Кіріспе

Ойынның нәтижесін анықтау үшін қосымша ойын уақыты.

Овертайм немесе қосымша уақыт – бұл спорт ережелерінде белгіленген, ойынның нәтижесін анықтау және егер есеп тең болса, ойынды тең деп жариялаудан аулақ болу үшін қарастырылған қосымша ойын уақыты. Кейбір спорт түрлерінде бұл қосымша уақыт тек ойынның анық жеңімпазын талап ететін жағдайларда ғана ойналады, мысалы, бір команда немесе ойыншы ғана келесі кезеңге өте алатын немесе турнирді жеңе алатын, қайта ойнауға рұқсат етілмейтін турнирлерде. Овертайм немесе қосымша уақыт ережелері спорт түрлеріне және тіпті әртүрлі жарыстарға байланысты өзгереді. Кейбіреулері "күрт өлім" (sudden death) әдісін қолданады, онда ең бірінші гол соққан ойыншы немесе команда жеңіске жетеді. Ал басқаларында ойын белгілі бір уақытқа дейін жалғасады, содан кейін ғана жеңімпаз анықталады. Егер қосымша уақыттан кейін де есеп тең болса, ережеге сәйкес, матч бірден тең аяқталуы мүмкін, қосымша уақыттар тағайындалуы мүмкін немесе пенальтилер сериясі сияқты теңдікті бұзу процедурасы қолданылуы мүмкін. "Овертайм" және "овертаймда" (қысқартылған "OT") терминдері көбінесе Солтүстік Америкада қолданылады, ал "қосымша уақыт" және "қосымша уақыттан кейін" (қысқартылған "a. e. t.") терминдері әдетте басқа континенттерде қолданылады.

Нокаут жарыстары (соның ішінде кәсіби жарыстар)

Футболдағы іріктеу турнирлерінде немесе турнир кезеңдерінде командалар шешуші матчта (немесе тең ойынды қайталауда) қалыпты немесе толық уақыт аяқталғанға дейін жеңімпазды анықтамаған жағдайда, қосымша 30 минут ойнайды, ол қосымша уақыт деп аталады. Ол ойыншылар алаңда немесе оның маңында қалатын қысқа үзілістен (әдетте бес минут) кейін өтеді және екі 15 минуттан тұрады, командалар кезеңдер арасында жақтарды ауыстырады. Ойын ережелерінде қосымша уақыт жеңімпазды анықтаудың мақұлданған тәсілдерінің бірі екені айтылғанмен, турнирлер қосымша уақытты қабылдауға міндетті емес, әр турнир жеңімпазды анықтау үшін Ойын ережелерінде белгіленген кез келген тәсілді таңдауға құқылы. Бір матчтағы теңдік немесе шешуші қайта матчта тең нәтижелер көбінесе қосымша уақытқа өтеді, бірақ бұл тек ФИФА турнирлері мен бірінші деңгейдегі құрлықтық ұлттық командалар турнирлеріне қатысты. Құрлықтық деңгейдегі екі матчтан тұратын турнирлерде (мысалы, үш деңгейлі ерлер құрлықтық клубтық турнирлер мен әйелдер құрлықтық клубтық турнирлер), ұлттық деңгейде (мысалы, Король кубогы, DFB Pokal және Coppa Italia жартылай финалдары немесе Бундеслиганың құлдырау және көтерілу плей-оффтары) немесе тіпті төменгі деңгейлерде (мысалы, Англия футбол лигасының плей-оффтары) командалар тек екінші матчта қосымша уақыт ойнайды, егер жиынтық есеп – содан кейін әдетте сыртта гол ережесімен – бірінші жеңімпазды шығармаса, алайда 2021–22 маусымынан бастап УЕФА барлық клубтық турнирлерде оны жойды және жиынтық есеп қосымша уақыттан кейін де тең болса, пенальти сериясымен алмастырды. ФА кубогындағы теңдіктер бұрын қалыпты уақытта жеңімпазды анықтамайынша, қажет болғанша көп рет қайта ойнатылып шешілетін, қосымша уақыт немесе пенальти сериясы болмайтын. Алайда, қазіргі уақытта командалар әлі де тең болса, ойын қосымша уақытқа барады. CONMEBOL тарихи түрде ешқашан қосымша уақытты қолданған емес, тек Copa Libertadores және Copa Sudamericana сияқты турнирлердің финалында ғана. Қосымша уақытқа жүгінген ойындардағы немесе теңдіктердегі есептер көбінесе «қ.у.» (қосымша уақыттан кейін) деген қысқартумен жазылады, әдетте, қалыпты уақыттан кейінгі алдыңғы есеппен бірге. Осы ережемен екі матчтан тұратын клубтық турнирлердің финалдары әлі де АФК және КОНКАКАФ клубтық турнирлерінде қолданылады, онда сыртта гол ережесі әлі де қолданылады. Қосымша уақыттан кейін әлі де жеңімпазсыз қалған теңдіктер әдетте пенальти сериясымен шешіледі. 1990 жылдардың соңы мен 2000 жылдардың басында көптеген халықаралық матчтар «алтын гол» (немесе «көзіне көрінбейтін өлім») немесе «күміс гол» ережелерін (қосымша уақыттың алғашқы 15 минутында команда басымдыққа ие болса, ойын аяқталады) қолдану арқылы оны азайтуға тырысты, бірақ турнирлер бұларды сақтап қалған жоқ. «asdet» термині «көзіне көрінбейтін өлімнен кейін қосымша уақыттан кейін» пенальти сериясының нәтижесін білдіреді, ал УЕФА жойған сыртта гол ережелерінен кейін барлық санкцияланған клубтық турнирлер 2021–22 маусымында жиынтық есеп 15 минуттық қосымша уақыттан кейін өзгермесе, пенальти сериясымен нокаут теңдігін шешеді.

