Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Киелі кітаптағы кітап
Индия фильмі, сонымен қатар "Әйүп кітабы" деп белгілі
Book of the Bible
the Indian film also known as Book of Job
Әйүп кітабы (/dʒ//oʊ//b/;), немесе жай ғана Әйүп, еврей Киелі кітаптарының (Танах) "Жазулар" (Кеттувим) бөлімінде және христиан Киелі кітаптарының Ескі өсиетінің поэзиялық кітаптарының біріншісі болып табылады. Ғалымдар бұл кітаптың б.з.д. 7-3 ғасырлары аралығында жазылғанына келіседі. Ол теодицея мәселесін (Құдай неліктен әлемде зұлымдыққа рұқсат береді) аттас басты кейіпкердің басынан өткен оқиғалар арқылы қарастырады. Әйүп – бай, Құдайға құлшынып, жайлы өмір сүріп, үлкен отбасыға ие адам. Құдай Шайтаннан Әйүптің ізгілігі туралы пікірін сұрайды. Шайтан Әйүптің байлығынан, отбасынан айырылып, қиын жағдайға түссе, Құдайдан бас тартатынын айтқан соң, Құдай оған рұқсат береді. Кітаптың қалған бөлігінде Әйүптің өзін жамандаған достарына қарсы сәтті қорғануы, Құдайдың оларға ескерту жасауы және табиғат үстінен Құдайдың билігі туралы айтылады.
The Book of Job (/dʒ//oʊ//b/; ), or simply Job, is a book found in the Ketuvim ("Writings") section of the Hebrew Bible (Tanakh) and the first of the Poetic Books in the Old Testament of the Christian Bible. Scholars generally agree that it was written between the 7th and 3rd centuries BCE. It addresses theodicy (why God permits evil in the world) through the experiences of the eponymous protagonist. Job is a wealthy and God fearing man with a comfortable life and a large family. God asks Satan for his opinion of Job's piety. When Satan states that Job would turn away from God if he were rendered penniless, without his family, and materially uncomfortable, God allows him to do so. The rest of the book deals with Job successfully defending himself against his unsympathetic friends, whom God admonishes, and God's sovereignty over nature.
Жердегі және көктегі сөздердің кіріспесі
1-тараудағы кіріспеде Әйүп Жерде әділ, байлыққа, ұл-қыздарға ие болған адам ретінде таныстырылады. Ол Уз елінде тұрады. Оқиға содан кейін Көкке көшеді, онда Құдай Шайтаннан Әйүптің ізгілігі туралы пікірін сұрайды. Шайтан Әйүптің тек Құдайдың өзіне бағынышты екенін, себебі ол бақыттылығы үшін Құдайдың жауапты екенін айтады. Егер Құдай Әйүптің барлығын алып қойса, ол әлбетте Құдайды қарғысымен қарғап шығады. Құдай Шайтанға Әйүптің байлығын тартып алуға, балаларын және қызметшілерін өлтіруге рұқсат береді. Бірақ Әйүп осының бәріне қарамастан Құдайды мақтайды: «Мен анамнан жалаң келдім, жалаң қайтамын; Раб берді, Раб алып қойды; Рабтың аты құдіретті болсын». 2-тарауда Құдай Шайтанға Әйүптің денесін қоршаған және ауыртпалы жаралармен жазалауға рұқсат етеді. Әйүп бұрынғы байлығының орнындағы күлге отырғанда, әйелі оған: «Құдайды қарғап, өл!» дейді, бірақ Әйүп: «Жақсылықты Құдайдан қабылдасақ, жамандықты қабылдамасақ болады ма?» деп жауап береді.
In chapter 1, the prologue on Earth introduces Job as a righteous man, blessed with wealth, sons, and daughters, who lives in the land of Uz. The scene then shifts to Heaven, where God asks Satan for his opinion of Job's piety. Satan accuses Job of being pious only because he believes God is responsible for his happiness; if God were to take away everything that Job has, then he would surely curse God. God gives Satan permission to strip Job of his wealth and kill his children and servants, but Job nonetheless praises God: "Naked I came from my mother's womb, and naked shall I return there; the Lord gave, and the Lord has taken away; blessed be the name of the Lord." In chapter 2, God further allows Satan to afflict Job's body with disfiguring and painful boils. As Job sits in the ashes of his former estate, his wife prompts him to "curse God, and die", but Job answers: "Shall we receive good from God and shall we not receive evil?"
