларын тоқтату туралы өтініш жасады, осы уақытқа дейін Департамент пен Ішкі істер министрлігі күдікті бұзушылықтарды тергеп шығуы керек еді. Газет сондай-ақ Махаришидің қайтыс болғаннан кейін төрт жыл өткен соң оның үнді мұрасының "құлап қалғанын" жазды.
1959: Халықаралық медитация қоғамы
1959 жылы Махариши Англияға барып, Халықаралық медитация қоғамының британдық бөлімін құрды, сондай-ақ Сан-Францискода (АҚШ) қосымша кеңсе ашты. Халықаралық медитация қоғамы 1961 жылы АҚШ-та құрылды, ол жалпы халыққа Трансценденталды медитация бойынша бастапқы және кеңейтілген курстар ұсынады.
1965: Студенттер халықаралық медитация қоғамы
Студенттер халықаралық медитация қоғамы (SIMS) алғаш рет 1964 жылы Германияда құрылды. 1965 жылы АҚШ-та бөлімше құрылды және студенттер мен қоғам жастарына курстар ұсынды. SIMS-тің Калифорния университеті, Лос-Анджелес (UCLA) бөлімшесін Питер Уоллес және оның ағасы Роберт Кит Уоллес құрды, ол Махариши халықаралық университетінің бірінші президенті болды. Бөлімшеде 1000 мүше болды. 1970 жылдары SIMS орталықтары "мыңнан астам университет кампусында" ашылды. Marico компаниясының қызметкерлері жұмыс күнінің бір бөлігі ретінде топта Трансценденталды медитациямен айналысады. Бұл ұйым денсаулық сақтауға психология мен руханилық элементтерін енгізуге тырысқан бірнеше "жан-жақты денсаулық сақтау топтарының" бірі ретінде сипатталған. Махариши корпоративтік даму бағдарламасы – тағы бір халықаралық коммерциялық емес ұйым, ол ТМ бағдарламасын өнеркәсіп және бизнес саласындағы адамдарға ұсынады. Діни ғалым Кристофер Партриджтің сөзіне сүйенсек, "жүздеген" жапондық компаниялар Махариши Корпоративтік Даму Интернешнл ұсынған медитация бағдарламаларын енгізді, оның ішінде Сумитомо Ауыр Индустриялар Лтд. компаниясы да бар. 1995 жылы Тайваньның Fortune Motor Co. компаниясы бағдарламаға қатысқаннан кейін сату көлемі 100%-ға өскенін хабарлады.
1972: Дүниежүзілік жоспардың атқарушы кеңесі
Дүниежүзілік жоспардың атқарушы кеңесінің (WPEC) халықаралық штаб-пәтері Швейцарияның Зелисберг қаласында, ал американдық штаб-пәтері Вашингтон қаласында орналасқан. Ұйымның атауы Махаришидің «әлемдік жоспарынан» алынған, мақсаты – жеке тұлғаның толық әлеуетін дамыту; үкіметтік жетістіктерді жақсарту; білім берудің жоғары идеалдарын іске асыру; қылмыс мәселелерін және адамзат отбасына бақытсыздық әкелетін барлық мінез-құлықты жою; қоршаған ортаны тиімді пайдалануды барынша арттыру; жеке адамдар мен қоғамның экономикалық ұмтылыстарын қанағаттандыру; және осы буын үшін адамзаттың рухани мақсаттарына жету. 1972 жылы Италияда құрылған, 1992 жылға қарай бұл елде отыз бес мың қатысушысы бар жиырма бес ТМ орталығын ұйымдастырды. 1998 жылы Австралияның Дүниежүзілік жоспардың атқарушы кеңесі (WPECA) Жаңа Оңтүстік Уэльс Еңбек кеңесінің (NSWLC) иелігіндегі курортты пайдалануға рұқсат беру үшін мақұлдауын сұрады. Дүниежүзілік жоспардың атқарушы кеңесі (WPEC) АҚШ-та Трансценденталды медитация қозғалысына басшылық ету үшін коммерциялық емес білім беру корпорациясы ретінде құрылды. Оның президенті америкалық және бұрынғы жаңалықтар тілшісі Джерри Джарвис болды, ал Махаришидің WPEC-пен заңды, ресми немесе ақылы қарым-қатынасы болмағаны хабарланды. WPEC негізгі қызметі TM курстарынан түсетін кірістерден тұрды. Трансценденталды медитация және ТМ-Сидхи бағдарламалары салдарынан алдау, психологиялық, физикалық және эмоционалдық зиян келтірілгені туралы мәлімдеме жасалды. Аудандық сот Кропинскидің қасақана зиян келтіру және эмоционалдық ауыртпалықты абайсыз тудыру туралы талаптарын қабылдамады және алаяқтық пен физикалық және психологиялық жарақаттарды абайсыз келтіру туралы талаптарды сотқа жіберді. Қазылар алқасы Кропинскиге алаяқтық және абайсыздық бойынша 137 890 доллар төледі. Апелляциялық сот шешімді жоққа шығарып, психологиялық зиян келтіргені туралы Кропинскидің талабын қабылдамады. Алаяқтық және ТМ-Сидхи бағдарламасын орындаумен байланысты физикалық жарақат туралы талап қайта қарау үшін төменгі сотқа жіберілді. Кропински, Грин, Райан және айыпталушылар қалған талаптарды соттан тыс, құпия шарттарда шешті. Хенделдің келісімге кірмеген қалған талаптары кейіннен қабылданбады, өйткені талаптардың мерзімі өтіп кеткен. Апелляциялық сот Хенделдің талаптарының ашылу ережесіне сәйкес мерзімі өткенін анықтады, себебі «айыпталушылар кез келген ақылға қонымды адамның жалпы адам тәжірибесіне және физика заңдарына қайшы келетінін мойындайтын мәлімдемелер жасады. Егер Хендел ханымның айтуынша, оған медитациялаушылардың әуеге баяу көтерілетіні, олардың кейбіреулері «Люцерн көлінің үстінен ұшып бара жатқаны» немесе «қабырғалар арқылы жүріп, көтеріліп, көрінбейтіні» және оның уақытында ұйықтамауы үшінші дүниежүзілік соғысқа әкелуі мүмкін екенін айтса, онда ақылға қонымды адам 1986 жылдың 1 қыркүйегіне дейін осы мәлімдемелердің кейбіреулері шындыққа сай келмейтінін байқаған болар еді». 