АҚШ-тың колледждік ережелері

2021 жылға дейін NCAA колледж футбол ережелері бойынша, 90 минуттан кейін тең қалған барлық ойындар қосымша уақытқа өтетін. Кенеттен өлім голы ережесі қолданылып, қосымша уақытта гол соққан команда жеңіске жеткен. Егер екі команданың ешқайсысы екі 10 минуттық қосымша уақытта гол соқпаса, ойын тең аяқталады, бірақ бұл конференция немесе ұлттық чемпионат турнирінің ойыны болмаса. Екі қосымша уақыттан кейін тең аяқталған плей-офф ойынында жеңімпаз командалар пенальти соққыларын кезектесіп орындау арқылы анықталады. 2022 жылғы ерлер және әйелдер маусымынан бастап, тұрақты маусымда кенеттен өлім голы ережесі алынып тасталды. Конференция немесе ұлттық турнир ойыны тең аяқталса, екі 10 минуттық қосымша уақыт беріледі, бірақ кенеттен өлім голы болмайды (ФИФА-ның 2005 жылдан бергі қосымша уақыт ережелеріне сәйкес). Плей-офф ойыны екі қосымша уақыттан кейін тең аяқталса, жеңімпаз командалар пенальти соққыларын кезектесіп орындау арқылы анықталады.

АҚШ-тың орта мектеп ережелері

Жоғары мектеп ережелері штатқа және конференцияға байланысты әр түрлі болады, бірақ көбінесе ойын алтын гол соққаннан кейін аяқталатын кенеттен өлімді қосымша уақыт процедурасы қолданылады, алайда кейбір жағдайларда қосымша уақыт уақыт біткенше жалғасады және уақыт біткеннен кейін көшбасшылықты сақтап қалған команда жеңімпаз деп жарияланады (яғни күміс гол ережелері). Қосымша уақыттың ұзақтығы әр түрлі болуы мүмкін, бірақ көбінесе ол 10 минутты құрайды. Штатқа байланысты, егер ойын бірінші қосымша уақыттың соңында тең болып қалса: Жеңімпазды анықтау үшін қажет болған жағдайда, алтын немесе күміс гол ережелері бойынша қосымша қосымша уақыт кезеңдері ойналуы мүмкін. Бір немесе бірнеше қосымша уақыттан кейін есеп тең болған жағдайда, пенальти сериясы ойналуы мүмкін. Пенальти сериясында жаттықтырушылар немесе команда капитандыры айып соққыларын орындау үшін бес ойыншыны таңдайды, командалар айып алаңынан кезекпен соққы орындайды және допты қақпаға салуға тырысады. Процедура әр команда бес соққыдан соққанша немесе бір команда жетістікке жеткен соққылар саны артық болса, екінші команданың қалған соққыларымен оны қуып жете алмайтын жағдайда жалғасады. Егер барлық ойыншылар бірінші соққыларын орындағаннан кейін екі команда да бірдей санда сәтті соққы орындаса, процедура қайталанады; командалар бірінші соққыда қолданылған соққы орындау тәртібін сақтауға міндетті емес және бастапқы соққы орындаушылардың бірін немесе бірнешеуін ауыстыра алады. Процедура бір команда бес соққыдан кейін көбірек пенальти соққысын табысты орындағанға дейін қайталанады. Штатқа немесе конференцияға байланысты, ойын тікелей пенальти сериясына өтуі мүмкін, қосымша уақыт ойналмайды. NFHS жариялаған ережелерде "Теңдікті бұзу процедурасының үлгісі" деген бөлім бар, бірақ штаттық ассоциациялар осы процедураларды қабылдауға міндетті емес.

Ұлттық футбол лигасы

Ұлттық футбол лигасынде (NFL) регулярлы маусым мен постсезондық ойындарда, бірақ маусым алдындағы ойындарда емес, кенеттен өлімге дейін үстеме уақыт кезеңдері өтеді. Регулярлы маусым ойындары 10 минуттық қосымша уақыттан кейін есеп тең қалса, тең нәтижемен аяқталады, ал постсезондық ойындарда жеңімпаз анықталғанша 15 минуттық қосымша уақыттар ойнатылады.

Тарих

Ұлттық футбол лигасы (NFL) 1940 жылдан бастап кез келген дивизиондық тай-брейк ойындары үшін, ал 1946 жылдан бастап чемпионат ойындары үшін «күрт өліммен» (sudden death) қосымша уақыт енгізді. Осы ереже бойынша өткен алғашқы постсезондық ойын 1958 жылы «Балтимор Колтс» пен «Нью-Йорк Джайентс» арасындағы NFL чемпионаты («Ең ұлы ойын») болды. 1974 жылы NFL тұрақты маусым мен маусым алдындағы ойындар үшін «күрт өліммен» қосымша уақытты қабылдады: егер есеп ереже бойынша белгіленген уақыттан кейін тең болса, бір қосымша кезең ойналады. 2016 жылғы маусымға дейін барлық ойындарда 15 минуттан берілді: 2016 жылы тұрақты маусым ойындарында 10 минутқа дейін қысқартылды, ал 2016 жылы маусым алдындағы ойындарда қосымша уақыт жойылды, плей-офф ойындарында 15 минут сақталды. 2010 жылдың наурыз айында NFL команда иелері постсезондық ойындар үшін қосымша уақыт ережелерін өзгертуге дауыс берді, ал 2012 жылы бұл өзгерістер тұрақты маусымға дейін ұзартылды. 2010 жылғы постсезондық ойындардың ешқайсысы қосымша уақытқа өтпегендіктен, осы ережені енгізуден кейін өткен алғашқы қосымша уақыт ойыны 2011 жылы «уайлд-кард» раундында өтті. Бұл сонымен қатар NFL тарихындағы ең қысқа қосымша уақыт болды: «Питтсбург Стиллерс» командасының ойыншысы Шон Суйшам допты тепті, ол қақпаның артқы жағынан шығып кетіп, кері шайқалып, уақыт есептелмеді. «Денвер Бронкос» командасының сол кездегі ойыншысы Тим Тебоу бірінші мүмкіндікте 80 ярдтық тачдаунды Демариус Томасқа жіберіп, «Бронкос» командасына 11 секунд ішінде жеңіс сыйлады. «Бірінші иеленуде гол соғу» ережесі алғаш рет 2012 жылдың 9 қыркүйегінде, маусымның бірінші аптасында «Миннесота Викингс» пен «Джексонвилл Джагуарс» командалары арасындағы ойында қолданылды. «Миннесотаның» ойыншысы Блэр Уолш 38 ярдтық гол соқты, бұл «Викингтердің» алғашқы иеленуі болды. «Джексонвилл» допты қайта иеленгенде, бірінші мүмкіндікке қол жеткізе алмады, төртінші мүмкіндікте сәтсіз аяқталды және ойынды жоғалтты. Екі команданың да ұпай жинаған алғашқы қосымша уақыты 2012 жылдың 18 қарашасында «Хьюстон Тексанс» пен «Джексонвилл Джагуарс» командалары арасындағы ойында болды, «Тексанс» 43:37 есебімен жеңіске жетті. Екі команда да қосымша уақытта ұпай жинағаннан кейін тең аяқталған алғашқы қосымша уақыт ойыны 2013 жылдың 24 қарашасында «Миннесота Викингс» пен «Грин-Бэй Пэкерс» командалары арасындағы ойында болды, есеп 26:26 тең болды. 2017 жылдың 5 ақпанында Супер Боул бірінші рет қосымша уақытқа өтті, «Нью-Ингленд Пэтриотс» командасы «Атланта Фалконс» командасын 34:28 есебімен жеңді, «Пэтриотс» бастапқы иеленуде тачдаун соқты, сондықтан «Фалконс» қосымша уақытта допты иеленбеді. Жаңа ереже плей-офф ойындарында бірінші қосымша уақытты бастау үшін екі командаға да бір иелену мүмкіндігін береді, бірінші тачдаун соғылса да, соғылмаса да. Осы ереже бойынша қосымша уақытқа өткен алғашқы және жалғыз ойын маусымнан кейін өткен Super Bowl LVIII болды. Алайда, бұл ойын ереже өзгерісіне байланысты болған жоқ: «Сан-Франциско 49ers» командасы бірінші иеленуде алаңға гол соқты, ал «Канзас-Сити Чифс» 2022 жылға дейінгі ереже бойынша да иелену мүмкіндігіне ие болар еді.

