Кіріспе

Егіншілік құдайы Нисрок (; Nesroch) – еврей Киелі кітабында Ассирияның құдайы, оның ғибадатханасында патша Сеннахирим өз ұлдары Адрам-Мелек пен Шарассер (,) оны өлтірген кезде құлшылық ететін. Бұл есім, көбінесе, "Нимрод" деп жазушылардың қатесінен туындаған. Бұл болжамдық қате еврей әрпі מ (mem) әрпінің ס (samekh) әрпімен және ד (dalet) әрпінің ך (kaf) әрпімен алмастырылуынан болуы мүмкін. (נסרך for נמרד) Мұндай алмастырылған әріптердің көзге көрінетін ұқсастығы және "Нисрох" деген атпен ассириялық құдайдың ешқайсысы тастықталмағандықтан, көптеген ғалымдар осы қатені есімнің ең мүмкін түсіндірмесі деп санайды. Бұл есім Месопотамиялық дереккөздерде белгісіз, бірақ ол егіншілік құдайы ретінде ұсынылған. Егер "Нисрок" Нинурта болса, онда Нинуртаның Калхудағы ғибадатханасы Сеннахиримнің өлтірілген орны болуы мүмкін. Басқа ғалымдар Нисрохты Ассирияның от құдайы Нускумен теңестіруге тырысқан. Ханс Вилдбергер барлық ұсынылған сәйкестендірулерді тілдік тұрғыдан сенімсіз деп есептейді.

Талмудтық аңыз

Талмудта «Нисрох» сөзінің ивритше «несер» сөзінен туындағандығы айтылады. «Несер» деген атау Сеннахирим Яһудаға жорықтан соң Ассирияға қайтып келгенде тапқан ағаш тақтайшаға берілген. Ғалымдар бұл тақтайшаның бастапқыда Нұх пайғамбардың кемесінің бөлігі болғанын, ал Сеннахирим оған құдайша табынғанын жазады. Осылайша, Сеннахиримді ұлдары өлтірген кезде осы сұмдыққа табынып жүргендігі айқындалады.

Нисрок жын ретінде

XVI ғасырда Нисрок жын ретінде қарастырыла бастады. Голландиялық демонолог Иоганн Вейер өзінің «Pseudomonarchia Daemonum» (1577) еңбегінде Нисрохты тозақтың «бас аспазы» деп атады. Джон Милтонның «Жоғалған жұмақ» (алғаш рет 1667 жылы жарияланған) атты эпикалық поэмасының VI кітабында Нисрок Шайтанның жын-шайтандарының бірі ретінде кездеседі. Маңдайын жиырып, ұрылған зәрлі қару киген Нисрок, періштелер мен жын-шайтандар арасындағы шайқастың теңдігі туралы Сатанның сөзін күмәндандырады, олар жын болғандықтан ауырсынуды сезінетінін, бұл олардың рухын құлатып жіберетінін айтады. Мильтонды зерттеуші Рой Фланаганның пікірінше, Мильтон Нисрохты тартыншақ етіп бейнелеуіне себеп, ол К. Стефанус жазған еврей сөздігіне жүгінген болуы мүмкін, онда «Нисрох» есімі «Қашқындық» немесе «Жұмсақ азғыру» деп түсіндірілген. 1840 жылдары британдық археолог Остин Генри Лейард Калхуда қанатты, бүркіт басты жындылардың көптеген тас мүсіндерін тапты. Сеннахиримнің өлтірілуі туралы Библиядағы оқиғаны еске түсіріп, Лейард бұл мүсіндерді қате түрде «Нисрохтар» деп атады. XIX ғасырдың соңына дейін мұндай мүсіндер әдебиетте «Нисрохтар» деп белгілі болды. Эдит Несбиттің 1906 жылғы «Амулет туралы әңгіме» атты балалар романында басты кейіпкерлер бүркіт басты «Нисрохты» оларға жол көрсету үшін шақырады. Нисрок портал ашып, оларға: «Қорқынышсыз алға қадам басыңдар!» – деп кеңес береді және: «Ұлы Есімнің қызметшісі осы есімді айтқандар үшін тағы не істей алады?» – деп сұрайды. Кейбір өнер тарихына қатысты заманауи еңбектер әлі де бұл қате анықтаманы қайталайды, бірақ Таяу Шығыс зерттеушілері қазір «Нисрох» бейнесін «гриффин жынды» деп атайды.