Әйүптің алғашқы монологы және Әйүп пен оның үш досының арасындағы диалогтар
3-тарауда Әйүп "Құдайды қарғамай", өзінің ана құрсағындағы түні мен туған күніне ағынып жылайды; ол өлімді тілейді, "бірақ ол келмейді". Оның үш досы – темандық Елифаз, шухтық Билдад және нааматтық Софар – оны күнә жасады деп айыптап, оның қасіретіне лайық екенін айтады. Әйүп оларға "қанағатсыз көңіл көтерушілер" дейді. Әділ Құдай оны осылай қаталдықпен жазаламайды, сондықтан азапқа шыдамдылықпен төзу мүмкін емес, ал Жаратушы өзінің жаратылыстарын осыншалық күшпен қудалауға асықпауы керек. Әйүптің жауаптары Еврей Киелі кітабындағы Израиль теологиясының ең радикалды қайта қаралуының бірі болып табылады. Ол кіріспеде көрсетілген ізгі ниеттен бас тартып, өзіне қарсы пропорционалды ашу үшін Құдайды кінәлай бастайды. Ол Құдайды, басқалармен қатар, тым жақын араласып, қысым көрсетуші, кешірімсіз және адамды жоюға құмар, ашулы, жазалауға бейім, жауырынып, құртушы деп есептейді. Содан кейін ол өзіне жасалған теңсіздікке емес, Құдайдың әлемді басқаруына назар аударады. Ол зұлымдардың мұқтаждар мен әлсіздерді пайдаланып, оларды үлкен қиындықтарда қалдыратынын, бірақ Құдай оларды жазалау үшін ешқандай әрекет жасамайтынын айтады.
In chapter 3, "instead of cursing God", Job laments the night of his conception and the day of his birth; he longs for death, "but it does not come". His three friends, Eliphaz the Temanite, Bildad the Shuhite and Zophar the Naamathite, visit him, accuse him of committing sin and tell him that his suffering was deserved as a result. Job responds with scorn: his interlocutors are "miserable comforters". Since a just God would not treat him so harshly, patience in suffering is impossible, and the Creator should not take his creatures so lightly, to come against them with such force. Job's responses represent one of the most radical restatements of Israelite theology in the Hebrew Bible. He moves away from the pious attitude shown in the prologue, and begins to berate God for the disproportionate wrath against him. He sees God as, among others, intrusive and suffocating; unforgiving and obsessed with destroying a human target; angry; fixated on punishment; and hostile and destructive. He then shifts his focus from the injustice that he himself suffers to God's governance of the world. He suggests that the wicked have taken advantage of the needy and the helpless, who remain in significant hardship, but God does nothing to punish them.
Үш монолог: Даналыққа арналған өлең, Әйүптің соңғы монологы және Елиуйдің сөздері
Әйүп пен оның достарының әңгімелерінен кейін даналықтың қол жетімді еместігі туралы өлең ("Даналыққа мадақ") келеді: "Даналық қайда табылады?" деп сұрайды, және ол адамнан жасырылған деген қорытындыға жетеді (28-тарау). Әйүп бұрынғы бақуатты өмірін қазіргі жағдайымен – шеттетілген, мазақталған және азаптағысымен салыстырады. Ол өзінің кінәсіз екенін жариялап, өмірлік принциптерін тізімдейді және Құдайдан өзіне жауап беруін талап етеді. 32-37 тарауларда Елиуй (бұрын айтылмаған кейіпкер) сөз сөйлеп, даналықтың Құдайдан келетінін, Ол оны түстер мен көріністер арқылы білімін жеткізетін адамдарға ашатынын мәлімдейді.
The dialogues of Job and his friends are followed by a poem (the "hymn to wisdom") on the inaccessibility of wisdom: "Where is wisdom to be found?" it asks, and concludes that it has been hidden from man (chapter 28). Job contrasts his previous fortune with his present plight, an outcast, mocked and in pain. He protests his innocence, lists the principles he has lived by, and demands that God answer him. Elihu (a character not previously mentioned) occupies chapters 32 to 37, intervening to state that wisdom comes from God, who reveals it through dreams and visions to those who will then declare their knowledge.
