Құстарға тамақ беру құрылғысы

Кіріспе

Құсқоректі, құстас немесе табақша тәрізді қоректі – құстарға тамақ беру үшін сыртқа орналастырылатын құрылғы (құс тамақтандыру). Құсқоректінің құстарды қаншалықты тартуы оның орналасқан жеріне және қандай тамақ ұсынылғанына байланысты, себебі әртүрлі түрлердің әртүрлі талғамдары болады. Көптеген құсқоректілер тұқым жейтін құстарға қарақұмық, күнбағыс (майлы және жолақты), сафлор, нигер тұқымы, рапс немесе канола тұқымы сияқты тұқымдармен немесе құстарға арналған азықпен қамтамасыз етеді. Құсқоректілер көбінесе құстарды бақылау үшін пайдаланылады, және көптеген адамдар құстар жиі жиналатын қоректілерге веб-камераларын бағыттайды, ал кейбіреулері тіпті құсқоректінің жанында тұрады.

Тұқым азықтандырушылар

Тұқымдық қоректендіргіштер ең көп таралған түр. Олардың дизайны құбырлардан бастап, сақтағыштар мен табақшаларға дейін әртүрлі болуы мүмкін. Күнбағыс тұқымы немесе аралас тұқымдар осы қоректендіргіштерде қолдануға танымал және кардиналдар, финктер және чикадилер сияқты көптеген әнші құстарды тартады. Қара майлы күнбағыс тұқымы құс өсірушілердің арасында ерекше сүйікті. Қара майлы күнбағыс тұқымының қабығы басқа түрлеріне қарағанда жұқарақ және жарылуы оңай. Сонымен қатар, оның ядросы жолақты немесе ақ күнбағыс тұқымынан ірі. Қара майлы күнбағыс тұқымдарында майдың мөлшері де көп болғандықтан, оларды қыста пайдалану тиімді. Көптеген құс қоректендіргіштер күнбағыс тұқымының мөлшеріндегі азықты таратуға арналған, бірақ кішкентай финктерге арналған, кішкентай тесіктері бар арнайы "финк қоректендіргіштері" де бар, олардың көмегімен Guizotia abyssinica (Нигер тұқымы) таратылады. Тұқымдық қоректендіргіштер көбінесе батқанға қарсы, құбыр тәрізді немесе сақтағыш түрінде болады. Құс азығынан батқандарды алшақтату қажеттігіне байланысты өндірушілер тұқымға жақындаудан сақтайтын түрлі қорғаныс механизмдерін жасады. Кейбір тұқымдық қоректендіргіштер салмаққа сезімтал технологиямен жабдықталған, ол ауыр салмақ анықталғанда тұқым тесіктеріне қол жеткізуді тоқтатады (өйткені көптеген батқандар құстардан ауыр). Құстар әлі де жем ала алады, себебі олар жеңіл және олардың салмағымен тесіктер ашық күйінде қалады. Басқа тұқымдық қоректендіргіштер бағаналарға орнату үшін жасалған, өйткені батқандар ағаштардан бағаналарға қарағанда қоректендіргіштерге оңай жетеді деп есептеледі. Батқандарға қарсы ең қарапайым қоректендіргіш – металл тормен қоршалған құбыр тәрізді қоректендіргіш. Бұл қоректендіргіштер ірі және агрессивті құстардан да қорғайды. Құбырлы тұқымдық қоректендіргіштер негізінен мөлдір пластикалық түтіктерден жасалған, олардың үстінде пластикалық немесе металл қақпақтары, негіздері және тіректері бар. Сақтағыш құс қоректендіргіштер үй сияқты көрінеді және финктер, кардиналдар, көк жаңқалар, табиғи құстар және мишалар сияқты көптеген құстарды тартады.

