Кіріспе

Христиандық гностикалық мәтін. "София Христос", сондай-ақ "Иса Мәсіхтің даналығы" деп белгілі, бұл гностикалық мәтін алғаш рет Берлин кодексінде (1896 жылы Каирде сатып алынып, Берлин мұражайына тапсырылған кодекс, онда Марияның Ізгі хабары, Иоаннның апокрифі, Петірдің ісінің тұжырымы да бар) табылды. "Иса Мәсіхтің Софиясы" 1945 жылы Мысырда табылған Наг-Хаммади кодексіндегі көптеген гностикалық трактаттардың ішінде де кездеседі. Берлин кодексінің қолжазбасы (оның ішкі мазмұнынан айырмалы) шамамен 400 жылға дейін сақталып қалған, ал Наг-Хаммади қолжазбасы 300 жылдарға датылады. Дегенмен, бұған 200 жылдарға дейін жатқан грек тіліндегі бірнеше фрагменттер қосылады, бұл мәтіннің мазмұнының одан да ертерек болғанын көрсетеді. Атауы Софияға сілтеме жасағанымен, Роэль ван ден Брук Софияның "даналық" деген қарапайым мағынасында түсіндірілуі керек деп санайды, бұл "Саломон даналығы" және "Сирах даналығы" сияқты атаулармен салыстыруға болады. Мәтін Евгностистің хатын шамамен толығымен қамтиды, ол да Наг-Хаммади кодекстерінде кездеседі, бірақ оны христиандық сюжеттік аяға енгізеді, онда Иса шәкірттерінің сұрақтарына Евгностистің сөздерін нақты қайталап келтіре отырып жауап береді.

Өмірбаян

Бұл мәселедегі пікір таласы өте маңызды, өйткені кейбір адамдар бұл жазба Исаның "нағыз, тіркелген сөздерін" көрсетеді деп санайды, егер олар бірінші ғасырға дейін созылса, мұндай мүмкіндік бар. Басқалары олардың шын мәнінде анағұрлым кейінірек жазылғанын және сенімді емес, екіншілік дерек көз болатынын (жақсы жағдайда, фактіден кейінгі естіме). Роэль ван ден Брук бұл мәтін гностикалық мифтермен таныс екендігіне байланысты, екінші ғасырдың ортасынан бұрын жазылмағанын айтады. Көптеген ғалымдар мәтіннің гностикалық тегі бар деп санайды, себебі мәтіннің өзіндегі мистикалық үйретімдер мен стандартты гностикалық тақырыптардың арасында ұқсастықтар бар. Өте мистикалық мәтіннің мазмұны құдайлардың, періштелердің және ғаламның жаратылуына қатысты, шексіз және метафизикалық шындыққа баса назар аударады. Мәтін шәкірттердің 13 сұрағынан және оларға жауап ретінде Исаның қысқаша сөздерінен тұрады. Бірінші сұрақ Құдайды іздеудің бекерлігіне қатысты. Екіншісі шындықты қалай табуға болатыны туралы, бірақ ол тек шындықтың не екенін түсіндірумен ғана шектеледі. Үшіншісі - ғасырлар басында гностиктерге шындықтың қалай ашылғанына қатысты. Төртіншісі - шындықты көру үшін қалай ояну керектігі. Бесіншісі - нәрселердің қалай басталуы. Алтыншы сұрақ адамзаттың гнозиске қалай келгеніне қатысты. Жетінші сұрақ Исаның осы оқиғалардағы орнына қатысты. Сегізіншісі Исаның кім екеніне қатысты. Тоғызыншы - рух пен материалдың байланысына қатысты. Оныншы - рухтардың санына қатысты. Он біріншісі - өлмейтінге қатысты. Он екіншісі - материалдық емес нәрселерге қатысты. Соңғы сұрақ - адамзаттың қайдан келгені және оның қандай мақсаты болуы керек екеніне қатысты.