Кіріспе

Гүлді өсімдік түрі
|сурет = Illustration Colchicum autumnale0. jpg
|туыс = Colchicum
|түрі = autumnale
|авторы = L.
|синонимдер =

|синонимдер сілтемесі = жалаңаш жігіттер немесе жалаңаш әйелдер, нағыз крокустарға ұқсайтын, бірақ нағыз крокустар Иридиaceae тұқымдасына жататын болса, бұл Colchicaceae өсімдіктер отбасының мүшесі. Гүлдер жапырақтардан әлдеқайда бұрын жерден шығатындықтан "жалаңаш жігіттер/әйелдер" деп аталады. "Шабын" деген халықтық атауға қарамастан, бұл өсімдік шабынның көзі емес, ол шафран крокусынан, Crocus sativus-тан алынады – және бұл өсімдікті де кейде "күзгі крокус" деп атайды. Улылығына қарамастан, бұл түр қоңыржай аймақтарда сәндік өсімдік ретінде өсіріледі. 'Нэнси Линдсей' сорты Корольдік бау-бақша қоғамының Бау-бақшалық еңбек сіңіргені сыйлығын алды.

Сипаттама

Бұл көпжылдық шөптесін өсімдіктің жапырақтары дейін ұзын болады. Гүлдері жалғыз, диаметрі шамамен, алты күлте және алты тостағаншасы бар, апельсин түсті тозаңдықтары мен үш ақ түсті мойыншасымен. Ұрықтанған кезде жұмыртқалық топырақ астында орналасады.

Таралуы және мекендейтін ортасы

C. autumnale – Ұлыбритания мен Ирландияда табиғи түрде өсетін оның тұқымдағы жалғыз түр. Ол жазық далалы шабындықтарда өседі.

Фармацевтикалық қолданыстар

C. autumnale-дің жуаң тәрізді түйінді сабақтарында колхицин бар, ол тар терапиялық индексі бар пайдалы дәрі. Колхицин көптеген елдерде подагра және отбасылық Жерорта теңізі қызбасының емделуіне бекітілген. Колхицин өсімдіктерді селекциялауда полиплоидты сорттарды алу үшін де қолданылады.

Уыттылық

Колхикум құрамындағы колхицинге байланысты өте улы және оның жапырақтарын жинаушылар Allium ursinum (рамсон немесе жабайы сарымсақ) жапырақтарымен қате жіберіп алуы мүмкін, олар сыртқы түрі жағынан ұқсас. Бұл өсімдік (және колхициннің өзі) мысықтар үшін ерекше қауіпті. Дала сафранының түйірлеріндегі удың концентрациясы ең жоғары, бірақ өсімдіктің барлық бөлігі улы деп есептеледі.