Құс құстарын азықтандыру

Көбіркейлерді азықтандырушылар тұқым сеппейді, керісінше, көбіркейлерге қант ерітіндісі түрінде сұйық тағам береді. Ерітінді әдетте 4 бөлік суға 1 бөлік ақ қант мөлшерінде дайындалады. Салалы мамандардың пікірінше, тек таза тазартылған ақ қант немесе қызылшадан жасалған қантты ғана қолдану керек. Қоңыр, турбинадо немесе шикі қантты қолдануға болмайды, себебі олар құстар үшін қауіпті болуы мүмкін темір мөлшеріне ие. Балды қолдануға болмайды, өйткені ол қауіпті саңырауқұлақтың өсуіне жағдай жасайды. Нектарды 3–5 күн сайын ауыстыру қажет. Көбіркейлерді тарту үшін азықтандырушылардың корпусында қызыл түс немесе қызыл шыны қолданылады. Құстарды тарту үшін қант қоспасына қызыл бояу қосуға болады, бірақ егер азықтандырушының өзі қызыл болса, бұл қажет емес және құстарға зиян келтіруі мүмкін. Ашытқылар көбіркейлерді азықтандырушыларда өсіп, ерітіндіні бұзады, сондықтан құстарға зиян келтірмеу үшін оларды жиі жаңартып, таза ұстау керек. Толыққанды ақпарат алу үшін «Көбіркейлер» мақаласын қараңыз. Көбіркейлердің нектарына құмырсқалар және басқа да жәндіктер тартылады. Азықтандырушының тұғыры немесе гүліне (құс тигізетін жерінен аулақ) вазелин жағу құмырсқалардың азықтандырушыға өрмелеуіне кедергі келтіруі мүмкін. Көбіркейлерді азықтандырушыны орналастырғанда, оны терезеден 15–20 фут қашықтықта, ең жақын жасырынған жерден (бұталар немесе тоғдарқын) 10–15 фут қашықтықта және жартылай күн сәулесі түсетін ашық жерге қою керек, сонда көбіркейлер нектар көзінен нектар көзіне оңай көше алады. Көбіркейлерді жақсы көретіндердің арасында жоғарғы жағынан толтыратын азықтандырушылар танымал, себебі оларды толтыру және тазалау оңай, сондай-ақ оларды тік қаратудың қажеті жоқ, демек нектардың төгілу ықтималдығы азаяды. Спорттық бөтелкелі жоғарғы жағынан толтыратын көбіркейлерді азықтандырушылар спорттық бөтелкеге ұқсас механизммен жабдықталған. Осы типтегі азықтандырушыда нектар резервуарын жабу үшін пластикалық ыдысты төмен басып, содан кейін қақпақты бұрап, нектар құю керек. Қақпақты орнына қойғаннан кейін нектар резервуарының корпусын жоғары көтеруге болады. Бұл типтегі азықтандырушының артықшылығы – оны қайта толтыру үшін төңкерудің қажеті жоқ, нәтижесінде төгілу арқылы ысырап болатын нектар мөлшері азаяды. Традициялық жоғарғы жағынан толтыратын көбіркейлерді азықтандырушылар ең танымал түрлерінің бірі болып табылады. Сондай-ақ, штангалы типтегі жоғарғы жағынан толтыратын көбіркейлерді азықтандырушылар бар, олар ыдыста кішкентай штангамен бірге келеді, ол қақпақ тығыздалғанда вакуумдық тығырды жасайды және қақпақ тамақтану тесіктеріне дұрыс жабылып, тығыздалғанда ғана нектар ағып бастайды. Төменгі жағынан толтыратын көбіркейлерді азықтандырушылар дәстүрлі төменгі жағынан толтыратын азықтандырушыны және оның бірнеше нұсқаларын қамтиды. Дәстүрлі азықтандырушылар нектар контейнерінің түбіндегі тесіктен толтырылады, бірақ көптеген өндірушілер құстарды оңайрақ тамақтандыру және нектардың ысырабын азайту үшін дәстүрлі азықтандырушының жақсартылған түрлерін ойлап тапты. Кейбір төменгі жағынан толтыратын азықтандырушылар контейнердің түбінде түтік сияқты тесікпен келеді, осы тесік арқылы азықтандырушы толтырылады. Басқа төменгі жағынан толтыратын көбіркейлерді азықтандырушыларды терезеге бекітуге болады, сонда құстарды жақыннан көруге мүмкіндік туады.

