Эммануэль Ласкас: Француз картографы және Наполеон жанындағы хатшы

Кіріспе

18-19 ғасырдағы француз картографы Эммануэль Августин Диодонне Жозеф, Лас-Казес графы (21 маусым 1766 – 15 мамыр 1842) – француз атласын жасаушы және автор, Наполеон туралы "Сент-Елена ескерткіштері" ("Le Mémorial de Sainte Hélène") атты құрметті кітабымен әйгілі.

Өмір және мансап

Ол Лангедоктағы Ревел қаласының жанындағы Лас-Каз сарайында дүниеге келген. Вендом және Париж әскери училищаларында білім алған. Әскери-теңіз флотына қабылданып, 1781-1782 жылдары түрлі шайқастарға қатысқан. 1789 жылы төңкеріс басталғанда ол эмиграцияға кеткен. Бірнеше жыл Германия мен Англияда болып, 1795 жылы сәтсіз аяқталған Киберон экспедициясына қатысқан. Ол аман қалғандардың санатында болды және Лондонға оралды, онда жеке репетитор болып жұмыс істеп, өзінің мамандығын таба алғанша кедейлікте өмір сүрді. 1801 жылы Лондонда А. Лезэдж псевдонімімен өзінің әйгілі атласының түпнұсқа басылымын ағылшын тілінде жариялаған. Амен (1802) бейбіт келісімінен кейін Парижге оралғаннан соң, 1803-1804 жылдары француз тілінде алғашқы нұсқасын шығарды, ол «Atlas historique, genealogique, chronologique et geographique de A. Lesage» деп аталды. 1850 жылдарға дейін көптеген басылымдар, аудармалар, туындылар және бірнеше пираттық көшірмелер жарық көрді. Атлас Лас-Казды байытты. Наполеон бұл атлас туралы 1815 жылы Лас-Казбен бірге Сент-Еленаға жер аударылғанда ғана білді. Амен (1802) бейбіт келісімінде эмигранттарға амнистия беру қарастырылған. Маркиздік титулынан бас тартып, Лас-Каз осы рақымшылықты пайдаланып, өз Отанына оралды. Ол Францияға консулдық кезінде Наполеон жағына біріккен басқа роялистермен бірге оралды және кейін императорға өзінің даңқымен жеңілгенін айтты. 1810 жылға дейін Наполеон үкіметінен көп назар алмады, содан кейін оны императордың камерагері етіп тағайындады және империя графы мәртебесін берді. Императордың бірінші бас тартуынан кейін (1814 жылдың 11 сәуірінде) Лас-Каз Англияға кетіп, бірақ Наполеонға «Жүз күн» кезеңінде қызмет етуге оралды. Екінші бас тарту Лас-Каз үшін оның мансабының ең маңызды кезеңін ашты. Ол бұрынғы императормен және тағы бірнеше адал серіктерімен бірге Рошфорға кетіп қалды. Лас-Каз алғаш рет британдық ұлттың жомарттығына жүгінуді императорға ұсынды және оны осыған шақырды. Лас-Каз HMS Bellerophon кемесінің капитаны Мейтландқа алғашқы ұсыныстарын жолдады және сақтықпен жауап алды, оның мәнін кейіннен бұрмалады. Лас-Каз және оның ұлы бұрынғы императорды Сент-Еленаға ертіп барды. Ол содан кейін ресми емес, бірақ өте жақсы хатшылық қызметін атқарды, оның көптеген әңгімелерін жазып алды, олар кейін әйгілі «Mémorial de Sainte Hélène» еңбегін құрады. «Мемориалды» бүгін өте мұқият оқу керек, өйткені авторы өзінің ойларын қосудан және өзінің қожайынының сөздерін өңдеуден тартынбаған. Кейде ол фактілерді бұрмалап, тіпті жалған құжаттар жасаған. Наполеонның қолымен түзетілген беттер Англиядағы Висбех және Фенланд мұражайында сақталады. Бұл Гаспар Гургоның «Күнделігінде» жазылған деректерге қарағанда әлдеқайда сенімсіз. Мунтолон мен Гургодан ұнамайтын Лас-Каз әдеби материал жинағаннан кейін аралдан кетуге мүмкіндік іздеген сияқты. Бірақ ол британдық ережелерді бұзып, губернатор сэр Хадсон Лоудың 1816 жылдың қараша айында оны елден қууына себеп болды. Ол алдымен Жақсы Үміт мүйісіне, содан кейін Еуропаға жіберілді, бірақ Людовик XVIII үкіметі оған Францияға кіруге рұқсат бермеді. Ол Брюссельде тұрды. Наполеон қайтыс болғаннан кейін Парижге келуге рұқсат алғаннан соң, ол сол жерде тұрып, «Мемориалды» жариялады және көп ұзамай одан байлық жинады. 1840 жылы Наполеонның сүйегін Сент-Еленадан әкелуге аттанған экспедицияға ол денсаулығының нашарлығына байланысты қатыса алмады, бірақ оның тұтқындықта бірге болған ұлы қатысты. Лас-Каз 1842 жылы 75 жасында Пассиде қайтыс болды және Пасси зиратында жерленді.