1990 жылдары WPEC АҚШ-та америкалық, пайда табуға бағытталған, Heaven on Earth Inns Corp. атты қонақ үй еншілес компаниясын құрды, оның президенті Томас М. Хедли болды. Heaven on Earth Inns Corp. сол жылы АҚШ-тағы тоғыз қонақ үйді арзан бағамен сатып алғаны хабарланды, оның ішінде Огайодағы екеуі, Оклахомадағы біреуі және Небраска штатының Омаха қаласындағы біреуі. Қонақ үйлер TM сабақтарына арналған орындар ретінде және вегетариандық тағамдарды, алкогольсіз ортаны және темекі тартпайтын жайларды ұнататын денсаулыққа қамқор саяхатшылар үшін табыс әкелетін операциялар ретінде сатып алынды. Келесі жылы WPEC Нью-Джерси штатының Асбери Паркіндегі және Сент-Луистегі «жабылып қалған» қонақ үйді сатып алды. WPEC сондай-ақ 1995 жылы Чикагоның Blackstone қонақ үйін ипотека арқылы иелігіне көшірді. Махариши Глобалды Даму Қоры (MGDF) 1995 жылы АҚШ-тың Коннектикут штатының Хартфорд қаласындағы Clarion қонақ үйін 1,5 миллион долларға сатып алып, 2011 жылы Wonder Works Construction компаниясына сатты. 2006 жылы MGDF активтері 192,3 миллион долларға бағаланып, 51,4 миллион доллар кіріс түсті.
1975: Махариши қоры
Махариши қоры – кем дегенде төрт елде қызмет ететін білім беру және қайырымдылық ұйымы. Махариши қорының бас кеңсесі 1978 жылдан бастап Букингемширдегі Ментмор Тауэрс қаласында орналасқан. Оның сайтында көрсетілгендей, Махариши қоры – 1975 жылы Солтүстік Ирландия мен Ұлыбританияда құрылған "тіркелген, білім беру қайырымдылық қоры". Оның мақсаты – трансценденттік медитацияны қоса, адам дамуына бағытталған курстар мен қызметтер ұсыну арқылы халыққа білім беруді дамыту. Қор "тәуелсіз академиялық мекемелер" және АҚШ-тың Махариши қоры арқылы санаға негізделген білім беруді және трансценденттік медитация бойынша зерттеулерді ілгерілетеді. 1984 жылы Махариши қоры Колледж Сент-Людвиг кампусын 900 000 АҚШ долларына сатып алып, оны Махариши Еуропалық зерттеу университетінің (MERU) кампусына, сондай-ақ Махариши қозғалысының штаб-пәтеріне және резиденциясына айналдырды. Жаңа ғимараттың үш қабатты, кенептен жасалған суреті ғимараттың алдына орнатылды, бірақ жергілікті билік оны алып тастауға бұйрық берді. 2015 жылы ескі ғимараттар толығымен бұзылды. 1996 жылы бұл орын "Еуропа үшін Эпоханың нұрлы астанасы" деп аталды. 1998 жылы осы аумақты қайта дамыту жоспарына 50 миллион АҚШ доллары қаражат бөлінді. 1997 жылы салынған жаңа ғимаратты жарықтандыру шаралары жүргізілді, ал 164 флагштокқа әлем елдерінің тулары ілінді, бұл "медитацияға негізделген Біріккен Ұлттар Ұйымына" ұқсас көрінді. Кейін жергілікті билік жарықтандыруды шектеді және флагштоктарды алып тастауды талап етті. Ол әлемдік бейбітшілік елінің "астанасына" айналды. 2006 жылы кампуста 50 адам тұрды және Джон Хагелин осы жерге келді. 2011 жылдың қараша айында АҚШ-тың Махариши қоры Федералды сотқа "Медитация үйі" компаниясына қарсы, қорға тиесілі трансценденттік медитация тауарлық белгісін бұзу туралы сот талабын берді, ол белгілі бір ұйымдарға лицензияланған. Қор өзінің "сенімділігі мен жағымды беделін" "тұтынушыларды адастыру үшін" пайдаланылып отыр деп мәлімдеді, ал жауапкер қордың ежелгі техникаға заңсыз монополия құрғанын айтты.
In November 2011 Maharishi Foundation USA filed a lawsuit in Federal court against The Meditation House LLC for infringement of the foundation's Transcendental Meditation trademark which are licensed to select organizations. The foundation alleges that its "credibility and positive image" are being used to "mislead customers" while the defendant asserts the foundation has an unfair monopoly on an ancient technique.
1976 жыл: Ағарту дәуірінің әлемдік үкіметі
Бұл өзін саяси емес, діни емес, жаһандық ұйым деп сипаттайтын ұйым 1976 жылы Махариши құрған. 1985 жылдан бастап Ағарту дәуірінің әлемдік үкіметін президенті Томас А. Хедли басқарды. Оның мақсаты – Шығармашылық интеллект ғылымын, Трансценденталды медитация және ТМ-сидхи бағдарламаларын үйрету, сондай-ақ Әлемдік жоспардың жеті мақсатын іске асыру болды. Бұған қоса, ұйым жыл сайын қауымдастықтың ең үздік мүшелеріне Махариши сыйлығын табыс етті.