Hummingbird feeders, rather than dispensing seed, supply liquid nourishment to hummingbirds in the form of a sugar solution. The solution is normally 4 parts water to 1 part white sugar. Only pure refined white cane or beet sugar should be used, according to experts:
Brown, turbinado, or raw sugar must not be used because they contain levels of iron that could be lethal. Honey must not be used, because it promotes dangerous fungal growth. The nectar should be changed every 3–5 days. Hummingbird feeders usually have red accents or red glass to help attract hummingbirds. The sugar mixture is sometimes colored with red food coloring to attract birds, though this is not necessary if the feeder itself is red, and may actually be harmful to the birds. Yeasts tend to grow in hummingbird feeders and spoil the solution, so they must be refreshed frequently and kept very clean to avoid harm to the birds. See the article on hummingbirds for more details. Ants and other insects are also attracted to hummingbird nectar. Smearing petroleum jelly on the stem or cap of the feeder (away from the perch or flower part where the bird may come into contact with it) may prevent the ants from crawling to the feeder. When placing a hummingbird feeder, the feeder is best suited 15 to 20 feet from windows; 10 to 15 feet from the nearest cover, like shrubs or bushes; and in an open area that receives partial sun, so that hummingbirds can move from nectar source to nectar source. Hummingbird top fill feeders are popular among bird lovers because they are easy to fill and clean and also because they do not need to be turned upright which means that there are less chances that the nectar is spilled. The sports bottle top fill hummingbird feeders have the design of a sports bottle, with a mechanism that works similarly to such a bottle. With this type of feeder, one has to push down the plastic container in order to close the nectar reservoir and then to unscrew the cap and pour the nectar. After the cap is replaced, the body of the nectar reservoir can be pulled up. This type of bird feeder has the advantage that the feeder does not need to be turned upside down to be refilled and which results in less nectar wasted by spilling. The traditional top fill hummingbird feeders are one of the most popular types. There is also a plunger type of top filling hummingbird feeder which comes with a small plunger in the container that creates the vacuum seal when the lid is tightened and the nectar will start flowing only when the lid is sealed correctly to the feeding ports. The bottom fill hummingbird feeders include a traditional bottom fill feeder and several variations of it. The traditional ones are filled from an opening at the bottom of the nectar container but many manufacturers have come up with improved variations of the traditional style of feeder, to make feeding birds easier and with less nectar wasted. Some bottom fill feeders come with a funnel like opening at the bottom of the container, through which the feeder is filled. Other bottom filled hummingbird feeders can be attached to one's window to provide a close up of the birds.