Құдайдың екі сөзі
38-тараудан Құдай дауылдан сөйлейді. Құдайдың сөздері Әйүптің азаптарын түсіндірмейді, Құдайдың әділдігін қорғамайды, Әйүп талап еткен соттасуға да кірмейді, оның кінәсіздігіне берген сертіне де жауап бермейді. Оның орнына, Құдай Әйүптің әлсіздігін Өзінің даналығы мен шексіз күшімен салыстырады: «Жердің негізін қалағанда сен қайда едің?» Әйүп қысқа ғана жауап қайтарады, бірақ Құдай оған тікелей үн қоймай, сөзін жалғастыра береді. Әйүп 42:1–6-да Әйүп Құдайдың күшіне мойынұрып, «мен білмейтін, меннен артық нәрселер» туралы білімі жоқ екенін мойындайды, соңғы жауабын береді. Ол бұрын тек естіген еді, енді оның көзі Құдайды көрді, сондықтан ол: «Мен өзімді кінәлімін деп мойындап, топырақ пен күлге айналып қайтарым» дейді.
From chapter 38, God speaks from a whirlwind. God's speeches neither explain Job's suffering, nor defend divine justice, nor enter into the courtroom confrontation that Job has demanded, nor respond to his oath of innocence. Instead God contrasts Job's weakness with divine wisdom and omnipotence: "Where were you when I laid the foundations of the earth?" Job makes a brief response, but God's monologue resumes, never addressing Job directly. In Job 42:1–6, Job makes his final response, confessing God's power and his own lack of knowledge "of things beyond me which I did not know". Previously he has only heard, but now his eyes have seen God, and therefore, he declares, "I retract and repent in dust and ashes".
Эпилог
Құдай Елифаз бен оның тағы екі досына: "Қызметшім Әйүптің айтқандарындай Мен туралы дұрыс айтқан жоқсыңдар", - деді. Үшеуі (Әйүпті және оның достарын сынаған Елиху бұл жерде есімдері аталмаған) Әйүптің шаفاعәтімен күйдірілген құрбандық шалсын, "өйткені Мен оған ғана жақсылық жасаймын". Әйүптің денсаулығы қалпына келді, байлығы мен отбасы қайтадан толықты, және ол балаларының төртінші буынын көрді.
God tells Eliphaz that he and the two other friends "have not spoken of me what is right as my servant Job has done". The three (Elihu, the critic of Job and his friends, is not mentioned here) are told to make a burnt offering with Job as their intercessor, "for only to him will I show favour". Job is restored to health, riches and family, and lives to see his children to the fourth generation.
Авторлық, тіл, мәтіндер
Әйүп кейіпі б.з.д. 6 ғасырындағы Езекиел кітабында ежелгі заманғы өте әділ адам ретінде айтылады, ал Әйүп кітабының авторы осы аңызды кейіпті өзінің теңдесі жоқ хикаясы үшін таңдаған тәрізді. Ғалымдар бұл кітапты б.з.д. 7-3 ғасырлар аралығында жазғандығына келіседі, әрі түрлі себептерге байланысты б.з.д. 6 ғасыр ең мүмкін кезең деп саналады. Автор аты-жөні белгісіз, бірақ ол Израильден емес, Оңтүстік Едомда немесе Солтүстік Арабияда болған, Месопотамия мен Мысыр сияқты алыс елдерге сілтеме жасайды. Израильдік болғанымен, Әйүп кітабы даналық әдебиеті кең таралған, бірақ яһудилерге ұнамайтын дәуірде (Бабыл тұтқындығы мен одан кейінгі кезеңде) жазылған сияқты. Әйүп кітабының тілі ерекше консервативті жазылуымен және басқа Библиялық кітаптарда кездеспейтін көптеген сөздер мен формаларымен ерекшеленеді. Көптеген кейінгі ғалымдар, тіпті 20 ғасырға дейін арамей, араб немесе эдом тілдеріндегі түпнұсқа іздеді, бірақ жанды талдау көрсеткендей, шетелдік сөздер мен формалар кітаптың алыс орналасқан жеріне шынайылық сыйлау және оған шетелдік бояу беру үшін жасалған әдеби тәсілдер екендігі анықталды.