Басқа да кәсіби футбол лигалары

Арена Футбол Лигасы мен NFL Europe әр командаға бір мүмкіндікке ие болуды кепілдейтін нұсқаны қолданды. Бір мүмкіндіктен кейін көшбасшы болған команда ойынды жеңіп алатын; егер командалар бір мүмкіндіктен кейін тең қалса, ойын кенеттен өлімге дейін жалғасатын. Бұл процедураны United Football League 2009 жылғы тұңғыш маусымында қолданды. Бұл барлық жартылай финалдық серияның екі ойынын қамтыды. Одан кейінгі барлық қосымша уақыт кезеңдері нағыз кенеттен өлім кезеңдері болды. Қысқа ғұмырлы Дүниежүзілік Футбол Лигасы өзінің 1974 жылғы тұңғыш маусымында (сол жылы NFL тұрақты маусымда кенеттен өлімді енгізген) он бес минуттық қосымша уақытты екі бөлікке бөлді. Бұл кенеттен өлім емес. 1910-шы жылдардағы Нью-Йорк Кәсіби Футбол Лигасы, кейіннен бірнеше командасы NFL-ге қосылған, плей-офф турниріндегі теңдікті шешу үшін қайта ойнауды қолданды. 1919 жылғы турнирде қайта ойнау Buffalo Prospects және Rochester Jeffersons арасындағы чемпионатты анықтау үшін қолданылды. Командалар Алғыс айту күнінде тең ойнады; Буффало қайта ойнауда 20:0 есебімен жеңіске жетіп, чемпион атанды. АҚШ Футбол Лигасы теңдікті былай шешеді: командалар үш ярд сызығынан 2 ұпайлық пенальтиді үш раундқа орындайды. Монета лақтыруын қонақ команда жасайды; лақтыру жеңімпазы алдымен допты иеленуге немесе қорғануға құқылы. Үш раундтан кейін ең көп ұпай жинаған команда жеңіп алады; әйтпесе, бір команда ұпай жинағанға дейін командалар кенеттен өлім раундтарын ойнайды. Әр қосымша уақыт раундында бір тайм-аут беріледі.

