Кіріспе
Азаматтық пен тең қорғанысты анықтайтын АҚШ заңы 1866 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заң (, 1866 жылдың 9 сәуірінде қабылданған, 1870 жылы қайта қабылданған) – азаматтықты анықтайтын және барлық азаматтар заң алдында тең қорғалатынын бекіткен алғашқы АҚШ федералды заңы. Бұл заң негізінен Америка Азамат соғысынан кейін Америка Құрама Штаттарында туған немесе әкелінген африкалық текті адамдардың азаматтық құқықтарын қорғау мақсатында қабылданды. Заң 1866 жылы Конгресс тарапынан қабылданды, бірақ АҚШ Президенті Эндрю Джонсон оған вето қойды. 1866 жылдың сәуірінде Конгресс он үшінші түзетуді қолдау мақсатында заң жобасын қайтадан қабылдады, бірақ Джонсон тағы да вето салды. Алайда, екі палатаның үштен екі көпшілігі ветоны жоққа шығарды, бұл заңның президенттің қолтаңбасысыз күшіне енуіне мүмкіндік берді. Джон Бингем және басқа конгрессмендер Конгрестің бұл заңды қабылдауға жеткілікті конституциялық құқығы жоқ екенін айтты. 1868 жылы он төртінші түзету қабылданғаннан кейін, Конгресс 1870 жылы 1866 жылғы заңды ратификациялады.
The Civil Rights Act of 1866 (, enacted April 9, 1866, reenacted 1870) was the first United States federal law to define citizenship and affirm that all citizens are equally protected by the law. It was mainly intended, in the wake of the American Civil War, to protect the civil rights of persons of African descent born in or brought to the United States. The Act was passed by Congress in 1866 and vetoed by U. S. President Andrew Johnson. In April 1866, Congress again passed the bill to support the Thirteenth Amendment, and Johnson again vetoed it, but a two thirds majority in each chamber overrode the veto to allow it to become law without presidential signature. John Bingham and other congressmen argued that Congress did not yet have sufficient constitutional power to enact this law. Following passage of the Fourteenth Amendment in 1868, Congress ratified the 1866 Act in 1870.
Негізгі мақсаттар, енгізу және өзгерту
Заң африкалық американдықтарды АҚШ қоғамына интеграциялаудың үш негізгі мақсатын көздеді, Азамат соғысынан кейін: 1) американдық азаматтығының анықтамасы, 2) осы азаматтыққа байланысты құқықтар және 3) «тегі, түсі, бұрынғы құлдық немесе міндетті еңбек ету жағдайы» негізінде кез келген адамды азаматтық құқықтарынан айырудың заңсыздығы. Бұл заң осы үш негізгі мақсатқа қол жеткізді. Конгрессмен Джеймс Ф. Уилсон заң жобасын Өкілдер палатасында ұсынғанда, заңның мақсатын былай түсіндірді: Ол АҚШ азаматтарының «азаматтық құқықтар мен иммунитеттерді» пайдаланудағы теңдігін қамтамасыз етеді. Бұл терминдер нені білдіреді? Олар барлық азаматтық, әлеуметтік, саяси мәселелерде нәсілге, түске қарамастан барлық азаматтар тең болады дегенді білдіре ме? Мүлде олай емес. Олар барлық азаматтар әр штаттан сайлауға қатысады дегенді білдіре ме? Жоқ, өйткені сайлау құқығы – әртүрлі штаттардың бақылауындағы саяси құқық, ол тек республикалық үкімет формасын сақтау қажет болған жағдайда ғана Конгрестің араласуына жатады. Олар барлық азаматтар сотқа қазылар құрамына кіретінін немесе олардың балалары бірдей мектептерде оқитынын білдірмейді. «Азаматтық құқықтар» терминіне берілген анықтама Бувье заң сөздігінде өте айқын және беделді органмен қолдалады: «Азаматтық құқықтар – үкіметтің құрылуына, қолдауына немесе басқаруына қатысы жоқ құқықтар». Заңдық процестің барысында келесі маңызды ереже алынып тасталды: «АҚШ-тың кез келген штатының немесе аумағының тұрғындары арасында нәсіліне, түсіне немесе бұрынғы құлдық жағдайына байланысты азаматтық құқықтар мен иммунитеттерде ешқандай кемсітушілік болмайды». Джон Бингем бұл түзетуді қолдады, себебі соттар «азаматтық құқықтар» терминін Уилсон сияқты адамдар түсінгеннен әлдеқайда кеңірек түсіндіруі мүмкін еді. Бірнеше аптадан кейін сенатор Трамбулл заң жобасының күшін былай сипаттады: Бұл заң жобасы ешбір штаттың жеке және мүліктік құқықтарын қорғайтын қағидаларына кедергі келтірмейді. Ол Массачусетс, Нью-Йорк, Иллинойс және Одақтың көптеген штаттарында күшін жоймайды. 1866 жылдың 5 сәуірінде Сенат президент Эндрю Джонсонның ветосын қабылдамады. Бұл АҚШ Конгресінің маңызды заңға президенттің ветосын қабылдамауының алғашқы жағдайы болды.