The character Job appears in the 6th century BCE Book of Ezekiel as an exemplary righteous man of antiquity, and the author of the Book of Job has apparently chosen this legendary hero for his parable. Scholars generally agree that it was written between the 7th and 3rd centuries BCE, with the 6th century BCE as the most likely period for various reasons. The anonymous author was almost certainly an Israelite, although the story is set outside Israel, in southern Edom or northern Arabia, and makes allusion to places as far apart as Mesopotamia and Egypt. Despite the Israelite origins, it appears that the Book of Job was composed in a time where wisdom literature was common but not acceptable to Judean sensibilities (i. e. during the Babylonian exile and shortly after). The language of Job stands out for its conservative spelling and for its exceptionally large number of words and forms not found elsewhere in the Bible. Many later scholars down to the 20th century looked for an Aramaic, Arabic or Edomite original, but a close analysis suggests that the foreign words and foreign looking forms are literary affectations designed to lend authenticity to the book's distant setting and give it a foreign flavor.
Қазіргі заманғы қайта қаралулары
Әйүп кітабының бірнеше түрі бар: еврей масореттік мәтіні, көптеген қазіргі Киелі кітап аудармаларының негізі; б.з.д. соңғы ғасырларда Египетте жасалған грек Септуагинтасы; Өлі теңізден табылған арамей және еврей қолжазбалары. Латын Вульгатында, Жаңа Түзетілген Стандартты нұсқасында және протестанттық Киелі кітаптарда ол Естер кітабынан кейін, поэзиялық кітаптардың біріншісі ретінде келтіріледі. Еврей Киелі кітабында ол Кетувим ішінде орналасқан. Джон Хартли атап көрсеткендей, сефард қолжазбаларында мәтіндер Забур, Әйүп, Нақыл сөздер ретімен келсе, ашкеназ қолжазбаларында Забур, Нақыл сөздер, содан кейін Әйүп ретімен келтіріледі. Католик Иерусалим Киелі кітабында ол "нақыл кітаптарының" біріншісі деп сипатталған және Маккавейлер кітаптарынан кейін орналасқан.
Job exists in a number of forms: the Hebrew Masoretic Text, which underlies many modern Bible translations; the Greek Septuagint made in Egypt in the last centuries BCE; and Aramaic and Hebrew manuscripts found among the Dead Sea Scrolls. In the Latin Vulgate, the New Revised Standard Version and in Protestant Bibles, it is placed after the Book of Esther as the first of the poetic books. In the Hebrew Bible it is located within the Ketuvim. John Hartley notes that in Sephardic manuscripts the texts are ordered as Psalms, Job, Proverbs but in Ashkenazic texts the order is Psalms, Proverbs, and then Job. In the Catholic Jerusalem Bible it is described as the first of the "wisdom books" and follows the two books of the Maccabees.
Әйүп пен даналық дәстүрі
Әйүп, Нақыл сөздер және Мақалдар кітабы даналық әдебиеті жанрына жатады, және олар өздерін "даналық жолы" деп атайтын бірдей көзқарасқа ие. Даналық – бұл ойлаудың бір жолы, сондай-ақ осы ойлау арқылы алынған білім, және оны өмірге қолдану қабілеті. Киелі кітаптағы даналық әдебиетінде, ол ішінара адамның күш-жігерімен, ішінара Құдайдың сыйы ретінде қол жетімді деп есептеледі, бірақ толығымен – тек Құдайға ғана жетеді. Даналық туралы үш кітаптың көзқарастары мен негізгі ұстанымдары ортақ, бірақ олардың қорытындылары әртүрлі: Нақыл сөздерде әлем мен оның құрылысы туралы Әйүп пен Екклесиаст кітаптарында тікелей қарсы айтылатын сенімді мәлімдемелер бар. Шумер және Вавилонның даналық әдебиеттері б.з.д. үшінші мыңжылдыққа дейін жетеді. Ежелгі Месопотамия мен Египеттен алынған бірнеше мәтіндер Әйүп кітабымен салыстырылады, және Әйүптің авторының олардың бірінің әсерімен болғанын анықтау мүмкін болмаса да, олардың болуы автордың түсіндіріле алмайтын азаптар туралы ұзақ дәстүрлі ойлардың мұрагері болғанын көрсетеді.
Job, Ecclesiastes and the Book of Proverbs belong to the genre of wisdom literature, sharing a perspective that they themselves call the "way of wisdom". Wisdom means both a way of thinking and a body of knowledge gained through such thinking, as well as the ability to apply it to life. In its Biblical application in wisdom literature, it is seen as attainable in part through human effort and in part as a gift from God, but never in its entirety – except by God. The three books of wisdom literature share attitudes and assumptions but differ in their conclusions: Proverbs makes confident statements about the world and its workings that are flatly contradicted by Job and Ecclesiastes. Wisdom literature from Sumeria and Babylonia can be dated to the third millennium BCE. Several texts from ancient Mesopotamia and Egypt offer parallels to Job, and while it is impossible to tell whether the author of Job was influenced by any of them, their existence suggests that the author was the recipient of a long tradition of reflection on the existence of inexplicable suffering.