Баскетбол

Баскетболда, егер ойын аяқталғанда есеп тең болса, командалар жеңімпаз анықталғанша бес минуттық қосымша уақытпен ойнайды. Колледж және Олимпиада деңгейінен төмендегі жарыстарда қосымша уақыттың ұзақтығы стандартты тоқсанның жартысы, яғни жоғары мектептерде төрт минут. Халықаралық ережелер бойынша, толық алаңдағы баскетболда барлық қосымша уақыттарды бастау үшін кезектесіп иелену ережесі қолданылады, ал жоғары мектептер мен NCAA ережелері бойынша секіру добы қолданылады, әр қосымша уақытты бастау үшін секіру добының нәтижесіне сәйкес жебе қайта орнатылады. Ашылу секіруінен кейін кезеңдерді бастау үшін кезекті иелену ережесін қолданатын Әйелдер ұлттық баскетбол лигасы да секіру добын қолданады. Ойын толық уақыт өтеді; кенеттен өлім ережесі жоқ. Ойыншыларға қатысты жеке қателердің барлық тіркелмесі ойыншыларды дисквалификациялау үшін сақталады. Егер қосымша уақыттан кейін есеп тең болса, жеңімпаз анықталғанша осы процедура қайталанады. НБА ойындарында жеңімпазды анықтау үшін ең көп алты қосымша уақыт қажет болған. Көрмелік ойындарда (сайысқа қатыспайтын ойындарда) жаттықтырушылар мен ұйымдастырушылар қосымша уақыт ойнатуды шешеді, әсіресе егер бұл турнирлік емес ойын болса (бір рет өткізілетін шара). 2009–2010 маусымынан бастап, Евролига мен Еврокубокты ұйымдастырушысы Евролига баскетбол екі ойындық теңестікте қосымша уақытты жойды, егер жиынтық есеп бойынша теңдікті бұзу қажет болмаса. Бұл ереже алғаш рет 2009–2010 жылғы Еврокубоктың ширек финалында (екі ойындық теңестіктен тұратын) қолданылды, бірақ жарыстың бұл кезеңінде ешбір ойын ресми уақыт бойынша тең аяқталған жоқ. Евролига баскетбол бұл ережені өзінің барлық жарыстарында, соның ішінде Евролигасында екі ойындық теңестіктерге дейін кеңейтті. Осы маусымның іріктеу кезеңдеріндегі бір ойын (Еуролиганың екі ойындық теңестікті қолданатын жалғыз кезеңі), атап айтқанда, Спиру Шарлеруа мен АЛБА Берлин арасындағы үшінші іріктеу кезеңінің екінші ойыны ресми уақыт бойынша тең аяқталды. Бұл ойында қосымша уақыт ойналмады, өйткені Спиру бірінші ойында және екі ойындық теңестікте жеңіске жетті. Басқа жарыстарда әртүрлі кезеңдерде екі ойындық теңестіктер қолданылса да, FIBA Europe жарыстарында екінші ойыннан кейін жиынтық есеп тең болған жағдайда ғана қосымша уақыт қолданылады. FIBA ережелеріндегі 2017 жылғы 1 қазаннан күшіне енген өзгерістер (D.4.2-бап) екі ойындық теңестіктің кез келген ойынының соңында тең ойынға рұқсат береді. Анықтамада: «Егер бірінші ойынның соңында есеп тең болса, қосымша кезең ойнатылмайды». Баскетбол турнирінде, әр жазда АҚШ-та өткізілетін 64 командадан тұратын жеңіске жету үшін 1 миллион доллар сыйлық қарастырылған турнирде 2018 жылдан бері қосымша уақыт ойнатылмайды. Ойындарда «Элам аяқталуы» қолданылады, ол оның авторы Балл штаты университетінің профессоры Ник Эламның есімімен аталады, мақсаты ойынның әрқашан себетпен аяқталуын қамтамасыз ету. Төртінші кезеңнің соңында 4 минут немесе одан аз уақыт қалғанда алғашқы тоқтау (уақыт, фол, бұзушылық) кезінде ойын сағаты өшіріледі (бірақ ату сағаты белсенді болып қалады). Мақсатты ұпай қазіргі есепке 8 ұпай (алғашқыда 7, бірақ 2019 жылғы нұсқасында өзгертілді) қосылады, ал мақсатқа жеткен немесе одан асып кеткен команда жеңіске жетеді. NBA All-Star Game 2020 жылдан бері Elam Ending-ті де қолданады. Төртінші кезеңде ойын сағаты жоқ, бірақ ату сағаты белсенді. Оның орнына, мақсатты ұпай үш кезеңнен кейін ең жоғары ұпайға 24 ұпай қосылады; осы ұпайға кез келген заңды себетпен (салалық гол, үш ұпайлық немесе еркін лақтыру) жеткен немесе одан асып кеткен команда ойынды жеңіп алады. Канадалық элиталық баскетбол лигасы алғаш рет 2020 жылғы турнирде Элам аяқталуын қолданды, ол COVID-19 салдарынан тоқтатылған маусымды алмастырды, TBT ережелерін қолданды, бірақ мақсатты ұпай 8 орнына 9 ұпай қосылды. CEBL 2021 жылғы маусымнан бастап осыны тұрақты ереже ретінде бекітті. 2022–2023 маусымынан бастап, NBA G лигасы тұрақты маусым ойындарында Элам аяқталуының нұсқасын қабылдады, оны «Соңғы мақсатты ұпай» деп атады. Ұзарту уақытын алмастырудың орнына, G лигасы ұзарту форматы ретінде Elam Ending-ті қолданады. Бұл жағдайда мақсатты ұпай тең командалардың ұпайларына 7 ұпай қосылады. Командалар ату сағатымен ойнайды, бірақ ойын сағаты жоқ, ойын мақсатты ұпайға жеткенде немесе одан асып кеткенде аяқталады. G лигасының желтоқсан айында Лас-Вегаста өткізілетін Winter Showcase іс-шарасында барлық 30 команда...

Мұз үстіндегі хоккей

Ойынның ұпай саны аз болғаны үшін шайбалы хоккейде теңдіктер жиі кездеседі. Егер ойынның соңында есеп тең болса, кейбір лигалар қосымша уақыт ойнайды. НХЛ (қалыпты маусым): Егер ойын реттеу уақытында аяқталса (үш 20 минуттық кезең), командалар кенеттен өліммен бес минуттық үстеме уақыт ойнайды, әр жақта қақпашы мен үш ойыншы болады (стандартты бесеуге қарағанда). Егер реттеу уақыты күштер теңдігі кезінде аяқталса, артықшылығы бар команда қосымша уақытты үш (немесе сирек, төрт, тіпті бес) ойыншымен бастайды және айыппұлдың бітуіне дейін артықшылығын сақтайды. Сол сияқты, егер қосымша уақытта айыппұл берілсе, ойыншы мұздан шығарылады (немесе қақпашы айыпталса, ойыншылардың бірі), бірақ оны ауыстыруға болады, ал айыппұл алмаған команда айыппұлдың бітуіне дейін бір ойыншыны көп алады. Егер қосымша уақытта ешкім гол соқпаса, командалар үш ойыншыдан (бас жаттықтырушылар таңдайды) тұратын айыппұл соғу сериясын өткізеді, олар қарсыластың қақпашысына қарсы мұздың ортасынан бірге-бірге шығып, гол соғуға тырысады. Егер алғашқы үш раундтан кейін теңдік сақталса, жеңімпаз анықталғанға дейін қосымша раундтар ойналады; егер команданың барлық ойыншылары (қосалқы қақпашыны қоспағанда) пайдаланылмаса, бір ойыншы екі рет айыппұл соғуға қатыса алмайды. 2000-2001 маусымынан бастап, қалыпты маусымдағы қосымша уақыт әр командаға төрт ойыншымен ойнауға дейін қысқартылды. Үзілістен кейін бірнеше толық 20 минуттық кезеңдер ойналады. Командалар толық құрамда қалады, егер айыппұлдар олардың құрамын өзгертпесе. Гол соғылса, ойын кенеттен өліммен аяқталады; егер ешбір команда гол соқпаса, бұл процедура үзілістен кейін қайталанады. Командалар әр кезеңнен кейін жақтарын ауыстырады. Бұл ойындардың ұзаққа соғуына себеп болады, кейде шешуші гол соғылғанға дейін бес немесе алты қосымша уақытқа дейін жетеді. NCAA (қалыпты маусым): 2020-2021 маусымынан бастап, барлық қалыпты маусымдағы ерлер мен әйелдер ойындары реттеу уақытында тең аяқталса, НХЛ қалыпты маусымдағы қосымша уақыт процедурасын қолданады (5 минут, кенеттен өлім, жазалар әсер етпесе, әр жақта үш ойыншы). Конференция емес ойындарда реттеу уақытындағы теңдіктер күшінде қалады; конференциялар лигалық ойындар үшін НХЛ айыппұл соғуларын пайдалана алады, бірақ міндетті емес. 2020-2021 жылдан бастап NCAA айыппұл соғуларында «спин-о-рама» деп аталатын, шайбамен 360 градус бұрылыс жасауға рұқсат етілмейді. Бұрын командалар 5 минуттық қосымша уақытты толық құрамда ойнаған (егер айыппұлдар әсер етпесе), және барлық ойындар реттеу уақытында тең аяқталған. NCAA (маусымалық турнирлерде): Маусым ішінде өткізілетін турнирлерде (мысалы, Beanpot және Great Lakes Invitational), чемпионды анықтау немесе алға жылжу қажет болған жағдайда, жаңа қалыпты маусымдағы қосымша уақыт процедурасы қолданылады, содан кейін НХЛ айыппұл соғу процедурасы қолданылады.

