Кіріспе

Қайта сақтандыру – сақтандыру компаниясының басқа сақтандыру компаниясынан ірі талаптар туындаған жағдайдағы тәуекелдерден (кемінде, ішінара) қорғану үшін сатып алатын сақтандыруы. Қайта сақтандыру арқылы компания өзінің сақтандыру міндеттемелерінің бір бөлігін басқа сақтандыру компаниясына ("табыстайды"). Қайта сақтандыру полисін сатып алатын компания "табыстаушы компания" немесе "табыстаушы" деп аталады. Қайта сақтандыру полисін ұсынатын компания "қайта сақтандырушы" деп аталады. Классикалық жағдайда, қайта сақтандыру сақтандыру компанияларына дауылдар немесе орман өрттері сияқты ірі апаттардан кейін туындаған ірі талаптардан кейін төлем қабілетін сақтауға мүмкіндік береді. Қауіптерді басқарудағы негізгі рөлінен өзге, қайта сақтандыру кейде табыстаушы компанияның капитал талаптарын азайту, салық жеңілдіктері алу немесе басқа мақсаттар үшін қолданылады. Қайта сақтандырудың екі негізгі түрі бар:
Факультативтік қайта сақтандыру, ол қайта сақтандырылатын әрбір сақтандыру полисі бойынша жеке келісіледі. Факультативтік қайта сақтандыруды әдетте табыстаушы компаниялар өздерінің қайта сақтандыру шартында қамтылмаған немесе жеткіліксіз қамтылған жеке тәуекелдер үшін, қайта сақтандыру шартының ақшалай шектерінен асатын сомалар үшін және ерекше тәуекелдер үшін сатып алады. Мұндай бизнес үшін сақтандыру шығындары, әсіресе персонал шығындары жоғары, себебі әрбір тәуекел жеке бағаланып, басқарылады. Дегенмен, қайта сақтандырушы әрбір қайта сақтандырылатын тәуекелді жеке бағалай алатындықтан, оның андеррайтері келісімшарт бағасын нақтырақ, тәуекелдерді ескере отырып белгілей алады. Нәтижесінде, қайта сақтандыру компаниясы табыстаушы компанияға осы бір полисті қайта сақтандыруды растайтын факультативтік сертификат береді, ол жоғары құнды немесе қауіпті тәуекелдер үшін қолданылады. Шарттық қайта сақтандыру дегеніміз – табыстаушы компания мен қайта сақтандырушы арасындағы келісім, онда қайта сақтандырушы табыстаушы компания шығарған сақтандыру полистерінің белгілі бір үлесін, келісімшарттың қолданыс аясына кіретін жағдайларда, міндетті түрде жабады. Қайта сақтандыру шарты қайта сақтандырушыны қолданыс аясына кіретін барлық шарттарды қайта сақтандыруды қабылдауға міндеттей алады ("міндетті" қайта сақтандыру деп аталады) немесе сақтандырушыға қайта сақтандыруға жіберуге тиіс тәуекелдерді таңдау құқығын бере алады, ал қайта сақтандырушы оларды қабылдауға міндетті ("факультативтік міндетті" немесе "fac oblig" қайта сақтандыру деп аталады). Мұндай келісімшарттар көбінесе жылдық болып табылады.

Қайта сақтандырушының біліктілігі

Сақтандыру компаниясы белгілі бір (арнайы) тәуекелге қатысты қайта сақтандырушының біліктілігін немесе тиісті сыйлықақыны белгілеу мүмкіндігін пайдаланғысы келуі мүмкін. Қайта сақтандырушы өз мүдделерін қорғау мақсатында осы сараптаманы андеррайтингке де қолдануға ниетті болады. Бұл әсіресе Факультативтік қайта сақтандыруда жиі кездеседі.

Сақталған тәуекелдердің басқаруға болатын және тиімді портфелін құру

Қайта сақтандырудың нақты бір түрін таңдау арқылы сақтандыру компаниясы сақтандырылған тәуекелдердің теңгерімді және біртекті портфелін құруға мүмкіндік алады. Бұл оның таза нәтижелерін (қайта сақтандыруды ескере отырып) көбірек болжауға ықпал етеді. Мұндай қайта сақтандыру шарттарының мақсаты сақтандыру компаниялары үшін осылай болып табылады.