1988: Махариши Аспан Жердегі Даму Корпорациясы.
Maharishi Heaven on Earth Development Corp. (MHOED) – бұл Махариши Махеш Йоги және оның Трансценденталды Медитация қозғалысымен байланысты табысқа жұмыс істейтін жылжымайтын мүліктерді дамытушы компания. 1988 жылы Калифорния штатының Малибу қаласында алғаш құрылған бұл компания АҚШ, Канада және Африкада утопиялық жобалар салуға тырысты. Ұзақ мерзімді мақсаты – "толық әлемді қайта құру", оның құны шамамен 100 триллион долларға бағаланады. АҚШ-тағы бөлімшесі АҚШ және Канадада 50 "Махариши Еңкейгендер қалаларын" салу үшін дамытушылармен жұмыс істеуді жоспарлады. Канадалық филиалы 2002 жылы Оттава қаласындағы Fleck/Paterson үйін сатып алып, жаңартып, қаладан "үздік бейімделу сыйлығын" алды. Бір еншілес компания Орландо, Флорида және Ниагара шарлауы, Нью-Йорк штаттарында Махариши Веда жері атты ойын-сауық парктерін салу үшін жер сатып алды. Голландиялық бөлімше Замбия және Мозамбик президенттерімен келіссөздер жүргізіп, олардың елдеріндегі проблемаларды шешу үшін осы елдердің жерлерінің ширегін алуға келісім жасады.
1992: Табиғи заңдар партиясы
1992 жылы құрылған Табиғи заң партиясы (ТЗП) Махариши Махеш Йогидің ілімдеріне негізделген трансұлттық партия болды. Партияның негізі табиғи заңның әлемді басқаратын ұйымдастырушы қағида екендігі және адамзаттың проблемаларының себебі адамдардың табиғи заңды бұзуы екендігінде жатыр. ТЗП қоғамдағы проблемаларды азайту немесе жою үшін ғылыми тұрғыдан расталған трансценденталды медитация техникасы және ТМ Сидхи бағдарламасы сияқты процедураларды қолдады. Партия 74 елде активті қызмет етті және АҚШ, Канада, Ұлыбритания, Ирландия, Австралия, Жаңа Зеландия, Германия, Израиль және Тайвань сияқты көптеген елдерде кандидаттарды тікелей ұсынды. Ең белгілі кандидаттардың екеуі – 1992, 1996 және 2004 жылдары АҚШ президентіне кандидат болған Джон Хейгелин және Англияда сайлауға түскен әйгілі фокусник Даг Хеннинг болды. Үндістанның Аджея Бхарат партиясы мемлекеттік жиналысқа депутат сайлап, сайлауда сәттілікке жетті, сондай-ақ 1993 жылы аймақтық жиналысқа өкіл сайлаған Хорватияның ТЗП партиясы да табысқа қол жеткізді. Партия 2004 жылдан бастап кейбір елдерде таратылды, бірақ Үндістанда және АҚШ-тың бірнеше штатында әлі де қызмет етеді.
1993: Махариши Ведалық білім беруді дамыту корпорациясы
Maharishi Vedic Education Development Corporation (MVEDC) – 1993 жылы құрылған, Айова штатының Фэрфилд қаласында штаб-пәтері орналасқан коммерциялық емес американдық ұйым. Беван Г. Моррис – корпорацияның президенті және негізін қалаушы, ал Ричард Куинн – жобалық қаржы директоры. MVED-тің басты мақсаты – Трансценденталды медитация курстарын ұйымдастыру және TM оқытушыларын даярлау. Трансценденталды медитация курстарын MVED-тен оқытылған TM оқытушылары жүргізеді. MVED сондай-ақ мұғалімдеріне және TM орталықтарына насибдау материалдарын ұсынады. 1975 жылы АҚШ-тағы бұл коммерциялық емес ұйым бес меншік нысаны мен жүздеген жалға алынған ғимараттарды басқарды, онда медитация лекциялары мен семинарлар өткізілді. Нью-Йорк штатының Ливингстон-Манор қаласында орналасқан бір нысанда 350 бөлмелі қонақ үй, баспахана және кәсіби деңгейдегі бейне және дыбыс жазу студиясы болған. 2004 жылы Батлер vs. MUM сот процесінде MVED-тің немқұрайлылық танытқаны және Махариши Университетінің басқару студентінің өліміне тікелей жауапты екені айтылды. 2008 жылы MVED-ге қарсы барлық айыптар алынып тасталды және сот процесі тоқтатылды. Журналист Антони Барнетттің сөзіне сәйкес, бұл оқиғалар медитацияның жоғары деңгейдегі әдістерін топтық түрде қолдану зорлық-зомбылықты тоқтатуға қабілетті деген қозғалыстың талаптарына күмән тудырды. Махариши оқиғаға қатысты: «Бұл қоғамдағы зорлық-зомбылықтың бір көрінісі», оның ішінде АҚШ-тың басқа елдерде жасаған зорлық-зомбылығы да бар деді. Махариши Бейбітшілік сарайлары, Трансценденталды медитация орталықтары, Махариши Ағарту орталықтары және Махариши Жеңімпаздық орталықтары TM және TM Сидхи тәлімгерлері үшін жергілікті орталықтар ретінде қызмет етеді, сонымен қатар Махариши Аюрведа емдерін және оқытуды ұсынады.
1997: Махариши тұрғын үйді дамыту қаржы корпорациясы
Махариши тұрғын үйді дамыту қаржы корпорациясы (MHDFC) 1997 жылы Үндістанда құрылды және 2003 жылға қарай 15 филиалдан тұрды. 2003 жылға дейін аталған қаржы компаниясының бүкіл Үндістан бойынша 15 филиалы, 104 крор рупийлік несие портфелі болды, ал Ұлыбританиядағы Махариши басқару университеті оның басты иесі ретінде тіркелген. 2009 жылы Religare Enterprises Limited компаниясы MHDFC-тің 87,5 пайызын сатып алды, соның нәтижесінде 2010 жылы MHDFC ICRA-дан ең жоғары сапалы кредиттік рейтинг алды.