Регби лигасы

Регби лигасының кейбір жарыстарындағы ойындар, егер толық уақыт (80 минут) соңында есеп тең болса, қосымша уақыт жүйесі арқылы шешіледі. Бір қосымша уақыт жүйесі – "алтын ұпай", онда команданың кез келген ұпайы (әрекет, айып тақымы немесе алаңнан гол) ойынды дереу жеңіске жеткізеді. Бұл бес минуттық "алтын ұпай" кезеңін қамтиды, одан кейін командалар жақтарын ауыстырып, екінші бес минуттық кезең басталады. Ойынның жағдайына қарай, ұпайсыз қосымша уақыт кезеңі ойынды тең нәтижемен аяқтайды, әйтпесе жеңімпаз анықталғанша ойын жалғаса береді.

Регби одағы

Регби жарыстарының, әсіресе Регби әлем чемпионатының нокаут кезеңінде, егер ойын толық уақыттан кейін тең болса, әрқайсысы 10 минуттан тұратын екі толық қосымша уақыт (5 минуттық үзіліспен) ойналады. Егер 100 минуттан кейін есеп тең болса, ереже бойынша, кенеттен өлім қосымша уақыты тағайындалады. Бастапқыда бұл кенеттен өлім қосымша уақыты 20 минутты құрады, бірақ қазір 10 минутқа дейін қысқартылған. Егер кенеттен өлім қосымша уақытында ешқандай ұпай жиналмаса, стандартты World Rugby ережелері жеңімпазды анықтау үшін тепкілеу сайысын өткізуді қарастырады. Ұлттық лигалар басқа да тең түсуді шешу жолдарын қолдануы мүмкін; мысалы, француз кәсіби лигаларындағы плей-офф ойындары, егер қосымша уақыт соңында тең түссе, тепкілеу сайысына өтуден бұрын бірнеше тең түсуді шешу жолын қолданады, ал біріншісі – соққан әрекеттердің саны. Мысалы: 2023 жылдың 2 сәуірінде «Эксетер Чифс» және «Монпелье» командалары Еуропалық Регби Чемпиондар кубогының 1/16 финалында кездесті. Матч 33:33 есебімен аяқталды. Пенальти соққыларынан гөрі, «Эксетер Чифс» командасы көбірек әрекеттер соқты.

Жетілік регби

Жетіліктен регби нұсқасында қосымша уақыт тек турнирлердің нокаут кезеңдерінде ғана қолданылады, мысалы, Дүниежүзілік регби жетілік сериясы мен Регби әлем кубогы жетілік турнирінде. Қосымша уақыт толық уақыт аяқталғаннан кейін бір минуттан басталып, бірнеше 5 минуттық кезеңдерде өтеді. 15 адамдық регбиден айырмашылығы, жетіліктегі қосымша уақыт – нағыз кенеттен жеңіс, яғни қандай команда бірінші ұпай жинаса, сол жеңіске ие болады. Егер кезең аяқталғанда екі команданың ешқайсысы да ұпай жинамаса, олар алаңның бағыттарын ауыстырады. Бұл процедура бір команда ұпай жинағанша қайталанады.