Құс қоректендірушілердің тарихы

Колибрилерді тамақтандырудың алғашқы белгілері 1821 жылға дейін барады, сол кезде Джон Джеймс Одубон Луизиана штатындағы Оукли плантациясындағы колибрилерді "тәттілендірілген шараппен" мақсатты түрде тамақтандыру туралы хабарлаған. 1899 жылы Кларк университетінің профессоры Клифтон Ф. Ходж, құсының өзінің сынып бөлмесіне ұшып келгенін және гүлдерге бал тамшыларын қосып тамақтандырғанын Bird Lore журналында жазды. Келесі жылы Каролин Б. Суль түсті қағаздан жасалған керней гүлін, кішкентай шыны бөтелке мен қант суын пайдаланып, тәжірибе жүргізді. Өзін-өзі оқытқан орнитолог Алтеа Шерманның 1907 жылдан 1913 жылға дейінгі зерттеулері, колибрилердің жасанды гүлдерге қарағанда қарапайым бөтелкелерден қант суын ішуді артық көретінін көрсетті. 1927-1929 жылдар аралығында Бенджамин Такер мен Дороти Мэй колибрилерді коктейльдік стақандармен тамақтандырды, олардың үстіне қаңыл немесе ағаш қаптама жабылды. Такер кейіннен ерте автоматты колибрилерді тамақтандыру құрылғыларын жасады, олар фермада өсірілген тауықтарға арналған суару құралдарынан ішінара бейімделген және жоғарғы жағында сегіз колибриді бір уақытта тамақтандыруға болатын тар мойынды шар тәрізді контейнерлерге ие болды. 1920 жылдары Маргарет Л. Бодин екі дюймдік, жарқын түсті материалдардан жасалған және қант суымен толтырылған бөтелкелерді пайдаланып, колибрилерді тамақтандырумен тәжірибе жүргізді, оларды клематис гүлдерінің арасында қалдырды. Бодиннің жұмысынан шабыттанған Эдит Вебстер де осыған ұқсас тәжірибелер жүргізді және колибрилердің ұнататын тәттілік деңгейін жақсырақ қайталау үшін әртүрлі гүлдердің нектарын татып көрді, нәтижесінде қант су ерітіндісі үшін екі бөлік суға бір бөлік қант оптималды қатынас екенін анықтады. Вебстердің күйеуі Лоуренс, негізінде екі қызыл түсті шыны азық тесігі бар мөлдір шыныдан жасалған цилиндрлі колибрилерді тамақтандыру құрылғыларын жасады, бірақ олардың ешқайсысы сатылмады, ол Вебстерлердің бағы үшін ондаған құрылғы жасады. Колибрилерді тамақтандыру құрылғылары 1930 жылдардың басында сатылымға түсе бастады. 1932 жылы У. Р. Салливан басқа құстар мен жәндіктердің одан су ішпеуіне жол бермейтін құрылғыны ойлап тапты, оны ол Техастың Керрвилл қаласының айналасында жергілікті жерде өндіріп, сатты. Ертедегі коммерциялық колибрилерді тамақтандыру құрылғыларының көпшілігі, коммерциялық емес алдыңғы құрылғылары сияқты, түрлі еліктеу гүлдер арқылы таратылатын қант суымен толтырылған бөтелкелерді немесе құтыларды қолданды. 1930-1950 жылдар аралығында сатылған колибрилерді тамақтандыру құрылғыларының көрнекті мысалдары Х. Р. Дэвис, Роберт Морган, Винтроп Паккард және Такер Санктуарисы жасаған және салған құрылғылар еді. Коммерциялық мақсатта пайдаланыла бастағаннан бері, колибрилерді тамақтандыру құрылғылары екі түрлі үлгіге айналды: төменгі жағында азық тесіктері бар кері цилиндрлер – "вакуумдар", және жоғарыдан төменге қарай бағытталған екі ыдыс немесе табақтан тұратын – "салаттар", олардың жоғарғы жағында азық тесіктері бар. Дролл Янкис алғашқы көрнекті табақ түріндегі құрылғының бірі – LF ("Кішкентай тамақтандырғыш") сатты, ал көптеген шағын компаниялар 1970 жылдарға дейін вакуумдық типтегі құрылғыларды сатты.

Precursors to hummingbird feeders date at least to 1821, when John James Audubon reported the intentional feeding of "sweetened wine" to hummingbirds on Oakley Plantation in Louisiana. In 1899, Clark University professor Clifton F. Hodge wrote in Bird Lore magazine about feeding a hummingbird that had flown into his classroom by adding drops of honey to flowers. The following year, Carolyn B. Soule successfully fed hummingbirds with an experiment involving a colored paper trumpetflower, a small glass bottle, and sugar water. Research conducted by self taught ornithologist Althea Sherman from 1907 to 1913 revealed that hummingbirds preferred to drink sugar water from plain bottles instead of imitation flowers. Between 1927 and 1929, Benjamin Tucker and Dorothy May fed hummingbirds with cocktail glasses covered with tin or wood hole containing tops. Tucker subsequently developed early automatic hummingbird feeders, which were partially adapted from drinking apparatuses used for farm raised chickens and featured spherical containers at the top with narrow necks leading down to a perching area that could feed eight hummingbirds simultaneously. Also during the 1920s, Margaret L. Bodine successfully experimented with feeding hummingbirds using two inch long bottles made of brightly colored materials and filled with sugar water that she left among clematis flowers. Inspired at least partially by Bodine's work, Edith Webster similarly experimented with feeders and herself tasted nectar from various flowers to better replicate the sweetness level preferred by hummingbirds for her sugar water solution, arriving at two parts water to one part sugar as the optimal ratio. Webster's husband, Lawrence, created cylindrical hummingbird feeders made of clear glass with two red colored glass feeding ports at the base, and while none were sold, he made dozens for the Websters' garden. Hummingbird feeders began appearing for sale in the early 1930s. In 1932, W. R. Sullivan invented a feeder designed to prevent other birds or insects from drinking from it, which he produced and sold locally around Kerrville, Texas. Most of the early commercial hummingbird feeders used bottles or vials full of sugar water that was dispensed via various imitation flower designs, as had their noncommercial antecedents. Prominent examples of hummingbird feeders sold between the 1930s and 1950s were those designed and built by H. R. Davis, Robert Morgan, Winthrop Packard, and the Tucker Sanctuary. Since the start of commercialization, hummingbird feeders have largely evolved into designs of two distinct types: "vacuums", which are inverted cylinders with feeding ports at the bottom, and "saucers", which resemble two bowls or dishes fixed together in a top to bottom orientation, with feeding ports on the top side. Droll Yankees marketed one of the first prominent saucer type feeders, the LF ("Little Feeder"), while numerous small companies sold vacuum type feeders into the 1970s.