1999: Махариши күн технологиясы
Maharishi Solar Technology (MST) – 1999 жылы құрылған, модульдер, күн шамдары және сорғылар шығаратын үнділік күн энергиясын өндіруші компания. MST компаниясының Андхра-Прадеш штатының Калахасти қаласында фотоэлектрлік панельдерді өндіруге арналған вертикалды интеграцияланған зауыты бар. MST компаниясы «Махариши тобының кәсіпорны» деп есептеледі және АҚШ-тағы Abengoa Solar Inc компаниясымен күн жылу коллекторларын өндіру бойынша келісім шарт жасасқан. MST президенті Пракаш Шривастава Үндістанның Күн энергиясы қоғамының басқару кеңесінің мүшесі. Reuters агенттігінде жарияланған баспасөз хабарламасына сәйкес, MST «Қытайдың күн энергиясы полисиликоны индустриясы туралы 2011–2015 жылдарғы терең зерттеу есебіне» енгізілген.
2001: Дүниежүзілік бейбітшілік елдері
Дүниежүзілік Бейбітшілік Елін (ДБЕ) Трансценденталды медитацияның негізін қалаушы Махариши Махеш Йоги 2000 жылдың 7 қазанында, Виджаядашами (Жеңіс күні) күні жариялады. Ол оны "әлемнің түкпір-түкпірінде бейбітшілік сүйетін адамдар үшін шекарасы жоқ ел" деп сипаттады. ДБЕ патшалық ретінде құрылған, қазіргі Махаражасы немесе егемен билеушісі – Тони Надер. 2002 жылдың 15 қазанында АҚШ-тың Айова штатында Беван Моррис президенттігімен коммерциялық емес ұйым ретінде тіркелді. Корпорацияның бас кеңсесі Айова штатындағы Махариши Ведик қаласында орналасқан. Нидерланды, Айова, Канзас, Батыс Вирджиния, Манхэттен және Үндістанда астаналар салынды немесе салынуда. ДБЕ 2000-2002 жылдар аралығында микроұлт ретінде егемендік алуға бірнеше сәтсіз талпыныс жасады, кішкентай және кедей елдерге аумағының бір бөлігі үшін егемендік беру үшін 1 миллиард доллардан астам сома ұсынды. Оның әлемдік қайта құру бағдарламасы бар, ол Махариши Стхапатия Веда принциптерін қолданып, әлемдегі барлық қалалар мен ғимараттарды қайта жаңартуға бағытталған.
2005: Дэвид Линч қоры
Дэвид Линч қоры – санаға негізделген білім беру және әлемдік бейбітшілік үшін қайырымдылық қоры. 2005 жылы Айова штатының Фэрфилд қаласында құрылған және бүкіл әлемде қызмет етеді. Қор негізінен Трансценденталды медитация бағдарламасын пайдаланып медитация үйренуге тырысатын, тәуекел топтарындағы студенттерді қаржылай қолдайды. Сонымен қатар, қор Трансценденталды медитация бойынша зерттеулерді қаржыландырады және 7 миллиард доллар көлемінде қаражат жинау жөніндегі ұзақ мерзімді мақсатын іске асыруға ұмтылады. Жиналған қаражаттың көмегімен жеті елде студенттерді «кәсіби бейбітшілдер» етіп даярлайтын жеті «Дүниежүзілік бейбітшілік университетін» құру жоспарлануда.
Басқа
Академиялық медитация қоғамы 1965 жылы Германияда 18 оқу орталығы құрылғаннан кейін іске қосылды. 1966–1967 жылдары оқу орталықтарының саны 35-ке дейін өсті және қоғам Бремен Блюменталь қаласында «академия» ашты. 2000 жылы Махариши тобы IT компаниясы Cosmic InfoTech Solutions іске қосты. 2006 жылы Махариши тобының Венчурі «Үндістандағы студенттерге көмектесетін коммерциялық емес, қайырымдылық қоғам» екені хабарланды. Human Dimensions веб-сайтындағы өмірбаянға сәйкес, Ананд Шривастава «Махариши компаниялар тобының төрағасы және басқарушы директоры». Пикассо анимациялық колледжі мен Махариши Аюрведа Продуктс Лтд веб-сайттарында «Махариши тобы 120-дан астам елде өкілдігі бар көпұлтты және көп өлшемді конгломерат» екені айтылған. «Үндістанда Махариши ұйымы білім беру, денсаулық сақтау, технологияны дамыту және әлеуметтік көмек көрсету сияқты көптеген салаларда жұмыс істейді. Махариши тобы – 120-дан астам елде өкілдігі бар көпұлтты және көп өлшемді конгломерат». Global Solar Technology басылымында хабарланғандай, Махариши тобы «Индияның түрлі салалардағы мүдделері бар жетекші халықаралық тобы». 2009 жылы Maharishi Renewable Energy Ltd (MREL) деп аталатын компанияның «700 миллион долларлық Махариши тобының бір бөлігі» екені хабарланды. 2008 жылы Айова штатының Махариши Ведик Сити тұрғыны Үндістанға тікелей қатысты Махариши Аюрведа Продуктс ПВТ Лтд (MAPPL) компаниясына қарсы сотқа жүгінді, ол компанияның өнімдерінен қоршап алған қорғасыннан уланғанын айтты. Бұл өнімді ол Үндістанға сапар барысында сатып алған. Фитнес және спорттық жетістіктер институты – ТМ бағдарламасын әуесқой және кәсіби спортшыларға ұсынатын американдық ұйым. Әлемдік аюрведа орталығы 1985 жылы Үндістанда құрылды. Басқа да белсенді ұйымдар – Әлеуметтік оңалту институты және Халықаралық ғылыми зерттеулер орталығы.