He was born at the castle of Las Cases near Revel in Languedoc. He was educated at the military schools of Vendôme and Paris. He entered the navy and took part in various engagements during the years 1781–1782. The outbreak of the Revolution in 1789 caused him to go into exile. He spent some years in Germany and England, participating in the disastrous Quiberon expedition (1795). He was one of the few survivors and returned to London, where he lived in poverty, until finding his vocation as a private tutor. In 1801, in London and under the pseudonym, A. Lesage, he published in English the original edition of his famous atlas, which immediately proved a great success. Returning to Paris after the Peace of Amiens (1802), and having received amnesty, he issued the first French edition in 1803–1804, called Atlas historique, genealogique, chronologique et geographique de A. Lesage. Multiple editions, translations, spin offs, several pirated, followed down to the 1850s. The atlas made Las Cases rich. It came to Napoleon's notice only when, in Las Cases's company, he went into exile on St Helena (1815). The Peace of Amiens (1802) made provision for an amnesty for émigrés. Renouncing his hereditary title of marquis, Las Cases availed himself of this amnesty to repatriate himself. He returned to France during the Consulate with other royalists who rallied to the side of Napoleon, and stated afterwards to the emperor that he was conquered by his glory. Not until 1810 did he receive much notice from Napoleon's government, which then made him a chamberlain and created him a count of the empire. After the first abdication of the emperor (April 11, 1814), Las Cases retired to England, but returned to serve Napoleon during the Hundred Days. The second abdication opened up for Las Cases the most noteworthy part of his career. He withdrew with the ex emperor and a few other trusty followers to Rochefort. It was Las Cases who first proposed and strongly urged the emperor to throw himself on the generosity of the British nation. Las Cases made the first overtures to Captain Maitland of HMS Bellerophon and received a guarded reply, the nature of which he afterwards misrepresented. Las Cases and his son accompanied the ex emperor to Saint Helena. He then acted informally but very assiduously as his secretary, taking down numerous notes of his conversations, which thereafter took form in the famous Mémorial de Sainte Hélène. The Mémorial should today be read with great caution, as the compiler did not hesitate to insert his own thoughts and to colour the expressions of his master. In some cases, he misstated facts and even fabricated documents. Pages corrected in the hand of Napoleon are in the Wisbech & Fenland Museum in Wisbech, England. It is far less trustworthy than the record penned by Gaspard Gourgaud in his Journal. Disliked by Montholon and Gourgaud, Las Cases seems to have sought an opportunity to leave the island when he had accumulated sufficient literary material. However that may be, he infringed the British regulations in such a way as to lead to his expulsion by the governor, Sir Hudson Lowe (November 1816). He was sent first to the Cape of Good Hope and thence to Europe, but was not at first allowed by the government of Louis XVIII to enter France. He resided in Brussels. Having gained permission to come to Paris after the death of Napoleon, he took up residence there, published the Mémorial, and soon made a fortune from it. In 1840, when the expedition set sail for St Helena to bring back Napoleon's remains, he was too ill to go, but his son who had shared his captivity was able to go. Las Cases died in 1842 at age 75, in Passy, and is buried in Passy Cemetery.