Кіріспе
Адамның Едем бағында сөйлеген тілі – яһуди дәстүріне (мидраштарда жазылғандай) және кейбір христиандар бойынша, Адамның (немесе Еваның) Едем бағында сөйлеген тілі. Ол, Құдайдың Адамға тіл қатынасу үшін қолданған тілі (құдайлық тіл) немесе Адамның барлық нәрсеге, соның ішінде Еваға ат қойған тілі деп түрліше түсіндіріледі, бұл Жаратылыс кітабының екінші баянында көрсетілген.
Орта ғасырларда көптеген яһуди түсіндірушілер Адам иврит тілінде сөйлегенін айтқан. Ортағасырлық итальян ақыны Данте Алигиери де бұл мәселені әртүрлі аспектілерден қарастырған. Жаңа заманда кейбір авторлар Адам тілінің болу мүмкіндігін талқылай берді, ал кейбіреулері оның иврит екендігі туралы пікірді сақтап қалды, ал Джон Локк сияқты басқалары күмәнмен қарады. Соңғы кезде мормондық авторлар Адам тілінің мәні туралы әртүрлі пікірлер білдірді. Эфиопия және Эритрея дәстүрлерінде ежелгі семит тілі – геэз, Адамның алғашқы және түпнұсқа тілі деп есептеледі.
In the Middle Ages, various Jewish commentators held that Adam spoke Hebrew, a view also addressed in various ways by the late medieval Italian poet Dante Alighieri. In the early modern period, some authors continued to discuss the possibility of an Adamic language, some continuing to hold to the idea that it was Hebrew, while others such as John Locke were more skeptical. More recently, a variety of Mormon authors have expressed various opinions about the nature of the Adamic language. According to Ethiopian and Eritrean traditions, the ancient Semitic language of Ge'ez is the language of Adam, the first and original language.
Патристік кезең
Августин бұл мәселені "Құдайдың қаласы" еңбегінде қарастырады. Нақты айтылмаса да, Бабыл мұнарасы құлағанға дейін тек бір ғана адам тілі болғандығы туралы тұжырым, Хебер мен оның ұлы Пелек сақтап қалған, сондай-ақ Ыбырайым мен оның ұрпақтарына жеткен тіл – Адам қолданған тіл екенін көрсетеді.
Орта ғасырлар
Мидраш сияқты дәстүрлі яһуди түсіндірмелері Адам ата еврей тілінде сөйлегенін айтады, себебі ол Хауаға берген есімдер – Иша және Чава – тек еврей тілінде ғана мағыналы. Керісінше, Каббала «мәңгілік Тора» бар екенін болжайды, ол еврей тілінде жазылған Торадан өзгеше. Осылайша, 13 ғасырда Абрахам Абулафия жұмақта сөйленген тіл еврей тілінен мүлдем басқа болған деп есептеді және сол кезде христиан авторлары арасында да кең таралған, тілдік стимулға ұшырамаған баланың автоматты түрде еврей тілінде сөйлей бастайтыны туралы пікірді қабылдамады. Мұсылман және христиан арабтары, мысалы, Сулейман әл-Газзи, Адам мен Хауа сирия тілінде сөйлескенін жатқызады. Умберто Эко (1993) «Жаратылыс кітабы» Адам атаның тілі Адам атаның ұрпақтары тілдер шатасқанға дейін сақталған ба, әлде ол тіпті Вавилоннан бұрын табиғи түрде дами бастады ма деген мәселеде түсініксіз екенін атап көрсетеді. Данте Алигиери өзінің «De vulgari eloquentia» (1302–1305) еңбегінде осы тақырыпқа тоқталады. Ол Адам атаның тілі – құдайлық тіл, сондықтан ол өзгермейді деп мәлімдейді. Сондай-ақ, «Жаратылыс кітабында» алғашқы сөздік әрекет Адам емес, жыланға сөйлеген Хауа жасағанын айтады. Алайда, «Құдайлық комедиясында» (шамамен 1308–1320 жж.) Данте Адамның өнімі ретінде қарастырылатын басқа көзқарасқа көшеді. Бұл оның салдарынан еврей тілі өзгермейтін тіл ретінде қарастырылмады, демек оны жұмақ тілімен теңестіруге болмайды. Данте (Paradiso XXVI) еврей тілі Адам атаның тілінен туындаған деген қорытындыға келеді. Атап айтқанда, схоластикалық дәстүрде Құдайдың еврей тіліндегі басты аты – Эл, Адам атаның Құдайға арналған басқа атынан шыққан болуы керек, Данте оны І деп атайды.