Маркетинг
ТМ техникасын халыққа таныстыру 50 жылдық тарихында әртүрлі болды. Кейбір авторлар оның әдістерін және жетістіктерін жоғары бағаласа, ал басқалары маркетингтік тәсілдерін сынады. Мысалы, автор Г. Фрэнсис Ксавьер Махаришиді "көрнекті сатушылардың бірі" деп жазды және TM-ді бүкіл әлемде тарату үшін бұқаралық ақпарат құралдарын толыққанды пайдаланды. Ал авторлар Бэйнбридж мен Старк TM қозғалысын ғылыми қауымдастықтың мақұлдауын "насихат" ретінде пайдаланғаны, жағымды мақалаларды қайта жариялағаны және үкімет шенеуніктерінің оң пікірлерін жариялау шараларымен бірге қолданғаны үшін сынға алды.
Тарих
Бір дереккөз бойынша, Махариши 1959 жылы батыс елдерінде ТМ техникасын оқыту үшін «бұқаралық маркетинг үлгісін» қолдана отырып, «инфрақұрылым құруды» бастады. 1960 жылдардың соңында ТМ техникасы «Битлз» тобымен байланысы арқылы және қазіргі заманғы контрмәдениеттің әртүрлі аспектілерімен сәйкестендірілуі арқасында «көпке танылды». Алайда, Голдберг және басқалардың айтуынша, ТМ ұйымының алғашқы он жылдығында Махаришидің Батыстағы негізгі шәкірттері рок-жұлдыздар мен олардың жанкүйерлері емес, қарапайым, орта жастағы азаматтар болған. 1960 жылдардың соңында Лондондағы (Англия) орталықта ТМ-ді үйренуге келген жастар «хиппилер емес, Махаришидің алғашқы ізбасарлары болған орта жастағы ерлер мен әйелдермен күтілгеніне таңырды». Тағы бір автор атап көрсетеді: «Битлз тобы 1966 жылы Лондонда Махариши Махеш Йогимен кездескен кезде Махеш әлемді жеті рет аралап, 38 орталық құрып, 100 мыңнан астам ізбасар жинаған еді». 1968 жылы Леннон мен Харрисон Үндістанда болған кезде, Махаришимен деректі фильм мен телешоу үшін бизнес келіссөздері кезінде шиеленіс туды. Битлз Махаришидің жарнама, бизнес және қаржыға қызығушылық танытқан тәжірибелі келіссөзші екенін білгенде таң қалды. ТМ барлық қолжетімді жарнамадан толыққанды пайдаланып, рухани адамдар, саясаткерлер және «прагматикалық» өзін-өзі жетілдіруді іздейтіндер сияқты белгілі бір топтарға нарықтай бастады. Соңғы тәсіл осы техника бойынша жүргізілген ғылыми зерттеулердің нәтижесінде «қозғау алды». 1970 жылдары Филип Голдбергтің сөзіне сәйкес, Махариши ТМ техникасы бойынша зерттеулерді ынталандыруды бастады, өйткені ол ғылыми деректердің маркетингтік құрал ретінде пайдалы болады және медитацияны мистикалық «самадхи» емес, терең демалыстың ғылыми түрі ретінде жаңадан таныстыруға көмектеседі деп ойлады; бұл техниканы секулярландырудағы алғашқы қадамдарының бірі болды. 1970-1974 жылдар аралығында ТМ-ді зерттеумен айналысатын ғылыми-зерттеу мекемелерінің саны төртеуден 100-ге дейін өсті. Бірнеше зерттеушілер Махаришидің ТМ бойынша зерттеулерді ынталандыруы ТМ ғана емес, жалпы медитация туралы ғылыми түсініктің өсуіне әкелді, нәтижесінде медитация денсаулық проблемаларын жеңілдету және дене мен жанды жақсарту үшін жиі қолданылатын болды. Трансценденталды медитация әдісінің әсерін зерттеу нәтижелері белгісізден клиникалық маңызға ие нәтижелерге дейін ауытқып келді. Newsweek журналының ғылыми жазушысы Шарон Бегли «Махариши медитацияны биологияға енгізгені үшін мақтауға лайық. Стэнфордтан Дьюк университетіне дейінгі ауруханалар пациенттерге созылмалы ауырсынулармен және басқа да аурулармен күресуге көмектесу үшін медитация бағдарламаларын енгізді». Бэйнбридж бен Старк атап көрсеткендей, ТМ 1973 жылға дейін бірнеше бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланды және көп танылды, бірақ жаңа ТМ студенттерінің басты көзі ауыздан ауызға тараған ақпарат немесе «достардың кеңесі» болды, өйткені «ТМ салыстырмалы түрде арзан, қысқа мерзімді қызмет еді, терең міндеттеме талап етпейтін». Автор Джек Форм келіседі және былай деп жазады: «Бұл қозғалыстың басты жарнама көзі – қанағаттанған тәжірибелілердің ауыздан ауызға тарату арқылы хабар таратуы». 1973 жылы Махариши халықаралық университетінің (МХУ) профессоры Майкл Питер Кейн Харольд Блумфилд пен Деннис Т. Джаффемен бірлесіп «ТМ: Ішкі энергияны ашу және стрессті жеңу» атты кітап жазды. ТМ қозғалысының аймақтық үйлестірушісі Джек Форм 1976 жылы «Трансценденталды медитация, Махариши Махеш Йоги және шығармашылық интеллект туралы ғылым» атты кітабын жариялады. ТМ оқытушысы Джордж Эллис 1983 жылы «Фолсом түрмесінің ішінде: трансценденталды медитация және ТМ сидхи бағдарламасы» атты кітап шығарды. Қозғалыстың өкілі Роберт Рот 1988 жылы «ТМ: Трансценденталды медитация: Махаришидің оңай, тиімді және ғылыми дәлелденген техникасына жаңа кіріспе» атты кітабын жариялады. 