Кіріспе

2 ғасырдағы гностиктер тобы

Каиниттер немесе Каиниандар (Кайнои, және Καϊανοί, Kaianoi) – гностик және антиномиандық ағым, Каинды Ескі Ғаһдаттың құдайы Демиургтың алғашқы құрбаны ретінде қастерлегенімен белгілі, көптеген гностиктер оны жамандық деп санаған. Бұл ағым салыстырмалы түрде шағын болған. Тертуллиан мен Ириней олардың 2 ғасырда Шығыс Рим империясында болғанын айтқан. Оларға жатқызылатын діни мәтіндердің бірі – Яһуда ішіндегі жақсы хабар.

Тарих

Ең көне дерек Иринейдің "Құмарлыққа қарсы" еңбегінде табылады. I. 31.

Қабыл мен Әбіл

Иринейдің айтуынша, қайындар Қаинды яһудилер мен басқа христиандар құдай деп табынатын Жаратушы Құдай емес, ең жоғарғы Құдайдан тараған деп есептеген. Иринейге сәйкес, олар Есау, Қорах, Содом халқы және осындай басқа да адамдармен байланыста екендерін мәлімдеп, Жаратушының қудалауына ұшырағандықтарын айтқан. Бірақ олар София қасиеттісінің қорғауында болғандықтан одан зардап көрмеді. Саламис қалалық Эпифаний (Haer. 38), Иринейден тәуелсіз ақпарат көзіне ие болған сияқты, одан әлдеқайда толық баяндама береді. Ол Әбілдің нашар принциптен шыққандығын айтады.

Қалпына келтіру

Басқа гностиктер сияқты, каиндіктер де Жаратушы мен Жоғарғы Құдайды ажыратып қарастырды. Олар Жаратушыны яһудилердің Құдайы деп санады, оған және оның жақтастарына деген қарым-қатынаста жаулық танытып, құтқарылудың мақсаты – оның туындысын жою деп есептеді. Олар Ескі Ұстазда көрсетілген қарсылық танытқандармен туыс екендерін мәлімдеді, бірақ ол әлсіз күш деп сенді және Софияның қорғауымен қамтылғандықтан, оларға ешқандай қанағатсыздық келтіре алмайды. Олар басқа да еретик христиандармен бірге адамзатты екі классқа бөлуге ұқсас сенімде болған болуы мүмкін: рухани және материалдық. Материалдық адамдар Жаратушының құдіретіне бағынышты және одан өмір алған, бірақ олардың тағдыры – жойылу. Рухани адамдар денеге тігіліп, бірақ олардың мәні ең жоғары Күштен бастау алады. Олар Жаратушы мен оның шайтандығына қарсы тұрды, бірақ Қабыл Әбілге қарсы болғандай, олардың үстінен жеңіске жетеді деп сенді.

Яһуда

Олар Яһуданың сатқындықтың шындығын толыққанды білгеніне сенді. Сондықтан, ол басқа шәкірттерге қарағанда осы сатқындықтың құпиясын ашып, көктегі және жердегі барлық нәрсенің жойылуын іске асыра алды. Кейниттер "Яһуда Іңілі" деп аталатын еңбекке ие болды, ал Иреней өзі олардың жазбаларын жинағанын айтады, онда олар Гистераның ісін жоюды жақтады. Олар Гистера деп аспан мен жерді жасаушыны меңзеді. Олар Яһуданың сатқындық әрекетін мақтап, оған қуанғанына күмән жоқ, бірақ оның ниетіне қатысты пікірлер әртүрлі. Яһуда өзінің жоғары Гнозисі арқылы Исаның қалауын басқалардан жақсырақ түсініп, оны айқышқа шегелеу арқылы іске асырды, соның арқасында ол құтқаруға қол жеткізді деген пікірлердің бірі осы. Эпифаний сондай-ақ Яһуданың Архонттарды, яғни билеушілерді, өз еріктеріне қарсы Мәсіхті өлтіруге мәжбүрлегенін айтады, осылайша ол айқыш арқылы бізге құтқарылуға көмектесті. Ал Филастер Яһуданың әрекетін Мәсіхтің ақиқатты жою ниетін білгенімен байланыстырады, ол осы сатқындық арқылы оның жоспарын тоқтатып, бұзды.