It provides for the equality of citizens of the United States in the enjoyment of "civil rights and immunities." What do these terms mean? Do they mean that in all things civil, social, political, all citizens, without distinction of race or color, shall be equal? By no means can they be so construed. Do they mean that all citizens shall vote in the several States? No; for suffrage is a political right which has been left under the control of the several States, subject to the action of Congress only when it becomes necessary to enforce the guarantee of a republican form of government. Nor do they mean that all citizens shall sit on the juries, or that their children shall attend the same schools. The definition given to the term "civil rights" in Bouvier's Law Dictionary is very concise, and is supported by the best authority. It is this: "Civil rights are those which have no relation to the establishment, support, or management of government." During the subsequent legislative process, the following key provision was deleted: "there shall be no discrimination in civil rights or immunities among the inhabitants of any State or Territory of the United States on account of race, color, or previous condition of servitude." John Bingham was an influential supporter of this deletion, on the ground that courts might construe the term "civil rights" more broadly than people like Wilson intended. Weeks later, Senator Trumbull described the bill's intended scope:
This bill in no manner interferes with the municipal regulations of any State which protects all alike in their rights of person and property. It could have no operation in Massachusetts, New York, Illinois, or most of the States of the Union. On April 5, 1866, the Senate overrode President Andrew Johnson's veto. This marked the first time that the U. S. Congress ever overrode a presidential veto for a major piece of legislation.
Заң шығару, конституциялану және қайта құру
Сенатор Лайман Трамбулл 1866 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңның Сенаттағы қолдаушысы болды және Конгрестің он үшінші түзетуде тыйым салынған дискриминациялық "құлдық белгісін" жою мақсатында оны қабылдауға құқылы екенін айтты. Конгрессмен Джон Бингем, он төртінші түзетудің бірінші бөлімінің негізгі авторы, 1866 жылғы заңды қабылдауға Конгрестің өкілеттігі жоқ деп ойлаған республикашылардың бірі болды. 20-ғасырда АҚШ Жоғарғы Соты ақыры Трамбуллдың он үшінші түзетуге сүйенген ұстанымын қабылдады, бұл Конгреске штаттар мен жеке тұлғалар тарапынан жасалған нәсілдік дискриминацияны тыюға құқық береді, өйткені он үшінші түзету мемлекеттік органның араласуын талап етпейді. Дегенмен, қазіргі уақытта 1866 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңның тілі ақ азаматтарға қандай да бір құқықтық пайда әкелетіні туралы бірлік жоқ. Өкіл Сэмюэл Шеллабаргер олай емес деді. 1866 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заң президенттік ветоны еңсеріп қабылданғаннан кейін, Конгрестің кейбір мүшелері 1866 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңның конституциялықтығына күмәндіктерді жою үшін немесе болашақта Конгресс осы заңның негізгі қағидаларын жоймауы немесе өзгерте алмайтынына көз жеткізу үшін он төртінші түзетуді қолдады. Осылайша, он төртінші түзетудегі азаматтық туралы ереже 1866 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңдағы азаматтық туралы тілмен, ал тең қорғау туралы ереже 1866 жылғы заңдағы кемсітуге қарсы тілмен сәйкес келеді; он төртінші түзетудегі басқа ережелер 1866 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңның элементтерін қаншалықты қамтиды деген мәселе әлі де талқыланып жатыр. Он төртінші түзету 1868 жылы ратификацияланды, ал 1866 жылғы заң 1870 жылғы Аткару туралы заңтың 18-бабы ретінде 2 жылдан кейін қайта қабылданды.
Кейінгі оқиғалар мен салдары
Джонсонның ветосы еңсерілгеннен кейін бұл шара заңға айналды. Осы жеңіске қарамастан, тіпті Азаматтық құқықтар туралы заңның мақсаттарын қолдаған кейбір республикашылар Конгрестің осы мақсаттарды заңға айналдыруға конституциялық құқығы бар екендігіне күмәндана бастады. Осы тәжірибе радикалды және орташа республикашыларды уақытша саяси көпшілікке сүйенудің орнына афроамерикандықтардың құқықтары үшін конституциялық кепілдіктерді іздеуге итермеледі. Ку-клукс-клан (ККК) сияқты ұйымдардың әрекеттері заңның күшін әлсіретті, нәтижесінде афроамерикандықтардың азаматтық құқықтары дереу қамтамасыз етілмеді. АҚШ-та 1866 жылдан бері жұмысқа орналасу және тұрғын үй салаларында нәсілдік дискриминация заңмен тыйымдалғанмен, федералдық жазалар тек 20 ғасырдың екінші жартысында енгізілді (азаматтық құқықтар туралы тиісті заңнама қабылданған кезде), бұл ретте зардап шеккендерге құқық қорғау шаралары жүктелді: дискриминацияға ұшыраған адамдардың заңдық көмекке қол жеткізуі шектеулі болғандықтан, көптеген құрбандар әділет табу мүмкіндігінен айырылды. 20 ғасырдың екінші жартысынан бері осы заң бойынша қарастырылған түзетулердің саны артып келеді, оның ішінде 1968 жылғы Джонс v. Майер және Салливан v. Little Hunting Park, Inc. сот шешімдері бар.
Негізгі дереккөздер
Самито, Кристиан Г., ред. Азамат соғысы мен Қайта құру кезеңінде заң және қоғамдағы өзгерістер: Құқықтық тарихқа арналған құжаттар жинағы (SIU Press, 2009).