Тақырыптар
Әйүп кітабы Құдайдың әділдігі мәселесін зерттейді. Бұл мәселе теологияда жамандық мәселесі немесе теодиция деп аталады, оны «Неге әділ адамдар зардап шегеді?» деген сұрақпен қайта формулиреуге болады. Ежелгі Израильдегі дәстүрлі жауап – Құдай ізгілікке сыйлық беріп, күнәні жазалайды («құндылықтық әділдік» принципі). Бұл адамның таңдаулары мен іс-әрекеттерінің моральдық маңызға ие әлемді болжайды, бірақ тәжірибе көрсеткендей, азап көбінесе лайықсыз. Киелі кітаптағы әділдік түсінігі, әлемді жалпыға ортақ игілік үшін құрған, келісімге негізделген Құдайға байланысты болды, ал әділ адамдар – кедейлер мен мұқтаждарға ерекше көңіл бөліп, қоғамға инвестиция салғандар (Әйүптің 31-тараудағы өмір сипаттамасын қараңыз). Олардың қарсы тұрғандары – өзімшіл және ашкөз зұлымдар еді. Шайтан (немесе Қарсылас) шынайы түрде мүсіркемеген әділдік бар ма деген сұрақ қояды: егер Құдай әділдік үшін өркендеумен сыйлық берсе, адамдар өзімшіл ниеттерімен әділ әрекет етпей ме? Ол Құдайдан осыны сынап көруін сұрайды, Құдайдың барлық құлдарының ең әділі – Әйүптің өркендеуін алып тастау арқылы. Кітап «Құдайдың көзімен» басталады, оқырманға толық білімді перспектива береді, Әйүпті үлгілі иман мен тақуалығымен, «кінәсіз және тура» адам ретінде таныстырады, ол «Құдайдан қорқады» және «жамандықтан қашып жүреді». Кіріспе бөлігі мен поэтикалық диалогтар мен монологтар арасындағы қарама-қайшылық, онда Әйүп көктегі бастапқы оқиғалар туралы немесе оның азапталу себебі туралы ешқашан білмейді, Қарсыластың тікелей тілегіне қатысты Құдайдың көзқарасы мен Әйүптің «еш себепсіз» азап шегуіне қатысты адамның көзқарасы арасындағы драмалық иронияны тудырады (2:3). Әйүптің достары оның азап шегіп жатқанын көріп, Құдай әділ болғандықтан, ол кінәлі болуы керек деп ойлайды. Әйүп өзінің кінәсіз екенін білгендіктен, Құдайды әділетсіз деп есептейді. Ол оқиға бойына өзінің тақуалығын сақтайды (Қарсыластың оның әділдігі сыйақы күтуіне байланысты деген күдігіне қайшы келеді), бірақ алғашқы сөзінен бастап ол достарымен Құдай әділдікке сыйлық беруі керек және беретіні туралы келіседі. Елиуй екі тараптың да аргументтерін жоққа шығарады: Әйүп Құдайды әділетсіздікке айыптауды қателікке ұшырады, өйткені Құдай адамнан үлкен, ал достары да дұрыс емес; азап шегу жаза емес, керісінше, «жапа шеккендерді азаптан құтқарып», оларды аянға көбірек бейімдей алады – сөзбе-сөз «құлақтарын ашады» (Әйүп 36:15). 28-тараудағы Даналыққа арналған Жыр (немесе Ән) басқа бір тақырыпты ұсынады – Құдайдың даналығын. Ән құндылықтық әділдікке ешқандай мән бермейді, оның орнына даналыққа қол жеткізудің қиындығына баса назар аударады. Ол даналықты ойлап табуға немесе сатып алуға болмайды дейді. Әлемнің мәнін тек Құдай біледі және ол оны тек Өзіне қорқынышпен өмір сүретіндерге ғана береді. Құдай даналыққа ие, өйткені ол әлемнің күрделілігін түсінеді (Әйүп 28:24-26) – бұл 38-41 тараулардағы Құдайдың сөзіне үміттендіретін тақырып, онда «Сен қашан қайда болдың?» деген қайталанатын рефрен бар. Құдай соңында сөйлегенде, ол Әйүптің азапталу себебін түсіндірмейді (оқырманға көктегі алғы сөзбен ашылған) және оның әділдігін қорғамайды. Бірінші сөйлеу ғаламдағы тәртіпті сақтаудағы оның рөліне назар аударады: Құдайдың не істейтіні және Әйүптің не істей алмайтыны туралы тізімделгені Құдайдың даналығын көрсетеді, өйткені тәртіп – даналықтың өзегі. Содан кейін Әйүп өзінің даналықсыз екенін мойындайды, яғни ғаламның қалай жұмыс істейтінін және оны қалай ұстап тұруға болатынын түсінбегенін білдіреді. Екінші сөйлеуде Құдай бегемот пен левиафанды басқарып отырғаны туралы айтылады, кейде бұл сөздерді гиппопотам мен қолтырауын деп аударады, бірақ олар көне ғарыштық жаратылыстарды бейнелейді, қандай жағдайда болса да Құдайдың даналығы мен күшін көрсетеді. Әйүптің Құдайға берген соңғы жауабы алғашқысынан ұзақ және күрделі. Көптеген пікірлер бойынша, ол Құдайға қарсы шығудың дұрыс емес екенін мойындайды және қазір «топырақ пен күлге» өкінеді (Әйүп 42:6), бірақ еврей тілінде түсіндіру қиын, және басқаша түсінік бойынша, Әйүп өкінуі мен қайғыруы дұрыс болмағанын айтады және ешқандай аргументін қайтарып алмайды. Кітаптың соңғы бөлігінде Құдай оның өркендеуін қалпына келтіріп, арттырады, бұл Құдайдың құндылықтық әділдік саясаты өзгермегенін көрсетеді.
