Кіріспе

Африкалық-америкалық рухани ән

ән

"Жарға түс, Мұса" – еврейлердің Мысырдан шығу жолын сипаттайтын африкалық-америкалық рухани ән. Ол әсіресе "Мысырдан шығу" кітабының 5:1-тарауынан алынған: «Жаратқан Ие Мұсаға былай деді: «Фараонға барып, оған былай де: «Жаратқан Ие былай дейді: Менің халқымды босатып жібер, олар Маған қызмет етуі үшін»», онда Құдай Мұсаға Мысырда құлдықта ұсталған израильдіктерді босатуды талап етуді бұйырады. Рухани әндерге тәндей, бұл ән азаттық туралы айтады, израильдіктердің де, құлдықтан қашқан құлдардың да азаттығын қамтиды. Осы хабарлардың салдарынан көптеген құл иелері бұл әнді тыйым салған. 1872 жылы "Юбилей әншілері" жариялаған бастапқы шумақ:
Исраил Мысыр жерінде болғанда
Халқым кетіп қалсын
Қиындыққа төтеп бере алмады
Халқым кетіп қалсын

Қайырма:
Жарға түс, Мұса
Мысыр жерінде жақынға түс
Ескі перғауынға айт
Халқым кетіп қалсын

Ән сөзінде ежелгі еврей халқының мысырлық құлдықтан азат болуы талқыланады. Бұл оқиға құл болған африкалық-американдықтар үшін екінші мағынаға ие болды, олар құлдықтағы өмірлік тәжірибелерін Мұсамен және перғауынның құлдығында болған израильдіктермен байланыстырды, сондай-ақ Құдай қудаланғандарға көмекке келеді деген хабарға құлық танытты. "Жарға түс, Мұса" әні Иордан өзеніне де сілтеме жасайды, ол рухани әндерде азаттыққа жетумен байланысты, себебі қашу әрекеті көбінесе бір немесе бірнеше өзендерді кесіп өтуді қажет етеді. Ескі өсиетте Нил өзені Иерусалим мен Уәде етілген жерден оңтүстікке қарай, төмен орналасқандықтан, Мысырға бару – "төменге" баруды білдіреді, ал Мысырдан кету – "жоғарыға" баруды. Америка құлдығының аясында, "төменге" деген бұл ежелгі түсінік "өзен бойында" (Миссисипи) деген түсінікпен бірікті, онда құлдардың жағдайы нашар болатын. Кейінгі шумақтарда израильдіктердің құлдықтан азат болуы мен Мәсіх адамзатқа сыйлаған азаттық арасындағы параллельдер көрсетіледі.

Фильмдер

Ол Алан Крослендтің "Биг Бой" (1930) фильмінде орындалған. "Kid Millions" (1934) фильмінде қысқаша қолданылған. "Желмен кеткендер" (1939) фильмінде янкилермен шайқасуға аттанған қара солдаттар әндейді, авторлық құқығы көрсетілмеген. Джесс Ли Брукс оны Престон Стерджестің "Салливанның саяхаттары" (1941) фильмінде орындайды. Грегори Миллер (Сидни Пуатье сомдаған) "Blackboard Jungle" (1955) фильмінде әнді орындаған квинтетке фортепианода сүйемелдеді. "Феррис Бюллердің демалыс күні" (1986) фильмінде әнге сілтеме жасалады, онда төсекке жатып қалған Камерон Фрай: "Камерон Мысыр жерінде болғанда, менің Камеронымды босат" деп ән салады. Сергей Бодровтың "Кавказский пленник" (1996; Тау тұтқыны) фильміндегі басты екі рөлді ойнаған Сергей Бодров кенже және Олег Меншиков Луи Армстронгтың нұсқасымен билейді. "Easy A" (2010) комедиялық фильмінде бұл ән жылдам гитара мен биттермен ремикстелді. Ән бастапқыда "Original Soundtrack" ретінде жарық көрді және IMDb-де тізімделген. "Харриет" (2019) фильмінде Синтия Эриво ойнаған Харриет Табман плантациядағы құлдарды азаттыққа шақыру үшін осы әнді орындады.

Жазбалар

1914 жылы Таскеги институтының әншілері Виктор лейблі үшін ән жазды. Келли отбасы осы әнді екі рет жазды: тікелей концертте жазылған нұсқасы олардың Live (1988) альбомында, ал студиялық нұсқасы New World (1990) альбомында бар. Соңғысы олардың The Very Best Over 10 Years (1993) жинақ альбомына да енген. The Golden Gate Quartet (Ұзақтығы: 3:05; 1957 жылы Spirituals альбомы үшін жазылған). "Go Down Moses" әні Роберт Шоу хорымен RCA Victor 33 пластинкасында (LM/LSC 2580) жазылды, авторлық құқығы 1964 жылға тиесілі, пластинканың бірінші жағындағы екінші трек, ұзақтығы 4 минут 22 секунд. Пластинкаға қосымша мәліметтерді белгілі афроамерикалық жазушы Лэнгстон Хьюз жазған.