Американдық футбол

Ұлттық футбол лигасының алты плей-офф ойыны қосымша уақытқа өтті, ең ұзағы – 1971 жылғы 25 желтоқсанда өткен AFC дивизиондық плей-офф ойыны. Майами Дельфиндері Канзас-Сити Чифс командасын қосымша уақыттың 7:40 минутында 27:24 есебімен жеңді (жалпы ойын уақыты 82:40, NFL тарихындағы ең ұзақ ойын). Гаро Епремиан алаңнан шығып, гол соқты. Ойынның ұзақтығы және Рождество күні өткендігі көптеген дау-дамайға себеп болды, нәтижесінде лига Рождество ойындарына 18 жылдық мораторий салды. Ең соңғы 2OT NFL ойыны 2013 жылғы 12 қаңтарда AFC дивизиондық плей-офф кезеңінде болды, онда Балтимор Рейвенс Денвер Бронкос командасын қосымша уақыттың 1:42 минутында 38:35 есебімен жеңді. Джастин Таккер жеңіске жету үшін алаңнан шығып, гол соқты. Бұрынғы Америка футбол лигасының чемпионатында 1962 жылғы 23 желтоқсанда Даллас Техас командасы Хьюстон Ойлерс командасын 2:54 минутта 20:17 есебімен жеңді. (Бұл ойын, сондай-ақ барлық AFL ойындары 1970 жылы екі лиганың бірігуінен кейін NFL рекордтарына енгізілді.) Бұрынғы АҚШ Футбол лигасы 1984 жылғы 30 маусымда үш еселенген қосымша уақытпен плей-офф ойынын өткізді, онда Лос-Анджелес Экспресс Мичиган Пантерс командасын 27:21 есебімен жеңді, үш еселенген қосымша уақыттың 3:33 минутында тачдаун соқты. Жалпы ойын уақыты 93:33 минутты құрады, бұл АҚШ-та өткен ең ұзақ кәсіби футбол матчы. Колледж (NCAA I FBS, бұрынғы I A дивизионы): Бес ойын жеті қосымша уақытқа, ал бір ойын тоғыз қосымша уақытқа созылды. 2001 жылғы 3 қарашада Арканзас Рейзорбэкс Оле Мисс Ребелс командасын 58:56 есебімен жеңді; ойынның негізгі уақыты 17:17 есебімен тең аяқталды. 2003 жылғы 1 қарашада Арканзас Кентукки Уайлдкэтс командасын 71:63 есебімен жеңді; ойынның негізгі уақыты 24:24 есебімен тең аяқталды. 2006 жылғы 7 қазанда Солтүстік Техас FIU командасын 25:22 есебімен жеңді, бұл ойынның негізгі уақыты 16:16 есебімен тең аяқталды. 2017 жылғы 17 қазанда Батыс Мичиган Буффало командасын 71:68 есебімен жеңді; ойынның негізгі уақыты 31:31 есебімен тең аяқталды. 2018 жылғы 24 қарашада Техас A&M LSU командасын 74:72 есебімен жеңді; ойынның негізгі уақыты 31:31 есебімен тең аяқталды. Бұл ойын нәтижесінде NCAA 2019 жылы қосымша уақыт ережелерін өзгертіп, төртінші қосымша уақыттан кейін барлық қосымша уақыт процедураларын екі ұпайлық айырбас ретінде ойнауға (және ұпай жинауға) шақырды, сондай-ақ Техас штатының жоғары мектептері үшін де қабылданды, себебі бұл штаттың жоғары мектеп басқару органдары өз ережелерін NCAA ережелеріне негізделген. 2021 жылғы 23 қазанда Иллинойс Пенсильвания штатын тоғыз қосымша уақытта 20:18 есебімен жеңді, бұл FBS тарихындағы ең ұзақ ойын. Бұл ойын, негізгі уақыт 10:10 есебімен тең аяқталды, NCAA ережесінің тағы бір өзгеруінен кейін өтті, онда екінші (төртінші емес) қосымша уақыттан кейін барлық қосымша уақыт процедураларын екі ұпайлық айырбас ретінде ойнау және ұпай жинау талап етіледі. Бұл ереже өзгерісі Техас жоғары мектептері үшін де қабылданды. Колледж (NCAA I FCS, бұрынғы I AA дивизионы) – 1998 жылғы 27 қыркүйек: Бетюн Кукман университеті Вирджиния штаты университетінен 63:57 есебімен жеңіске жетті, ойын сегіз қосымша уақытпен аяқталды. Жоғары мектеп – 2010 жылғы 29 қазан: Джексонвилл жоғары мектебі (ТХ) 12 қосымша уақыттан кейін Накогдочес жоғары мектебін (ТХ) 84:81 есебімен жеңді. Накогдочес бұрынғы қосымша уақыт кезеңдерінде жеңіске жетуі мүмкін еді, бірақ постсезондық үмітін сақтау үшін 8 ұпаймен жеңіске жетуі керек еді, сондықтан олар 8 ұпайдан аз жеңіске жетудің орнына қосымша қосымша уақыт кезеңдерін қасақана мәжбүр етті.

Қауымдастық футболы

Бұрынғы кезде кейбір футбол жарыстарында пенальтилерге дейін бірнеше қосымша уақыттарға рұқсат етілген. 1977 жылғы Пернамбукано футбол чемпионатының финалында «Спорт» клубы «Наутиконы» жеңіп, төртінші 15 минуттық қосымша уақытта жеңіс однына ие болды, нәтижесінде матч 158 минутқа созылды. 1922 жылғы Германия чемпионатының финалында «Гамбургер СВ» және «1. ФК Нюрнберг» командалары арасындағы матч 189-шы минутта 2:2 есебімен тоқтатылды, себебі қараңғылықтың басталуы ойынды жалғастыруға мүмкіндік бермеді. Жеті аптадан кейін өткен қайта матч та 158-ші минутта 1:1 есебімен тоқтатылды, өйткені «Нюрнберг» командасы жарақаттарға байланысты ең кемі 8 ойыншыны ала алмады, ал сол кездегі ережелерге сәйкес ойыншыларды ауыстыруға рұқсат болмады. 1982 және 1985 жылғы NCAA I дивизионының ерлер футбол финалында да қосымша уақыттың 8-ші (10 минуттық) кезеңіне дейін күрес жүрді, бұл матчты тиісінше 160 және 167-ші минуттарға дейін созды. 1971 жылғы Солтүстік Америка футбол лигасының плей-офф жартылай финалының бірінші матчында (үш матчтан тұратын серияда) «Даллас Торнадо» және «Рочестер Лансерс» командалары арасындағы лиганың үздік мергені «Рочестердің» Карлос Метидиери 6-шы қосымша уақытта 176-шы минутта матчты өз командасының пайдасына шешті. Жеті күннен кейін өткен үшінші матчта екі команда 4 қосымша уақытқа, 148 минутқа ойнады, бұл жолы «Даллас» жеңіске жетті. Сенімсіз болғанымен, осыдан төрт күн өткен соң «Даллас» NASL чемпионатының бірінші матчында 3-ші қосымша уақытта «Атлантадан» 123-ші минутта жеңіліске ұшырады. Барлығы есептегенде, «Даллас» 13 күн ішінде 537 минут футбол ойнады (алты матчтан 3 минут кем).

Бейсбол

MLB – Американдық лига – 1984 жылғы 8 мамыр: Чикаго Уайт Сокс командасы Милуоки Брюэрс клубын 25 иннингте 7–6 есебімен жеңді. Ойынды шешуге 8 сағат 6 минут кетті; 17 иннингтен кейін есеп теңесті – 3:3, ал ойын келесі күні жалғасты. Гарольд Бейнс жеңіс үшін уақытша соққы берді. MLB – Ұлттық лига – 1926 жылғы 1 мамыр: Бруклин Робинз және Бостон Брейвз арасындағы ойын 26 иннингтен кейін 1–1 есебімен тең аяқталды. MLB – Ойнаған уақыты бойынша – 1989 жылғы 3 маусым: Уақыт бойынша есептегенде, Хьюстон Астрос Л.А. Доджерсті 22 иннингте 5–4 есебімен жеңді, Рафаэль Рамирес Джефф Гамильтоннан уақытша соққы алып, 7 сағат 14 минутқа созылған ойынды аяқтады. Билл Доран жеңіс үшін ұпай жинады, ал Фернандо Валенсуэла сол түні бірінші базада ойнады. MLB плей-оффы – 2022 жылғы 15 қазан: Хьюстон Астрос Сиэтл Маринерс клубын постсезон тарихындағы ең ұзақ таза жеңіс ойынында 18 иннингте 1–0 есебімен жеңді. Ойын 6 сағат 22 минутқа созылды. Жереми Пенья 18-іншинде жеңіске жету үшін соло соққы берді, ал Луис Гарсия жеңімпаз атанды. Ойынның 17 иннинг бойы гол соғылмауы плей-офф рекордын орнатты. Әлемдік серия – 2018 жылғы 26 қазан: Лос-Анджелес Доджерс Бостон Ред Сокс клубын 18 иннингте 3–2 есебімен жеңді, Макс Манси 7 сағат 20 минутқа созылған ойынды аяқтап, Натан Эвальдиге уақытша соққы берді. Кіші лига – Халықаралық лига – 1981 жылғы 18 сәуір: 8 сағат 25 минутқа созылған ең ұзақ кәсіби бейсбол ойынында Паутукет Ред Сокс Рочестер Ред Уингсті 33 иннингте 3–2 есебімен жеңді. Ойын жергілікті уақыт бойынша таңғы сағат 4:09-да 32-іншингтің соңында тоқтатылды және бір айдан кейін жалғасты. Шешуші 33-іншингті ойнауға 18 минут кетті. Колледж – 2009 жылғы 30 мамыр: Техас Лонгхорнс 25 иннингте Бостон колледжінің Иглз клубын 3–2 есебімен жеңді, бұл 2009 жылғы NCAA I дивизионы бейсбол чемпионатының Остин аймағында өтті.