Трансмиграция

Қайындардың моральдық мінез-құлқы мен әрекеттеріне келсек, Ириней оларды ешқандай жамандықтан жиреніп, қашқандар ретінде емес, керісінше, оны әдейі жасаушылар ретінде көрсетуге ниеттенгені күмәнсіз. Ол олардың Карпократ сияқты, құтқарылуға тек барлық тәжірибеден өту арқылы қол жеткізіледі деп үйреткенін айтады. Олар қандай да бір күнә жасағанда немесе жамандық істегенде, олар шақырып, оларға көмектесетін періште бар деп мәлімдеді, осылайша оның іс-қимылын орындап жатқандарын айтты. Толық білім – тіпті атауға да рұхсат етілмейтін іс-әрекеттерді қорқынышсыз жасау еді. Карпократ осы тәжірибені жанның көшіп-қонуы туралы теориясымен қорғады. Барлық тәжірибеден өту қажет болды, сондықтан жан барлық тәжірибеден өткенше денеден денеге көшіп отыруы керек еді. Алайда, егер мұның бәрін бір өмірге сығдыру мүмкін болса, онда көшіп-қону қажет болмайды. Артур С. Пикке қарағанда, Қайындар мұндай көзқарас ұстанғанына сенуге негіз жоқ, бірақ олар, оның пікірінше, осы толық тәжірибе құтқарылу үшін қажет деген сенімді жариялаған сияқты көрінеді. Иринейдің баяндамасының растығын жоққа шығаруға немесе оны дәлелдеуге бізде нақты негіз жоқ, бірақ еретиктерге тағылған әдепсіздік айыптауларын әрқашан сақтықпен қабылдауымыз керек. Г. Р. С. Мид (Fragments of a Faith Forgotten, 1900, 229-бет) бастапқыда олар аскеттер болған деп санайды, ал Н. Ларднер (History of Heretics, bk. II. тарау XIV. [= Жұмыстар, 1829, VIII. 560]) мұндай зорлық-зомбылық жасаған сектаның болғанына күмән келтіреді. Артур С. Пик, керісінше, гностиктердің материяға деген көзқарасы мүлдем қарама-қарсы нәтижелерге әкелді деген жалпы қабылданған пікірді жоққа шығаруға ешқандай себеп жоқ деп санайды. Оның сөзіне қарағанда, кейбір гностиктер осы көзқарас негізінде рухты денеден қатаң аскетизм арқылы басып тастау міндетіне келеді, бірақ бұл алғышарт еркіндікке де, аскетизмге де әкелуі мүмкін.

Танымал мәдениетте

Герман Гессенің "Демиан" атты кітабы Қаин сектасының нанымдарын кеңінен пайдаланады. Аталмыш кейіпкер Макс Демиан тіпті басты кейіпкер Эмиль Синклерді христиан діні Қаинның Әбілден артықшылығын дұрыс түсінбегеніне көндіреді. Бұл секта Люцифер "The Sandman" #22-де Қаинмен тозақта сөйлескен кезде айтады, "ешқандай басқа дінге қарағанда одан көп адам осында келген жоқ". Секта "Crusader Kings 3" компьютерлік ойынында дуалистік ағым ретінде қамтылған. Қаиндер испандық HBO сериалы "30 монета" да қарсыластар ретінде бейнеленеді. "Вампир: Маскарад" ойынында Қаиндер Орта ғасырларда жасырын сақталған еретикалық вампирлер сектасы ретінде қайта қарастырылады.