Ориолдық қоректендірушілер

Ориолдарды тамақтандыру құрылғылары, дәстүрлі түрде қызғылт түсті болады, сондай-ақ жасанды нектармен қамтамасыз етеді және Жаңа әлем ориолдарына арналған, олардың ерекше пішінді мұны мен тілі бар. Бұл ориолдар және басқа да кейбір құстар жүзім желісі немесе тіреуге ілінген жарты апельсин сияқты жеміс-жидек тағамдарына да келеді. Құс-құстар да ориолдарды тамақтандыру құрылғыларынан жейді. Ориолдарды тамақтандыру құрылғыларында әдетте ориолдарды тарту үшін жасалған шыны немесе пластиктен жасалған нектар контейнерлері болады. Ориолдарды тамақтандыру құрылғыларын аптасына кемінде бір рет, ал температура жоғары болғанда одан да жиі тазалау керек. Ориолдарды тамақтандыру құрылғылары жоғарғы, төменгі және ыдыс тәрізді дизайнмен де келеді.

Құрттар

Сует тамақтандырғыш – әдетте металл тор сияқты құрылым, пластик қаптамасы бар, оған тікқанаттар, қызылқұйрықтар, ағашқарлар және көптеген басқа да жәндіктермен қоректенетін құстарды тамақтандыру үшін суеттен жасалған торт немесе блок салынады. Сует бұтақтары да жиі кездеседі. Бұл ағаш бұтақшаларда суетті салу үшін тесіктер жасалған. Сует майға толы, ол құстарды суық қыста жылу және тоқ күйінде ұстауға көмектеседі. Сует торттары күнбағыс тұқымдарымен, бидай немесе сұлы кебінмен, сует, шошқа майы немесе кокос майы қосылып жасалады.

Басқа

Қылқанды немесе шыны қосқа салынған құстарды электрондық құс азықтандырғыштармен қоректендіруге болады. Электрондық құс азықтандырғыштар құс азығын азықтандырғыштың түріне қарай бірнеше күн, тіпті апталар бойы сақтай алады және ыдыс бос қалғанда автоматты түрде толықтырады. Құстарға әртүрлі дәмдер мен қоректену орындарын ұсыну, азық пен жем алатын жерлер үшін бәсекелестікті азайтады, дәл сол сияқты, жақсы жоспарланған және күтіммен ұсталған бақтар әртүрлі тұқымдар мен нектар беретін көптеген өсімдіктерді қамтамасыз етеді. Құстарға су жууға арналған шағын ванна, азықтандырғыш сияқты көптеген құстарды тарта алады, бірақ ол мысықтардан қорғалған болуы керек, таза ұсталуы керек және маса шақпауы үшін таза сумен жиі жаңартылуы керек. Құс ваннасы қорқып қалған құстың алаңдағанда немесе шабуылға ұшырағанда жоғарырақ ұшып кетуіне немесе қонақтайтын жерге орналасуына мүмкіндік беру үшін тиісті жерге қойылған болуы керек.