The Book of Job is an investigation of the problem of divine justice. This problem, known in theology as the problem of evil or theodicy, can be rephrased as a question: "Why do the righteous suffer?" The conventional answer in ancient Israel was that God rewards virtue and punishes sin (the principle known as "retributive justice"). This assumes a world in which human choices and actions are morally significant, but experience demonstrates that suffering is frequently unmerited. The biblical concept of righteousness was rooted in the covenant making God who had ordered creation for communal well being, and the righteous were those who invested in the community, showing special concern for the poor and needy (see Job's description of his life in chapter 31). Their antithesis were the wicked, who were selfish and greedy. The Satan (or the Adversary) raises the question of whether there is such a thing as disinterested righteousness: if God rewards righteousness with prosperity, will men not act righteously from selfish motives? He asks God to test this by removing the prosperity of Job, the most righteous of all God's servants. The book begins with the frame narrative, giving the reader an omniscient "God's eye perspective" which introduces Job as a man of exemplary faith and piety, "blameless and upright", who "fears God" and "shuns evil". The contrast between the frame and the poetic dialogues and monologues, in which Job never learns of the opening scenes in heaven or of the reason for his suffering, creates a sense of dramatic irony between the divine view of the Adversary's wager, and the human view of Job's suffering "without any reason" (2:3). In the poetic dialogues Job's friends see his suffering and assume he must be guilty, since God is just. Job, knowing he is innocent, concludes that God must be unjust. He retains his piety throughout the story (contradicting the Adversary's suspicion that his righteousness is due to the expectation of reward), but makes clear from his first speech that he agrees with his friends that God should and does reward righteousness. Elihu rejects the arguments of both parties: Job is wrong to accuse God of injustice, as God is greater than human beings, and nor are the friends correct; for suffering, far from being a punishment, may "rescue the afflicted from their affliction" and make them more amenable to revelation – literally, "open their ears" (Job 36:15). Chapter 28, the Poem (or Hymn) to Wisdom, introduces another theme, divine wisdom. The hymn does not place any emphasis on retributive justice, stressing instead the inaccessibility of wisdom. Wisdom cannot be invented or purchased, it says; God alone knows the meaning of the world, and he grants it only to those who live in reverence before him. God possesses wisdom because he grasps the complexities of the world (Job 28:24–26) – a theme which looks forward to God's speech in chapters 38–41 with its repeated refrain "Where were you when ?" When God finally speaks he neither explains the reason for Job's suffering (revealed to the reader in the prologue in heaven) nor defends his justice. The first speech focuses on his role in maintaining order in the universe: the list of things that God does and Job cannot do demonstrates divine wisdom because order is the heart of wisdom. Job then confesses his lack of wisdom, meaning his lack of understanding of the workings of the cosmos and of the ability to maintain it. The second speech concerns God's role in controlling behemoth and leviathan, sometimes translated as the hippopotamus and crocodile, but more probably representing primeval cosmic creatures, in either case demonstrating God's wisdom and power. Job's reply to God's final speech is longer than his first and more complicated. The usual view is that he admits to being wrong to challenge God and now repents "in dust and ashes" (Job 42:6), but the Hebrew is difficult, and an alternative understanding is that Job says he was wrong to repent and mourn and does not retract any of his arguments. In the concluding part of the frame narrative God restores and increases his prosperity, indicating that the divine policy on retributive justice remains unchanged.