1993 жылдан бастап ұйым өзінің «Ағарту дәуірі» жаңалықтар қызметі деп аталатын қоғамдық қатынастар кеңсесін пайдаланды. 1999 жылы «Айдағы адам» фильміндегі бір сахнада ТМ медитаторы Энди Кауфман ТМ оқытушыларының курсынан шығарылды, өйткені оның өнері ТМ оқытушысынан күтілетін мінез-құлыққа сай келмеді. 2002 жылдың мамыр айында Махариши «Ларри Кинг Шоу» бағдарламасында 25 жылдан кейін алғашқы сұхбатын берді. Махариши менеджмент университетінің (ММУ) профессорлық-оқытушылық құрамы мен зерттеушілері, мысалы Дэвид Орм Джонсонның 2003 жылы жариялаған «Трансценденталды медитация қылмыстық жазасын өтеуде және қылмыстың алдын алуда» және Роберт Шнайдердің 2006 жылы жариялаған «Жүрек денсаулығының толық қорғанышы: Махариши ведалық тәсілімен жүрек ауруларын емдеу және алдын алу» кітаптары жарық көрді. New York Times газетінің мәліметінше, 2008 жылдан бері трансценденталды медитацияны қолдайтын атақты адамдардың саны артқан. ТМ-ді үйрету үшін студенттерге, ардагерлерге, түрмедегілерге және басқаларға қаржы жинау мақсатымен өткізілген шараларға комик/актер Рассел Брэнд, телешоу жүргізушісі/дәрігер Мехмет Оз және әнші Мобі қатысты. 2009 жылы Нью-Йорк қаласында өткен қайырымдылық концертінде Пол Маккартни, Ринго Старр, Донован, Шерил Кроу, Эдди Веддер, Бетти Лаветт, Бен Харпер, Пол Хорн және Майк Лав музыкалық тобының қайта қосылуы болды. Сондай-ақ, комик Джерри Сайнфельд, актриса Лаура Дерн және радиошоу жүргізушісі Ховард Стерн де қатысты. Психиатр Норман Розенталь 2011 жылы «Трансценденция: Трансценденталды медитация арқылы емдеу және өзгеріс» кітабын жариялады, ал ММУ профессоры Фред Трэвис 2012 жылы «Сіздің миыңыз тас емес, өзен» атты кітабын жариялады. 2013 жылы Нью-Йорк қаласында Дэвид Линч қорына көмек көрсету мақсатымен джаз концерті өтті. Шараға телешоу жүргізушілері Мехмет Оз, Джордж Стефанопулос және актриса Лив Тайлер, сондай-ақ Херби Хэнкок, Коррин Бейли Рей және Винтон Марсалис сияқты музыканттар қатысты.
Сатуға қабылдау
1988 жылы автор Дж. Исаму Ямамото «ТМ медитацияның Макдональдсы деп аталды, себебі ол Американың көпшілік нарығы үшін Шығыс медитациясын өте табысты таңбалап, кеңінен таратты» деп жазды. 1980 жылы жарық көрген «ТМ және культ-мания» кітабында ТМ-мен байланысты ғалымдар ғылыми деректер мен мистикалық философияны біріктіре отырып, Махаришидің идеяларын дәлелдеуге тырысты. 1980 жылғы мақаласында ТМ-ды «маркетингтік әлеуметтік қозғалыс» деп талдаған әлеуметтанушы Хэнк Джонстон, ТМ әртүрлі аудиторияға бағытталған арнайы насихаттау жолдамалары сияқты күрделі әдістерді қолданғанын және оларды әртүрлі мәдениеттер мен өзгеретін уақытқа сәйкес бейімдегенін айтады. Джонстонның сөзіне қарағанда, ТМ-ның «есептелген стратегиялары» оның «жедел өсуіне» алып келді. Атап айтқанда, ол қатардағы мүшелерді объективті қарастырды, қозғалысты өнім ретінде насихаттады және оған шешім табуға болатын мәселелерді тудырды. Авторы Линн Мактаггарт «The Field» кітабында «ұйымның Махаришидің жеке мүдделерін ілгерілетуіне байланысты көп сынға ұшырағанын» айтады, бірақ «[Махариши эффектісі туралы] деректердің молдығы өте убедительный» деп санайды. The Independent газетінде жарияланған мақалаға сәйкес, бастапқы сынға қарамастан, ТМ әдісі шеттен негізгі ағымға көшті, бұл көбінесе оның «ғылыми зерттеулердің үлкен жиынтығының» арқасы. Оның соңғы жылдардағы танымалдылығы химиялық заттарсыз релаксацияға қол жеткізу мүмкіндігімен байланысты. Джеррольд Гринберг «Комплекстік стресс-менеджмент» кітабында Махаришиді «Батыс әлеміне медитацияны кеңінен таратқан» және «Трансценденталды медитацияны үйрету үшін ірі, әлемдік және өте тиімді ұйым құрған» адам деп жазады. Гринберг былай деді: «Бұл әдістің қарапайымдылығы, ТМ ұйымдарының оны тиімді насихаттауы оның жылдам танымалдығына себеп болды». Голдбергтің пікірінше, зерттеулер мен медитация Махаришидің «басты мұрасы» болуы мүмкін.