Пропорционалды

Пропорционалды қайтасақтандыру бойынша бір немесе бірнеше қайтасақтандырушылар сақтандырушы шығарған ("жазған") әрбір полистің белгіленген пайыздық үлесін қабылдайды. Қайтасақтандырушы осылай сақтандыру сыйлықақысының көрсетілген пайызын алады және талаптардың көрсетілген пайызын төлейді. Бұдан басқа, қайтасақтандырушы сақтандырушыға "ауысу комиссиясын" беру арқылы сақтандырушының шығындарын (негізінен сатып алу және басқару, сондай-ақ ауысушының жоғалтқан күтілетін пайдасын) жабуға мүмкіндік береді. Мұндай келісім "квоталық үлес" немесе "артық қайтасақтандыру" (сонымен қатар "жобалық немесе ауыспалы квоталық үлес шарты" деп те аталады) немесе екеуінің комбинациясы болуы мүмкін. Квоталық үлестік келісім бойынша әрбір сақтандыру полисінің белгілі бір пайызы (мысалы, 75%) қайтасақтандырылады. Артық үлестік келісім бойынша, сатушы компания "сақтау лимитін" белгілейді: мысалы, 100 000 доллар. Сатушы компания әрбір тәуекелдің толық сомасын сақтайды, ең көп дегенде полис немесе тәуекел үшін 100 000 АҚШ долларына дейін, ал осы сақтау лимитінен асып кеткен сома қайтасақтандырылады. Сатушы компания бірнеше себептерге байланысты квоталық үлестік келісімді іздеуі мүмкін. Біріншіден, оның сатуға болатын барлық бизнесті сақтауға жеткілікті капиталы болмауы мүмкін. Мысалы, ол жалпы 100 миллион доллар көлемінде ғана сақтандыруды ұсына алады, бірақ оның 75% қайтасақтандыру арқылы төрт есе көп сата алады және қосымша бизнестің пайдасының бір бөлігін ауысу комиссиясы арқылы сақтай алады. Сатушы компания тәжірибедегі кездейсоқ ауытқулар салдарынан аз ғана ірі талаптардан туындаған шығынды шектеу үшін артық қайтасақтандыруды іздеуі мүмкін. 9 жолды артық келісімшарт бойынша қайтасақтандырушы 900 000 долларға дейін (9 жол) қабылдауы мүмкін. Егер сақтандыру компаниясы 100 000 долларлық полис шығарса, онда олар осы полистің барлық сыйлықақысын және шығындарын өздеріне алады. Егер олар 200 000 долларлық полис шығарса, олар қайтасақтандырушыға сыйлықақының жартысын және шығындардың жартысын (әрқайсысы 1 жол) береді. Бұл мысалда сатушының автоматты түрде кепілдендірудің ең жоғары лимиті 1 000 000 доллар болады. Осыдан үлкен полис жекелей қайтасақтандыруды талап етеді.

Пропорционал емес

Пропорционалды емес қайта сақтандыруда қайта сақтандырушы тек сақтандырушының тартқан жалпы талаптарының сомасы белгілі бір сомадан асып кеткен жағдайда төлем жасайды, бұл сома "ұстақтау" немесе "басымдық" деп аталады. Мысалы, сақтандырушы 1 миллион долларға дейінгі жалпы шығынды қабылдауға дайын болуы мүмкін және осы 1 миллион доллардан астам 4 миллион долларлық қайта сақтандыру қабатын сатып алады. Егер 3 миллион долларлық шығын туындаса, сақтандырушы шығынның 1 миллион долларын өзі көтереді және қайта сақтандырушыдан 2 миллион доллар өндіріп алады. Бұл мысалда сақтандырушы 5 миллион доллардан асатын кез келген шығынды сақтап қалады, егер ол қосымша артық қайта сақтандыру қабатын сатып алмаса. Пропорционалды емес қайта сақтандырудың негізгі түрлері – артық шығын және тоқтату шығыны. Артық шығын қайта сақтандыруы үш түрге бөлінеді: «Тәуекел бойынша XL» (Жұмыс XL), «Оқиға бойынша немесе Іс-шара бойынша XL» (Апаттық немесе Cat XL) және «Жалпы XL». Тәуекел бойынша қайта сақтандыруда, сақтандыру полисінің лимиттері қайта сақтандыру ұстақтауынан жоғары болады. Мысалы, сақтандыру компаниясы коммерциялық мүліктік тәуекелдерді 10 миллион долларға дейін полис шегімен сақтандыра алады, содан кейін 5 миллион доллардан астам тәуекел бойынша 5 миллион долларлық қайта сақтандыруды сатып алады. Бұл жағдайда осы полистен 6 миллион долларлық шығын туындаса, қайта сақтандырушыдан 1 миллион доллар өндіріп алуға болады. Бұл келісімшарттар әдетте Catastrophe XL-дің орнына теріс пайдаланылуын болдырмау үшін оқиғалар лимиттерін қамтиды. Апаттық артық шығын қайта сақтандыруда, сақтандырушының ұстақтауы негізгі полис лимиттерінің еселігіне тең болады, ал қайта сақтандыру шарты әдетте екі тәуекел кепілдігін қамтиды (яғни, ол сақтандырушыны бірнеше полис, әдетте көптеген полистерді қамтитын апаттық оқиғалардан қорғауға арналған). Мысалы, сақтандыру компаниясы үй иелеріне 500 000 долларға дейін лимиттері бар полистер шығарады, содан кейін 3 000 000 доллардан астам 22 000 000 долларлық апаттық қайта сақтандыруды сатып алады. Бұл жағдайда сақтандыру компаниясы бір оқиғада бірнеше полис бойынша шығын туындаған жағдайда ғана қайта сақтандырушылардан өтемақы алады (мысалы, дауыл, жер сілкінісі, су тасқыны). Жалпы XL қайта сақтандырылғанға жиілік бойынша қорғауды қамтамасыз етеді. Мысалы, егер компания бір кемеге 1 миллион доллар таза ұстақтаса, 5 миллион долларлық жылдық жиынтық лимиттен асып, 5 миллион долларлық жылдық жиынтық шегерімге ие болса, жабу 5 жалпы шығыннан (немесе одан да көп ішінара шығыннан) асып түсетін 5 жалпы шығынға (немесе одан да көп ішінара шығынға) тең болады. Жалпы жабуларды 12 айлық кезеңдегі сақтандырушының жалпы сыйлықақы табысына байланыстыруға болады, лимит пен шегерім пайыздық және сомалық көрсеткіштерде беріледі. Мұндай жабулар «stop loss» шарты ретінде белгілі.

