Кіріспе

Көңілді тыныштандыру немесе жалғыздыққа келу кезеңі

Рухани демалыстың мағынасы әртүрлі діни қауымдар үшін әртүрлі болуы мүмкін. Рухани демалыс – буддалық, христиандық және суфилік қауымдардың ажырамас бөлігі. Рухани демалыстың көптеген түрлері бар, мысалы, денсаулықты жақсарту демалыстары, саналылық демалыстары, спа-демалыстары, оқиғалық демалыстар, детокс-демалыстар, йога демалыстары және діни демалыстар. Буддизмде медитациялық тынығулар кейбір адамдар үшін шоғырлану және түсінік қабілеттерін тереңдетудің жақын жолы деп саналады. Рухани демалыс христиан шіркеулерінде де танымал, және оның қазіргі түрі Лойолалық Игнатий (1491-1556) өзінің «Рухани жаттығуларында» қалыптастырды. 1922 жылы Папа Пий XI Игнатийді рухани демалыстардың қамқоршысы етіп тағайындады. Көптеген протестанттар, католиктер және православиелік христиандар әр жыл сайын рухани демалысқа қатысып, ұйымдастырады. Медитациялық салауаттар – суфизмнің, Исламның мистикалық жолының маңызды амалы. Суфизмнің ұстазы Ибн Арабидің «Қуат иесіне саяхат» (Risālat al Anwār) атты кітабы 700 жылдан астам бұрын жарық көрген ішкі саяхатқа арналған нұсқаулық болып табылады.

Буддизм

Ретрит – жалғыздыққа немесе қауымдық тәжірибеге мүмкіндік беретін уақыт болуы мүмкін. Кейбір ретриттер үнсіздікте өтеді, ал басқаларында қабылдаушы мекеме және/немесе қатысушылардың түсінігі мен қабылданған тәжірибелеріне байланысты көп әңгіме болуы мүмкін. Ретриттер көбінесе ауылдық немесе шалғай жерлерде, жеке немесе монастырь сияқты ретрит орталықтарында өткізіледі. Кейбір озық тәжірибелілерге арналған ретриттер қараңғыда жүргізілуі мүмкін, бұл Тибет буддизмінің Ньингма мектебіндегі Дзогченнің озық тәжірибесінің бір түрі. Рухани ретриттер ой жүгіртуге, дұға етуге немесе медитацияға уақыт бөлуге мүмкіндік береді. Олар Буддизмде маңызды саналады, себебі Буддизмнің негізін қалаушы Гаутама Будданың Васса, яғни жаңбырлы маусым ретритін енгізуінен бері осы тәжірибе кең таралған. Дзен буддизмінде мұндай ретриттер сессин деп аталады.

Католицизм

Христиан дініндегі демалыс уақыты – бұл белгілі бір мерзім (бірнеше сағаттан бастап бір айға дейін), адамның күнделікті өмірінен тыс, әдетте дұға арқылы Құдаймен қайта байланысу мақсатымен өткізіледі. Құдаймен тереңірек байланысу үшін күнделікті өмірден уақытша шығу практикасы, шөлде (Шөл Әкелері сияқты) немесе монастырда, христиандықтан ертерек пайда болғанмен, Құдаймен белгілі бір уақыт өткізу практикасы – 1520 жылдарға және Лойолалық Игнатийдің «Рухани жаттығулар» еңбегіне жататын көбірек заманауи құбылыс. Исаның қырық күн бойы шөлде ораза ұстауы, демалыс уақытын негіздеу үшін Киелі кітаптағы дәлел ретінде қолданылады. Бұл демалыс уақыты 1520 жылдары Иса қоғамы (иезуиттер) арқылы Рим-католик дінінде кеңінен танымал болды, ал оның негізін қалаушы Лойолалық Игнатий, 1520 жылдары басқаларды осы жаттығуларды орындауға (қатысуға) бағыттап, үйреткен. Рухани жаттығулар Құдайдың өмірі үшін іздейтін адамдарға арналған. 17 ғасырда демалыс уақыты Католик шіркеуінде одан да кеңінен таралды. Бастапқыда әйелдер үшін демалыс орындары қолайлы деп есептелмегенімен, 1674 жылы Екатерина де Франшвилль (fr), бретондық иезуит Винсент Хубидің (fr) қолдауымен, Ванн қаласында әйелдерге арналған демалыс үйін құрды. Бұл қауым дамып, әйелдердің қауымдастығына айналды, олар Кимперде де филиал құрды, бірақ Франция революциясы кезінде таратылды. Бірақ кейбіреулері бірігіп мектептер ашты, ал Англияда, содан кейін Ирландияда, Бельгияда, Нидерландыда және Италияда қосымша қауымдастар құрылды. 19 ғасырдың барысында бұл қауым «Ла Ретрайт» (fr) деген атпен діни қауымға айналды. 19 ғасырдың соңында әпкелердің демалыс уақытына белсенді қатысуы азайды, бірақ Екінші Ватикан соборынан кейін қайта жанданды, оның ішінде қауымның Чили, Оңтүстік Африка, Камерун және Мали елдеріне кеңеюі де болды. 20 ғасырда Испанияда Курсильо қозғалысының өркендеуінен кейін, осыған ұқсас демалыс уақыттары танымал болды, лицензияланған Курсильо материалдарын немесе оның идеяларына негізделген тәуелсіз материалдарды пайдаланды, нәтижесінде үш күндік қозғалыс пайда болды.