Махариши тәлімінің тазалығы
Махариши трансценденталды медитацияның үнемі жалғасуы үшін оны арнайы орталықтарда оқытылған мұғалімдер арқылы оқыту қажет деп сенді. Махариши өз лекцияларын жазды; техниканы оқытуды жүйелендірді, оны басқа техникалармен араластырмауға және оның түсінігін шатастыруы мүмкін басқа көзқарастар мен тәжірибелерден бөліп қарастыруға талап етті. Ол "медитация жүйесінің тазалығын" "қай жағдайда да сақтау керек, себебі әсері оқытудың тазалығында" деді. 1983 жылы Робин Уодсворт Карлсон "Әлемдік мұғалімдер семинары" арқылы медитация бағдарламасын оқытуды бастады. Махариши халықаралық университетінің (МХУ) көптеген студенттері семинарды жарнамалайтын материалдарды сипаттағаннан кейін оқудан шеттетілді. Оған жауап ретінде Карлсон МХУ-ге қарсы сотқа шағымданып, оның семинарларын өткізуге кедергі келтіргенін мәлімдеді.
Жаңа діни ағым
Джордж Криссидс ТМ қозғалысын "дәстүрлі түсінік бойынша айқын діни белгілері жоқ" және назары адам әлеуетіне бағытталған жаңа діни қозғалыстардың бірі деп анықтайды. Ол ТМ қозғалысын Рой Уоллистің типологиялық терминдерімен әлемді құрметтейтін, әлемді теріске шығармайтын және әлемге бейімделетін жаңа діни қозғалыс ретінде сипаттайды. Дінтанушы Тамар Габлингердің сөзіне сәйкес, ТМ ұйымының "күрделі құрылымы" коммерциялық ұйым мен діни және әлеуметтік қозғалыс арасында орналасқан. Габлингердің айтуынша, бұл әлеуметтанушыларға оны әртүрлі категорияларға жіктеуге мүмкіндік береді. Габлингер де, социолог Хэнк Джонстон да ТМ ұйымын "нарықтық әлеуметтік қозғалыс" деп сипаттайды. Нейснер ТМ қозғалысын классикалық Ведантика индуизмінің жаңа индуисттік бейімделуі деп сипаттаса, автор Джеральд Джеймс Ларсон индуизммен "сыртқы байланыстарды" ғана сақтайтынын айтады. Сыншылар ТМ қозғалысын индуизмнің діни тамырларын жоққа шығарып, бағдарламаларына мемлекеттік қаржыландыру алу үшін ғылыми негізді талап ететін бұрмаланған түрі деп айыптайды. Роббинс пен Палмер "Мыңжылдық, Мессиялар және Хаос: Заманауи апокалиптикалық қозғалыстар" атты кітабында Махаришидің Трансценденталды медитация практикасы жер бетіне Рам Раджаяны (Құдайдың билігін) әкелетінін индуизм дәстүрінен шыққан прогрессивті мыңжылдық түрі ретінде қарастырады.
Култ, секта, дін
1960 жылдары хиппи субмәдениетінің бір бөлігі ретінде дамыған басқа қозғалыстармен қатар, Трансценденталды медитация қозғалысының "культ" сияқты аспектілері талқыланды. Израильдік культ құрбандары орталығы да осы қозғалысты культ деп санайды. Махариши университеті бұл діни мекеме емес екенін айтса, қозғалыстан шыққан адамдар оны культ деп сипаттайды. 1987 жылы Cult Awareness Network (CAN) Вашингтонда баспасөз конференциясы мен демонстрация өткізді. Культтар тақырыбында жазған автор және бұрынғы CAN депрограммистісі Стивен Хассан баспасөз конференциясында мүшелердің тілдік ерекшеліктер мен киім кию стилі сияқты культқа тән мінез-құлықтарды көрсеткенін мәлімдеді. ТМ мұғалімі және өкілі Дин Дразнин CAN-нің талаптарын жоққа шығарып, Трансценденталды медитацияның "нанымдар мен өмір салтын қамтымайтынын" немесе "ойды бақылауды" қамтамасыз етпейтінін, "біз адамдарды курстарға мәжбүрлемейміз" деді. Табиғи заң колледжінің тағы бір өкілі Марк Хавиланд ТМ-нің "философия, өмір салты немесе дін емес" екенін айтты. Автор Ширли Харрисонның пікірінше, жаңа мүшелерді қабылдау әдісі – культты анықтауға көмектесетін белгі, ал ТМ-нің жалғыз әдісі – жарнама. Ол сондай-ақ "культ сарапшылары анықтаған басқа да 'культтық қасиеттердің' ешқайсысы" TM-ге дұрыс жатқызылмағанын айтады. Харрисон Махаришидің ілімінің түрленуді қажет етпейтінін және Трансценденталды медитацияның діни догмасы жоқ екенін жазды. "Культтар және жаңа діндер" кітабында Кован мен Бромли ТМ-нің ғылыммен расталған медитация практикасы ретінде жұртшылыққа ұсынылатынын, бірақ ол діни практика емес және ешқандай діни дәстүрге қатысы жоқ екенін жазады. Олар "TM-ның адал ізбасарлары болғанымен, олардың көпшілігі немесе барлығы заманауи қоғамда Трансценденталды медитация практикасын дамытуға уақыттарын арнаған, ал тәжірибе жасайтындардың басым көпшілігі оны өз бетінше жасайды, көбінесе New Age қозғалысы деп сипатталатынның бір бөлігі ретінде" дейді. Олардың айтуынша, көптеген ғалымдар Трансценденталды медитацияның емдеудің де, діннің де элементтерін қамтиды деп санайды, бірақ екінші жағынан, "Трансценденталды медитацияның арнайы жазба орны, ілімдік талаптары, тұрақты ғибадат қызметі және сенушілердің белгілі бір қауымы жоқ". Олар