Камоги

"Қосымша қосымша уақыт" 2015 жылғы Эшборн кубогының финалында ойналды.

Атып тастау

2014 жылғы Алстер аға чемпионаттың жартылай финалы 30 минуттық қосымша уақытқа дейін созылды. Даун және Дерри командалары әдеттегі 20 минуттық (екі 10 минуттық кезең) қосымша уақыттан кейін тең түскеннен (3-23 және 4-20 есебімен), екі команда да тағы 10 минут қосымша уақыт ойнауға келісті (екі 5 минуттық кезең). Осыдан кейін де ойын тең аяқталды: 100 минуттық ойыннан кейін 3-28 және 5-22 есебімен.

Мұз үстіндегі хоккей

Олимпиада – 2018 жылғы Қысқы ойындарда АҚШ әйелдер финалында Канаданы 3:2 есебімен жеңді. Екі команда да 20 минуттық қосымша уақыттың бірінші кезеңінде есеп ашпады. Джоселин Ламуро Дэвидсон 6-шы соққыда гол соқты. Сол Олимпиададағы ерлер финалында да қосымша уақыт болды; Олимпиадалық спортшылар құрамындағы Ресей атынан шыққан Кирилл Капризов қосымша уақыттың 9:40-ынсында гол соғып, Германияны 4:3 есебімен жеңді. Алтын медаль үшін өткізілетін ойындардағы қосымша уақыт 2022 жылға дейін 3x20 минуттық кезеңдерден тұрады, бір команда гол соққанша. GET ligaen (Норвегияның жоғары хоккей лигасы) – 2017 жылдың 12 наурызы: Сторхамар Спартаны сегіз рет қосымша уақыттан кейін 2:1 есебімен жеңді. Жоаким Дженсен ойынның жеңімпаз голын сегізінші қосымша уақыттың 17:14-інші минутында соқты, жалпы қосымша уақыт 157:14 минутты, ал ойынның жалпы ұзақтығы 217:14 минутты құрады. НХЛ – 23 наурыз 1936 жыл: Детройт Ред Уингс Монреаль Марунс командасын 1:0 есебімен алты рет қосымша уақыттан кейін жеңді, қосымша уақытта барлығы 116:30 минут ойналды. Орта мектеп (Огайо штатының мектеп спорт қауымдастығы) – 2014 жылғы Сильвания Нортвью (Огайо) және Кливленд Сент-Игнатиус (Огайо) арасындағы штаттық чемпионат ойыны, ойыншылардың қауіпсіздігіне байланысты тараптардың келісімімен 7-ші (8 минуттық) қосымша уақыттан кейін 1:1 есебімен тең аяқталды. Осыған жауап ретінде, 2015 жылдан бастап барлық турнирлерде бес қосымша уақыт кезеңіне рұқсат беріледі, екінші қосымша уақыттан бастап 4x4 форматта ойналады, ал барлық кезеңдер ойналғаннан кейін 3 ойыншыдан тұратын соққылар сериясы басталады. Кезеңдер саны бойынша, 1977 жылғы Солтүстік Дакота штатының орта мектеп хоккей чемпионатында Гранд Форкс Централ мен Гранд Форкс Ред Ривер командалары арасындағы ойын, реттеу уақытынан кейін 1:1 есебімен тең болды, бес минуттық қосымша уақыттан сегіз рет өткізілді, бірақ есеп ашылмады. Төрешілер ойыншылардың қауіпсіздігіне алаңдап, сегізінші қосымша уақыттан кейін ойынды тоқтатып, екі команданы да бірдей чемпиондар деп жариялады.

Лакросс

Колледж (NCAA I дивизионы, ерлер) – 2009 жылғы 28 наурыз: Вирджиния Кавальерс командасы NCAA I дивизионы лакросы тарихындағы ең ұзақ ойынды – жеті қосымша уақыттың соңында Мэриленд Террапинс командасын 10:9 есебімен жеңді.