Қаңғыбақтар

Ақсақалдар құстардың тамақтану орындарынан тамақ алуы мүмкін, көбінесе олар тек жемейді, сонымен қатар жинаған тамақтарын өздерінің қоймаларына апарып жинақтайды. Бөрікшілердің құс тамақтану орындарына шабуылдау әрекеттерін тоқтатуға арналған түрлі шаралар мен құрылғылар бар. Көптеген өндірушілер құстан ауыр заттың салмағынан құлап түсетін немесе батарея қуатын пайдаланып, басып кіргенді жеңіл соққыға ұшырататын, немесе оны лақтырып тастау үшін айналдыратын тамақтану орындарын шығарады. Торлы тамақтану орындары көбінесе бөрікшілердің тұқымға жете алмайтындай етіп жасалады, бірақ құстар тордың тесіктері арқылы оңай ұшып өте алады. Ұлыбританиялық The Nuttery компаниясы осындай торлы конструкцияға алғашқы патентті алған. Торлы тамақтану орындары сұр бөрікшілдерді тиімді түрде ұстап тұрады. Ашқұрттар мен қызыл бөрікшілер көбінесе торлы тамақтану орындарына кіре алады. Құс тұқымы мен майға қызған бұрыш қосу, құстарға зиян келтірмей, бөрікшілдерге қарсы тиімді екені дәлелденді, себебі құстар капсаицин олеорезиніне сезімтал емес, ал сүтқоректілер оған тиген кезде күйгендей сезімді басады. Құс тамақтану орнының орналасуы да бөрікшілдердің тұқымға қол жеткізуіне кедергі келтіруі мүмкін. Сонымен қатар, бөрікшілдердің тамақтану орындарынан жоғары көтерілуіне кедергі жасайтын қорғағыштарды қолдануға болады. Тамақтану орындарының астына орнатылған қорғағыштар бөрікшілдердің одан әрі көтерілуіне тосқауыл қояды; алайда, бөрікшілдер өте епті және акробатикалық жануарлар, сондықтан кез келген құрылғыны жеңудің жолын табады.

Теріс әсерлер

Жабайы құстарды тамақтандыру белгілі бір тәуекелдермен байланысты. Құстар тамақтандыру орындарында жинала келіп, сальмонеллез сияқты ауруларды жұқтырып, таратуы мүмкін; дұрыс күтілмеген тамақтандыру және суару орындары да ауруға себеп болуы мүмкін. Тамақтандыру орындағы құстардың мысықтар мен басқа жануарлардың шабуылына ұшырау қаупі бар, сондай-ақ терезеге ұшып жарақат алуы мүмкін. Құстарға қауіпті жағдайларды азайту үшін мынадай шаралар қолдану керек: тамақтандыру орындарын және суару станцияларын үнемі дезинфекциялау, тамақтың бүлініп кетпеуін немесе сапасыз болмауын қамтамасыз ету, құстардың тығырылып, терезелерге соқтығысуын азайту үшін тамақтандыру орындарын дұрыс орналастыру. Ағаш торлы терезелерге құстар сирек ұшады. Терезеге соқтығысуды терезеге жапсырмалар жабыстыру арқылы азайтуға болады. Тамақтандыру құрылғысының дизайны мен қолданылатын тамақ түріне байланысты, үй құсы сияқты түрлер тамақтандыру орындарын басып алуы мүмкін. Нәтижесінде, тамақтандыру орындары пайдаланылатын жерлерде үй құсының саны артып кетуі мүмкін. Солтүстік Америкада үй құсы жат түр ретінде қарастырылады, сондықтан үй құсынан бәсекелестік жергілікті көк құстарды ұялау орындарынан қууы және оларға шабуыл жасауы мүмкін. Құстарды тамақтандыру көптеген экологиялық проблемаларға әкелуі мүмкін деп айтылады. Осы мәселелердің кейбіреулері 2002 жылы «Уолл-стрит журналының» бірінші бетінде жарияланған мақалада көрсетілген, бұл құстарды жақсы көретін адамдар мен ғалымдардан жалпыұлттық деңгейде әртүрлі пікірлерге ұшырады. «Уолл-стрит журналында» жарияланған мақаладан бұрын, канадалық орнитолог Джейсон Роджерс Alberta Naturalist журналында құстарды тамақтандырумен байланысты экологиялық проблемалар туралы жазған. Бұл мақалада Роджерс құстарды тамақтандырудың тәуелділікті күшейту, табиғи таралу, тығыздық және көші-қон үлгілерін өзгерту, экологиялық процестерге кедергі келтіру, дұрыс тамақтанбауға алып келу, аурудың таралуын жеңілдету және мысықтардан, пестицидтерден, терезеге соқтығып қалудан және басқа да себептерден өлім қаупін арттыру сияқты жағымсыз әсерлер мен қауіптерге толы екенін түсіндіреді.