сондай-ақ Махаришиде ерекше құдайлық аян немесе табиғаттан тыс қасиеттер бар деп айтылмағанын атап өтеді. Марк Галантер өзінің "Культтар: Сенім, емдеу және мәжбүрлеу" атты кітабында ТМ-нің "харизматикалық қозғалысқа айналғанын, оның практикалық саласынан тыс сенім жүйесі бар екенін" жазады. Ол әртүрлі ақылға сыймайтын ілімдердің "қозғалыстың ең берілген мүшелері" үшін қалай шындыққа айналғанын айтады. Ол "көптеген сенімдердің емес жиынтығын" келтіреді, оның ішінде медитация арқылы Орта Шығыстағы жол апаттары мен қақтығыстарды азайту және азайту мүмкіндігі бар. Жан Мари Абгралл өзінің "Жан ұрлаушылар: культтардың механизмі" атты кітабында көптеген культтарда сананың өзгерген күйлерінің (АШК) қалай қолданылатынын сипаттайды. Ол Бармарк пен Гаутництің зерттеулерін келтіреді, олар Трансценденталды медитация мен АШК-ның пайда болған жағдайларының ұқсастығын көрсетті. Осылайша, субъект АШК-ге көбірек тәуелді болып қана қоймай, культтың сынына қарсылықты әлсіретуге және оған деген сенімді арттыруға мүмкіндік береді. Абгралл сондай-ақ мантраларды қолдану – бұл культтарда ең кең таралған әдістердің бірі екенін атап өтеді, бұл мантраның ТМ-де ақыл-ойымен жасалатынын атап өтеді. Оның айтуынша, гуру – бұл культтың басты тұлғасы және оның табысты болуы оның қаншалықты тиімді екеніне байланысты. Гурулардың жалпы сипаттамаларының арасында ол парафренияны, адамды шындықтан мүлдем ажырататын психикалық ауруды атап өтеді. Осыған байланысты ол, мысалы, Махариши қылмысты азайтудың жолы ретінде "йогикалық ұшу" сияқты ТМ Сидхи бағдарламасын ұсынғанын айтады. Рой Уоллис өзінің "Жаңа діни өмірдің негізгі формалары" атты кітабында "Жаңа діни қозғалыстардың үш түрі" деп аталатын тарауда ТМ-ді "әлемді растайтын жаңа дін" деп жазады, ол әлемді және оның ұйымдастырылуын қабылдамайды. Уоллис "әдетте қатаң тәртіпті талап етпейді" және "кем дегенде, бастапқыда, ілімге қатысты үлкен міндеттемелерді талап етпейді" деп жалғастырады. Сондай-ақ ол: "Біреуге ТМ-ға, Махаришиге немесе тіпті техниканың мүмкін әсерлеріне сенетінін мәлімдеудің қажеті жоқ" деп жазады. "Базардың тұрақсыздығы" деп аталатын кейінгі тарауда ол ТМ медитаторларының "қозғалыстың риторикалық және түсінік жүйесін" қолдануы және Трансценденталды медитация техникасы сияқты эмпириялық өнімнен "сенім және практика жүйесіне" (мысалы, ТМ Сидхи бағдарламасы) өтуі күтілетінін жазады, осылайша "қозғалыс культтан сектаға қарай өзгереді". Әлеуметтанушы Алан Э. Алдридж Трансценденталды медитацияның Рой Уоллистің "әлемді растайтын дін" деген анықтамасына сәйкес келетінін жазады. Алдриджке сәйкес, ТМ-нің "жеке өзін-өзі тану" этикасы және "көбірек жетілген техникаларды" (ТМ Сидхи бағдарламасы) тәжірибе жасайтын "берік мүшелердің ішкі ядросы" бар, бұл "ТМ-нің қарапайым тұтынушысына" тіпті белгілі болмауы мүмкін. Журналист Майкл Д'Антонио өзінің "Жердегі жұмақ – Американың рухани шекарасынан хабарламалар" атты кітабында, Махариши халықаралық университетінде тәжірибеленген Трансценденталды медитацияның "мәдениет емес, культ" екенін жазды. Д'Антонио Трансценденталды медитацияның діннің ең жаман жақтарына ұқсас екенін жазды: қатаң, ақылға сыймайтын, қысым көрсетуші және авторитарлық, ашық манипуляцияға, қатысты зерттеулерді ескермеуге және билікке сұрақ қоюға дайын болмауға сипатталады. Ол саяхатында алғаш рет адамдардың толығымен жаңылысқанына сенді және физика факультетінде қате теориялар оқытылып жатқанын көрді. Д'Антонио олардың Трансценденталды медитацияны алып, оны "үлкен нарциссистік арманға, оны олар ақыл-ойының құлдыздығы деп атайды" деп өзгертіп алғанын айыптайды. Кларк пен Линзи ТМ мүшелігінің өмірі мен күнделікті мәселелері культтың сипатымен аз – немесе мүлдем әсер етпейтінін айтады. Оның орнына, тек ядролық мүшелік қозғалысқа толық берілуі керек. ТМ мұғалімінің бұрынғы өкілі, ТМ-ге қарсы онлайн сайтты басқарады, қатысушылардың 90 пайызы танысу курсына қатысып, "гүлдер мен күлімдеген гурулардың жақсы естеліктерімен" кететінін айтады, ал "көбірек араласқан 10 пайызы" басқаша. Ол бұл қатысушылардың "жазылушылардың жаңалықтарды оқуға немесе отбасы мүшелерімен сөйлесуге рұқсат етілмейтін орталармен" кездесетінін айтады. Тағы бір бұрынғы ТМ қозғалысының мүшесі "кейбір жандардың поштасы тексеріліп, күзет комитеті бақылап отырғанын" айтады. Діни ғалым Тамар Габлингер ТМ қозғалысымен байланысты тәжірибелері туралы жазған "тақуалар мен қарсыластардан" алынған кейбір хабарламалардың "керексіздікке бейім" екенін атап өтеді.