Шығындар пайда болған кездегі база

Барлық талаптар, тікелей сақтандыру шартының басталу мерзіміне қарамастан, келісімшарт мерзімінде болған жағдайларда қамтылатын қайта сақтандыру шарты. Келісімшарттың аяқталу күнінен кейін туындаған кез келген залалдар өтелмейді. Бұл, келтірілген талаптарға немесе тәуекелдерге байланысты келісімшарттардан өзгеше. Сақтандыру қамтамасыздығы белгіленген кезеңде туындаған залалдар үшін жүзеге асырылады. Бұл қысқа мерзімді бизнес үшін әдеттегі жағдай.

Талап-арыздар негізінде

Сақтандыру полисі – сақтандыру мерзімі ішінде сақтандырушыға хабарланған барлық талаптарды, олар қай уақытта болғанына қарамастан, қамтитын полис.

Келісімшарттар

Жоғарыда келтірілген мысалдардың көпшілігі бірнеше полисті қамтитын қайтасақтандыру келісімшарттарына (шарттарға) қатысты. Қайтасақтандыруды жеке полис бойынша да сатып алуға болады, мұндай жағдайда ол факультативтік қайтасақтандыру деп аталады. Факультативтік қайтасақтандыру пропорционалдық немесе залалдан артық негізде жасалуы мүмкін. Факультативтік қайтасақтандыру шарттары көбінесе факультативтік сертификаттар деп аталатын салыстырмалы түрде қысқаша шарттармен ресімделеді және стандартты қайтасақтандыру шарттарына сәйкес келмейтін ірі немесе ерекше тәуекелдер үшін қолданылады. Факультативтік келісімнің мерзімі полистің мерзімімен сәйкес келеді. Факультативтік қайтасақтандыруды әдетте бастапқы сақтандыру полисін андеррайтингтеген сақтандыру андеррайтері сатып алады, ал шарттық қайтасақтандыруды әдетте қайтасақтандыру менеджері немесе сақтандыру компаниясының басқа да жоғары лауазымды қызметкері сатып алады. Қайтасақтандырушының жауапкершілігі, егер ол жасалғаннан кейін, бастапқы сақтандырудың барлық мерзіміне дейін жарамды болады. Бірақ болашақ жаңа бизнеске қатысты қайтасақтандыруды тоқтатуды тараптардың бірі қашан таңдай алады деген сұрақ туындайды. Қайтасақтандыру шарттары "үздіксіз" немесе "мерзімді" негізде жасалуы мүмкін. Ұзақ мерзімді келісімшарттың белгілі бір аяқталу күні болмайды, бірақ әдетте тараптардың бірі жаңа бизнес үшін шартты бұзу немесе өзгерту үшін 90 күн бұрын хабардар етуге құқылы. Мерзімді келісімшартта белгілі бір мерзімге дейін қолданылу мерзімі қарастырылған. Сақтандырушылар мен қайтасақтандырушылар арасындағы ұзақ мерзімді қарым-қатынастар көп жылдарға созылуы мүмкін. Қайтасақтандыру шарттары, әдетте, факультативтік сертификаттардан ұзақ болып келеді және қайтасақтандырылатын тікелей сақтандыру полистерінің шарттарынан ерекшеленетін көптеген шарттарды қамтиды. Дегенмен, қайтасақтандыру шарттарының көпшілігі де, қайтасақтандырылатын тәуекелдер мен бизнес салаларының саны мен әртүрлілігін және операцияларға қатысты сомаларды ескере отырып, салыстырмалы түрде қысқа болып табылады. Олар өнеркәсіптік тәжірибеге көп сүйенеді. "Стандартты" қайтасақтандыру шарттары жоқ. Алайда, көптеген қайтасақтандыру шарттарында жиі қолданылатын және өнеркәсіптік ортақ тәжірибемен байланысты ережелер бар.

