Кіріспе

Жапон психологы Масатакэ Морита (森田 正馬), сонымен қатар Шома Морита деп те оқылады, Морита терапиясының негізін қалаушы, бұл клиникалық психологияның Зен буддизмінен күшті ықпал алған саласы. Токиодағы ірі аурухананың психиатрия бөлімінің басшысы ретінде Морита шинекисицу, яғни гипохондриялық негіздегі алаңдаушылық тәрізді бұзылыстардан зардап шегетін науқастармен жұмыс істеген кезде әдістерін жетілдіре бастады.

Теория және әдістер

Моританың айтуынша, адамның сезімі – сезім ретінде де, қазіргі сәттің көрсеткіші ретінде де маңызды, бірақ оны бақылау мүмкін емес: біз сезімдерді тудырмаймыз, олар бізге келеді. Сезімдеріміз мінез-құлқымызға себеп болмайтындықтан, жағымсыз сезімдермен бірге конструктивті әрекет етуге болады. Морита әдісінің мәні үш ережеде жинақталады: барлық сезіміңізді қабылдаңыз, мақсатыңызды біліңіз және істеу керегін істеңіз. Бірде ұялшақ адамдар не істеу керек деп сұрағанда, Морита: «Терең тыныс ал» деді. Сезімдеріңізді қабылдау Сезімдерді қабылдау – оларды елемеу немесе қашу емес, керісінше, құшақтап алу. Вьетнамдық ақын және жазушы Тхик Нхат Хан: «Сәлем, жалғыздық, бүгін қалайсың? Кел, маған жақында, мен сені күтіп аламын» дейді. Моританың кеңесі: «Сезімдерде байлық пен жомарттық болуың керек» – яғни, көптеген сезімдерді қабылдап, олардың еркімен таралуына рұқсат беріңіз. Мақсатыңызды біліңіз Морита әдісінде, сондай-ақ ол бейімдеген дәстүрлі буддалық психологиялық принциптерде, ой мен іс-қимылдың тәуелсіздігі жатыр, бұл Батыс идеалдарына – «өз құштарлықтарымыз бен көңіл-күйімізге еріп жүруге» сәл жат нәрсе. Моританың пікірінше, біз ойларымызды ауа райы сияқты бақылай алмаймыз, себебі екеуі де өте күрделі табиғи жүйелердің құбылысы. Егер біз эмоцияларымызды бақылай алмасақ, ыстық немесе суық сезінуіміз үшін де жауапкершілікке тартуға болмайды. Дегенмен, біз мінез-құлқымызды толық бақылай аламыз, ал Морита үшін бұл қасиетті жауапкершілік. «Қазір не істеу керек?» – оның әдістеріндегі мантра сияқты. Істеу керегін істеңіз Бақшаңыздағы арамшөптерді жұлып жатқанда, сіз өзіңізді құлазығандай және жалғыз сезіне аласыз немесе ренжігендей және тіпті кісі өлтіруге дейін бара аласыз, бірақ гүл өсіруді ниеттенбесеңіз, мүлдем істемес едіңіз. Моританың емдеу тәсілі Батыстың диагноз/ауру үлгісінен мүлдем өзгеше. Моританың әдістері «оқушыларын» тәжірибелер арқылы жетеледі, және әр тапсырмада сабақ шеберден түсіндірілмейді, бірақ «істеу» немесе таикен арқылы, тікелей тәжірибеден алынған біліммен бірінші қолдан үйреніледі.

Ықпал

Америкалық автор Дэвид К. Рейнольдс Морита терапиясының элементтерін Найкан тәжірибесімен үйлестіріп, ағылшын тілді батыстықтарға арналған «Конструктивті өмір сүру» білім беру әдісін жасады. «Конструктивті өмір сүру» содан бері Жапонияда кең танымал болды, ал Рейнольдс Жапонияның Морита терапиясы қауымдастығынан Кора сыйлығы мен Морита сыйлығын алған жалғыз шетелдік азамат. Фриц Перлс Жапониядағы Морита ауруханасында бір апта өткізді.