Ұстаздар
Елизавета заманының ғалымы Джон Ди өзінің жеке күнделіктерінде және рухтармен байланыс жасайтын Эдвард Келлидің күнделіктерінде оккульттік немесе періштелік тілге сілтеме жасайды. Дидің күнделіктері бұл тілді "Энохиан" деп сипаттамады, оның орнына "Періштелік", "Аспан тілі", "Періштелер тілі", "Құдай Христианның алғашқы тілі", "Киелі тіл" немесе "Адам тілі" деп атады, себебі Дидің періштелерінің айтуынша, Адам жұмақта барлық нәрсеге ат қою үшін осы тілді қолданған. Кейін бұл тіл Енох тілі деп аталды, өйткені Ди Киелі кітаптағы патриарх Енохтың Ди мен Келлиден бұрын бұл тілді білген соңғы адам болғанын мәлімдеді. Голландиялық дәрігер, тіл білімі маманы және гуманист Иоганнес Горопиус Беканус (1519–1572) "Оригинес Антверпианае" (1569) еңбегінде Шелда және Меза өзендері арасындағы аймақта сөйленген Антверпен брабантының жұмақта сөйленген алғашқы тіл болғанын болжады. Горопиус жер бетіндегі ең көне тілдің ең қарапайым тіл болатынына және ең қарапайым тілде көбінесе қысқа сөздер болатынына сенді. Брабантыда латын, грек және иврит тілдеріне қарағанда қысқа сөздер көп болғандықтан, Горопиус оның ең көне тіл екенін тұжырымдады. Оның еңбегі Симон Стевиннің (1548–1620) еңбегіне әсер етті, ол "Uytspraeck van de weerdicheyt der Duytse tael" тарауында "De Beghinselen Der Weeghconst" (1586) кітабында ұқсас идеяларды жақтады.
Қарсыластар
17 ғасырда Адам тілінің болуы және оның мәні еуропалық яһуди және христиан мистикасымен, сондай-ақ алғашқы тіл білімі мамандары арасында кеңінен талқыланды. Роберт Бойль (1627–1691) еврей тілінің нәрселердің мәнін сипаттауға ең қолайлы тіл екендігіне күмән келтірді: «Мен ешқашан Мұса кітабының басындағы жануарлардың еврейше аттарының олардың мәнін түсінуде грек тіліндегі немесе басқа тілдердегі сол немесе басқа жануарлардың аттарынан гөрі айқындырақ екенін таба алмадым» (1665:45). Кейбір Соңғы күндердің қасиеттілері оны Құдайдың тілі деп санайды. Тілдерде сөйлеу (глоссолалия) қозғалыстың алғашқы жылдарында жиі кездесетін, және осы оқиғалар кезінде айтылған түсініксіз тілдің Адамның тілі екеніне көптеген адамдар сенеді. Дегенмен, бұл сенім ресми түрде қабылданбаған сияқты. Бригам Янг, Орсон Пратт және Элизабет Энн Уитни сияқты Соңғы күндердің қасиеттілерінің кейбіреулері Адам тіліндегі бірнеше сөзді уахи арқылы алғанын мәлімдеді. Соңғы күндердің қасиеттілерінің кейбіреулері Адам тілінің Софония айтқан «таза тіл» екеніне және әлемнің соңында ол адамзаттың ортақ тілі ретінде қайта жаңғырылатынына сенеді. Елші Орсон Пратт Миссури штатының Дэвис округіндегі «Адам онди Ахман» елді мекенінің атындағы «Ахман» бөлігінің Адам тілінде Құдайдың аты екенін мәлімдеді. Соңғы күндердің қасиеттілерінің ибадат дөңгелегінде бұрын «Pay Lay Ale» сөздері қолданылған. Бұл аудармасыз сөздер енді храм рәсімдерінде қолданылмайды және «Уа, Құдай, аузымнан шыққан сөздеріңді есті» деген ағылшын тіліндегі нұсқасымен алмастырылған. Кейбіреулер «Pay Lay Ale» сөйлемінің еврей тіліндегі «пе ле Эл» (פה לאל) – «Құдайға ауыз» деген сөздерден шыққан деп санайды. Соңғы күндердің қасиеттілері Адам тілінен шыққан деп есептейтін басқа сөздер: десерт («бал арасы») және Ахман («Құдай»). Мұса кітабы Адамның тілінде жазылған «естелік кітабына» сілтеме жасайды.
<blockquote>I could never find, that the Hebrew names of animals, mentioned in the beginning of Genesis, argued a (much) clearer insight into their natures, than did the names of the same or some other animals in Greek, or other languages (1665:45). Some Latter Day Saints believe it to be the language of God. Glossolalia, or speaking in tongues, was commonplace in the early years of the movement, and it was commonly believed that the incomprehensible language spoken during these incidents was the language of Adam. However, this belief seems to have never been formally or officially adopted. Some other early Latter Day Saint leaders, including Brigham Young, Orson Pratt, and Elizabeth Ann Whitney, claimed to have received several words in the Adamic language by revelation. Some Latter Day Saints believe that the Adamic language is the "pure language" spoken of by Zephaniah and that it will be restored as the universal language of humankind at the end of the world. Apostle Orson Pratt declared that "Ahman", part of the name of the settlement "Adam ondi Ahman" in Daviess County, Missouri, was the name of God in the Adamic language. The Latter Day Saint endowment prayer circle once included use of the words "Pay Lay Ale". These untranslated words are no longer used in temple ordinances and have been replaced by an English version, "O God, hear the words of my mouth". Some believe that the "Pay Lay Ale" sentence is derived from the Hebrew phrase "pe le El" (פה לאל), "mouth to God". Other words thought by some Latter Day Saints to derive from the Adamic language include deseret ("honey bee") and Ahman ("God"). The Book of Moses refers to "a book of remembrance" written in the language of Adam.
Гоидель тілдері
Николас Вольф 19 ғасырдағы ирланд тілінде сөйлейтін адамдар мен жарияланымдар ирланд тілінің (немесе басқа гойдель тілдерінің) еврей тілімен салыстыратын Киелі кітаптардағы алғашқы тіл екенін айтады, ал кейбіреулері оны Адамның тілі деп есептейді деп жазады.