Алдыңғы бет

Кейде сақтандыру компаниялары лицензиясы жоқ немесе жергілікті ережелер тым ауыр деп санайтын юрисдикцияларда сақтандыру ұсынуды қалайды: мысалы, сақтандырушы көпұлтты компанияға әлемнің көптеген елдеріндегі мүлік және жауапкершілік тәуекелдерін қамту үшін сақтандыру бағдарламасын ұсынуды қалайды. Мұндай жағдайларда сақтандыру компаниясы тиісті елде лицензиясы бар жергілікті сақтандыру компаниясын тауып, осы елдегі тәуекелдерді қамтитын сақтандыру полисін шығаруды ұйымдастыра алады және тәуекелдерді өзіне беру үшін жергілікті сақтандырушымен қайта сақтандыру шартын жасай алады. Шығын туған жағдайда, полис иесі жергілікті сақтандыру полисі бойынша жергілікті сақтандырушыдан өтемақы талап етеді, жергілікті сақтандырушы талапты төлейді және қайта сақтандыру шарты бойынша өтемақы алу үшін талап қояды. Мұндай тәсіл "фронт" деп аталады. "Фронт" сондай-ақ сақтандыру сатып алушы сақтандырушылардан белгілі бір қаржылық тұрақтылық рейтингін талап ететін және болашақ сақтандырушы бұл талапқа сай келмейтін жағдайларда қолданылады: болашақ сақтандырушы талап етілетін кредиттік рейтингке ие басқа сақтандырушыны сақтандыру сатып алушыға сақтандыру қамтамасыз етуге және тәуекелге қатысты қайта сақтандыру жасауға көндіруге мүмкін. "Фронт" ретінде әрекет ететін сақтандырушы осы қызмет үшін фронт ақысын алады, ол әкімшілік шығындарды және қайта сақтандырушының міндеттемелерін орындамау қаупін қамтамасыз етеді. Фронт-сақтандырушы мұндай мәмілелерде тәуекелге ұшырайды, өйткені қайта сақтандырушы төлемсіз болып, талаптарды өтемеген жағдайда да сақтандыру талаптарын төлеуге міндетті. Көптеген қайта сақтандыру орналастырулары бір қайта сақтандырушыға емес, бірнеше қайта сақтандырушылар арасында бөліседі. Мысалы, 20 000 000 доллардан астам 30 000 000 долларлық шекті қайта сақтандыру қатысушылары 30 немесе одан да көп болуы мүмкін. Қайта сақтандыру шартының шарттарын (премия және шарттар) белгілейтін қайта сақтандырушы бас қайта сақтандырушы деп аталады, ал келісімшартқа қатысқан басқа компаниялар келесі қайта сақтандырушылар деп аталады. Басқаша айтқанда, бір қайта сақтандырушы қайта сақтандырудың барлық бөлігін қабылдап, содан кейін оны басқа компанияларға қайта жіберуі (қайта сақтандыру шарты арқылы) мүмкін. Ойын теориясының модельдеуін пайдалана отырып, профессорлар Майкл Р. Пауэрс (Темпл университеті) және Мартин Шубик (Йейл университеті) белгілі бір ұлттық нарықтағы белсенді қайта сақтандырушылардың саны сол нарықтағы белсенді негізгі сақтандырушылардың санының квадрат түбіріне шамамен тең болуы керек екенін дәлелдеді. Эконометриялық талдаулар Пауэрс-Шубик ережесін эмпирикалық тұрғыдан растады. Сақтандыру компаниялары қайта сақтандырушыларды өте мұқият таңдайды, өйткені олар сақтандыру тәуекелін несие тәуекелімен алмастырады. Тәуекел менеджерлері қайта сақтандырушылардың қаржылық рейтингтерін (S&P, A. M. Best және т.б.) және жиынтық тәуекелдерді үнемі бақылайды. Сақтандыру/сақтандырушы компаниялардың қоғамға тигізетін басқару әсеріне байланысты, қайта сақтандырушылар да осы негізгі тасымалдаушыларға жүктелетін андеррайтинг және талаптар философиясы арқылы қоғамға жанама түрде әсер етуі мүмкін, бұл сақтандырушылардың нарықта сақтандыру ұсыну тәсіліне әсер етеді. Алайда, қайта сақтандырушы басқаруды келісімшарт арқылы өз еркімен қабылдайды, бұл сақтандырушыларға қайта сақтандырушы капиталын жалға алып, нарықтық үлесін кеңейтуге немесе тәуекелдерін шектеуге мүмкіндік береді.