Теннис

2010 жылғы Уимблдон чемпионатындағы Иснер-Махут матчы ерлер арасындағы жекелей сындағы бірінші раунд болды, онда американдық 23-ші нөмірлі Джон Иснер француз квалифаері Николас Махутпен ойнады. Матчтың барлығы үш күнге созылып, 11 сағат 5 минутқа дейін жалғасты, соңғы есеп 6–4, 3–6, 6–7(7), 7–6(3), 70–68 болды, барлығы 183 гейм ойналды. Бұл теннис тарихындағы ең ұзақ матч, уақыты мен геймдер саны бойынша ең көп көрсеткіш. Соңғы сеттің өзі бұрынғы ең ұзақ матчтан ұзақ болды. Ресми тіркелген ең ұзақ тай-брейк – 50 ұпай, ол 1985 жылы Уимблдонның бірінші раундында Майкл Мортенсен мен Ян Гуннарсон Джон Фроули мен Виктор Печчини 6–4, 6–4, 3–6, 7–6(24) есебімен жеңген кезде тіркелді. Сонымен қатар, Бенджамин Балердің Гвийом Куиллардты 7–6(34), 6–1 есебімен жеңгенде 70 ұпайлық тағы бір ұзақ тай-брейк болды. 2013 жылы Флорида штатының Плантейшн қаласында өткен бұл матч, кәсіби теннис ең төменгі деңгейі саналатын Futures турнирінің іріктеу кезеңі болды. Іріктеу кезеңіндегі барлық матчтар төреші және сызық судьяларызсыз өтеді. Ресми есеп болмағандықтан, бұл рекорд ресми емес. 2022 жылдан бері ерлер арасындағы 5-ші сеттегі тай-брейктер (әйелдер үшін 3-ші сеттегі) «супер тай-брейк» арқылы шешіледі, яғни 10 ұпайға бірінші жеткен жеңіске ие болады; бұл Австралия ашық чемпионатында басталды. Егер матчты шешетін тай-брейкте 9–9 теңдік болса (немесе одан кейін кез келген теңдік), екі ұпай тізбектеп алған ойыншы жеңіске жетеді. Бұл, соның ішінде, French Open және Олимпиада ойындарына да қатысты.

Қорытынды

Ұзындығы, егер басқаша көрсетілмесе, минутпен көрсетіледі. Спорт жарыстары Ұзындығы (минуттарда) Ұзындығының пайызы Қосымша кезеңдердің саны рұқсат етілген Кенеттен өлім? Егер қосымша уақыт кезеңінің соңында әлі де тең болса, қосымша уақыт кезеңіне қолданылады. Бүкіл матч Гридридрен футбол NFL тұрақты маусым 10 60 (48 NFHS) 17% 1 Матч тең аяқталады. Барлық матчтар NFL плей-офф 15 25% Жеңімпаз анықталғанша тағы бір қосымша уақыт өткізіледі. NCAA футбол NFHS футбол CFL Уақытсыз 2 (CFL тұрақты маусым) Жеңімпаз анықталғанға дейін (NCAA, CFL плей-офф, NFHS). CFL тұрақты маусымындағы ойындар екі қосымша уақыт процедурасынан кейін тең аяқталады (постсезондық ойындар кезінде қосымша уақыт процедурасы өткізіледі). NCAA және NFHS-де тағы бір қосымша уақыт процедурасы ойналады; ойындар ауа райы нашар болған жағдайда ғана тең аяқталуы мүмкін. Ассоциация футболы әмбебап 30 90 33% 1 (екіге бөлінеді) Ойын 5 пенальти сериясының ең жақсысымен, содан кейін әлі де тең болса, кенеттен өлім пенальти сериясымен жалғасады. 2022 жылдан бастап NCAA да қамтылған. Шешуші матчтар ғана Австралия футболы AFL финал сериясы 6 80 8% Жеңімпаз анықталғанға дейін Тағы бір қосымша уақыт өткізіледі. Барлық матчтар Баскетбол NBA маусымға дейін 5 48 10% Жеңімпаз анықталғанға дейін Тағы бір қосымша уақыт өткізіледі. Бірінші қосымша уақыттан кейін, екі есе қосымша уақыт және одан кейін уақыт шектеулеріне байланысты кенеттен өлім болуы мүмкін (бірақ тек маусымға дейінгі және жазғы лига ойындары кезінде). Тек NBA тұрақты маусымы/плей-оффтары NBA G лигасының тұрақты маусымы Уақытсыз 48 1 Овертайм Элам аяқталу шарттарында өткізіледі, овертаймда 7 немесе одан көп ұпай жинаған бірінші команда жеңіске жетеді. FIBA 3x3 10 1 Қосымша уақыт аяқталғанда теңдікке жету мүмкін емес. 3x3 ойынындағы қосымша уақыт кез келген команда қосымша уақытта 2 ұпай жинағаннан кейін аяқталады, бұл "үш ұпай" доғасының сыртынан бір себетке немесе екі тұрақты себет пен бір еркін лақтырудың кез келген комбинациясына тең. NFHS 4 32 13% Жеңімпаз анықталғанша тағы бір қосымша уақыт өткізіледі. NCAA баскетбол WNBA FIBA World Cup 5 40 13% Гейл ойындары (Гейл футбол, херлинг, камоги) Ағалар арасындағы округтік Гейл футбол және херлинг 20 70 29% 1 (екіге бөлінген) Ойын кейін қайта ойналады. Кейбір жарыстарда жеңімпазды тегін лақтырулар арқылы анықтайды. Тек нокаут жарыстары Барлық басқа ойындар 20 60 33% 1 (екіге бөлінген) Ойын кейін қайта ойналады. Кейбір жарыстарда жеңімпазды тегін лақтырулар арқылы анықтайды. Тек нокаут жарыстары Мұздық хоккей Солтүстік Америка кәсіби тұрақты маусымы 5 60 8% 1 Ойын 3-ке қарсы 3 атыс кезеңіне өтеді, содан кейін әлі де тең болса, қосымша кенеттен өлім атыс кезеңі. Тек бәсекелі матчтар Кәсіби плей-оффтар мен тұрақты маусымның тай-брейк ойындары 20 60 33% Жеңімпаз анықталғанша тағы бір қосымша уақыт өткізіледі. Барлық матчтар Командалық гандбол әмбебап 10 60 17% 2 (әрқайсысы екіге бөлінген) Ойын кенеттен өлім пенальти сериясына өтеді. Кейбір матчтар ғана Роллер дерби WFTDA/MRDA ережелері 2 60 3% Жеңімпаз анықталғанша тағы бір қосымша уақыт өткізіледі. Барлық матчтар Регби лигасы Кейбір лигалар 10 80 13% 1 (екіге бөлінген) Матч тең аяқталады немесе қосымша уақыт өткізіледі. Тек кейбір матчтар ғана Регби 7 әмбебап 5 14 36% Жеңімпаз анықталғанша тағы бір қосымша уақыт өткізіледі. Тек шешуші матчтар Регби одағы әмбебап 20 (бірінші) 10 (екінші) 80 25% (бірінші) 13% (екінші) 2 (бірінші кезең екіге бөлінген) Егер матч қосымша уақыттың алғашқы 20 минутынан кейін тең қалса, кенеттен өлімнің қосымша уақыты 10 минут ойналады. Егер ойын тең болса, соққылар арқылы шешіледі. Тек шешуші матчтар ғана.