Англикандық

1856 жылы Англия шіркеуіне Киелі Крест ағылшын-католик қоғамының дін қызметкерлері рухани серуендеуді енгізді, бастапқыда дін қызметкерлері үшін, содан кейін мирян үшін де. Бұл серуендеулер бес күнге созылды. Киелі Крест қоғамының алғашқы серуендеулері құпия түрде өткізілді. Франсис Генри Мюррей, Александр Форбс және Томас Теллусон Картер сияқты ағылшын-католик дін қызметкерлері бұл тәжірибені таратуға көмектесті. Оксфорд қозғалысы католик дәстүрінен нәр алып, рухани серуендеуді көптеген ізгі ниетті ерлер мен әйелдерге кеңінен таратты. Олардың серуендеулері әдетте 3-4 күнге созылып, көп үнсіздік пен дұғаларды қамтыды. 19 ғасырдың соңында және 20 ғасырдың басында серуендеулер жұмысшы табы арасында және ерекше ізгі ниетті адамдардан тысқары да тарала бастады. Бұл серуендеулер аскетизмге аз бейімделген, көбірек әңгімелесу мен демалысқа мүмкіндік берді. Олар әдетте 1-3 күнге созылды.

Евангелистік христиандық

Евангелистік христиандықта рухани ізгіліктің уақыттары 19 ғасырдағы лагерь жиындарының дамуымен ынталандырылды, қаладан алыс, табиғатта рухани жаңаруға қол жеткізу мақсатында. Бұл лагерьлер бірнеше күн бойы дұға етуге, ән салуға және уағыз тыңдауға мүмкіндік берді. Әртүрлі шіркеу ұйымдары да уақытша тұруға арналған лагерьлер немесе конференция орталықтарын құрды, олар балалар мен ересектерге демалыс уақытын ұсынады.

Суфилердің салған жерлері немесе рухани хальва

Халуаның аудармасы (арабша الخلوة) – оқшаулану немесе бөліну, бірақ суфи терминологиясында басқа мағынасы бар, ол – Құдайдың қасында болуға деген құштарлықпен өзінен өзгеге ұмытылу актісі. Суфи толық оқшауланған күйде, Құдайды еске алудың ең жоғары нысаны ретінде, Құдайдың есімін үздіксіз қайталайды. Мұхиид Дид ибн Араби (1165-1240 жж.) өзінің «Қуат Иесіне Саяхат» кітабында суфидің халуа кезеңдерін талқылаған. Ибн Араби былай деген: «Суфи әлемге есігін қырық күнге жауып, Алланы еске алумен шұғылдануы керек, яғни «Алла, Алла» деп қайта-қайта айту керек. Содан кейін, Құдай оған патшалықтың дәрежелерін сынақ ретінде көрсетеді. Біріншісі – ол минералды әлемнің құпиясын ашады. Егер ол зикірмен шұғылданса, Ол (Құдай) өсімдік әлемінің құпияларын, содан кейін жануарлар әлемінің құпияларын, содан кейін тіршілік күшінің әлемге енуін, содан кейін «сыртқы белгіні» (Абдул Карим әл-Жилидің кітап аудармашысы айтқандай, Құдай есімдерінің нұры), содан кейін ой-қиялы ғылымдардың дәрежелерін, содан кейін пішімдесу, әшекейлеу және сұлулық әлемін, содан кейін құтбтың дәрежесін (әлемнің жаны немесе тірегі) ашады. Оған құдайлық даналық пен символдардың күші, сондай-ақ жасырындықты ашу және көру билігі беріледі. Оған Құдайдың қасында болудың дәрежесі ашылады, оған жұмақ пен тозақ көрсетіледі, содан кейін Адам баласының бастапқы нысандары, Мерезім Аршасы ашылады. Егер орынды болса, ол өзінің баратын жерін біледі. Содан кейін Ол оған Қаламды, Бірінші Ақылды (суфи философтары осылай атайды), содан кейін Қаламды қозғаушыны, Ақиқаттың оң қолын көрсетеді. (Әл-Жили анықтағандай, «Ақиқат» – барлық нәрсені жаратқан, Алла Тағаладан басқа ешкім емес.) Халуа тәжірибесі суфилер тарапынан суфи билігінің рұқсатымен және бақылауымен жүзеге асырылады. Суфилер қырық күндік халуа мерзімін Алланың Мұсаға (Мүса) сөйлеу алдында белгілеген қырық күндік оразаға негіздейді, бұл туралы Құранның әртүрлі тарауларында айтылған. Олардың бірі – «Бақара» сүресінен. Халуа бүгінгі күнге дейін Маулана Шейх Назим әл-Хаккани, Лефка, Кипр сияқты уәкілетті шейхтер арасында қолданылады.

Ой жүгірту

Медитация курстары немесе ретриттер, топта не жеке, көптеген медитация дәстүрлерінің құрамдас бөлігі болып табылады.