Түсіндіру тарихы
Екінші ғибадатхана кезеңінде (б.з.д. 500 – 70 ж.ж.) Әйүптің мінезі көбірек шыдамдылық пен тұрақтылыққа айнала бастады, оның азап шегуі – құлықтылықты сынау және Құдайдың даңқы үшін әділдіктің ақталуы болды. Әйүпті «қастерлеу» процесі грек тіліндегі Септуагинта аудармасымен басталды және бірінші ғасырдың б.з.д. – бірінші ғасырының б.з. аралығындағы Әйүптің апокрифтік Тестаментінде жалғасты, ол оны шыдамдылықтың батыры етеді. Бұл түсінік кітаптың диалог бөлімдеріндегі Әйүпке көңіл бөлмейді, бірақ Жаңа өсиеттегі Жақып хатында қабылданған дәстүр болды, ол Әйүпті сенушілердің шыдамдылығы мен төзімділігінің үлгісі ретінде ұсынады (Жақып 5:7–11). Христиандар Әйүп 19:23–29 (Әйүпті Құдайдан құтқара алатынына үміттенетін «құтқарушы» туралы аяттар) Мәсіхтің болжауы ретінде түсіндіре бастағанда, басым еврей көзқарасы «Құдайға қарсы сөйлеген Әйүп» болды, тіпті кейбір раввиндер оның Құдаймен дұрыс жазаланғанын айтты, өйткені ол Фәраонның күнәсіз еврей балаларын қырғанда қанағаттанды. Августин Иппо Әйүптің Мәсіхтің келуін болжағанын жазды, ал Папа Григорий I оны құрметке лайық тура өмір сүрудің үлгісі ретінде ұсынды. Орта ғасырлардағы еврей ғалымы Маймонид оның оқиғасын парабола деп жариялады, ал орта ғасырлардағы христиан Томас Аквинский оны нақты тарих деп жариялап, егжей-тегжейлі түсіндірме жазды. Протестанттық реформация кезінде Мартин Лютер Әйүптің күнәлілігі мен құнсыздығын мойындауының оның қасиеттілігіне қалай негіз болғанын түсіндірді, ал Джон Кальвиннің Әйүп туралы түсіндірмесі қайта тірілу доктринасын және Құдайдың әділдігінің толық сенімділігін көрсетті. Қазіргі кездегі жаратылыс теологиясы деп аталатын қозғалыс, барлық жаратылыстың қажеттіліктерін бағалайтын экологиялық теология, Құдайдың Әйүп 38–41-дегі сөздерін оның мүдделері мен іс-әрекеттері тек адамзатқа ғана бағытталмағанын білдіреді деп түсіндіреді.
In the Second Temple period (500 BCE–70 CE), the character of Job began to be transformed into something more patient and steadfast, with his suffering a test of virtue and a vindication of righteousness for the glory of God. The process of "sanctifying" Job began with the Greek Septuagint translation and was furthered in the apocryphal Testament of Job (1st century BCE–1st century CE), which makes him the hero of patience. This reading pays little attention to the Job of the dialogue sections of the book, but it was the tradition taken up by the Epistle of James in the New Testament, which presents Job as one whose patience and endurance should be emulated by believers (James 5:7–11). When Christians began interpreting Job 19:23–29 (verses concerning a "redeemer" who Job hopes can save him from God) as a prophecy of Christ, the predominant Jewish view became "Job the blasphemer", with some rabbis even saying that he was rightly punished by God because he had stood by while Pharaoh massacred the innocent Jewish infants. Augustine of Hippo recorded that Job had prophesied the coming of Christ, and Pope Gregory I offered him as a model of right living worthy of respect. The medieval Jewish scholar Maimonides declared his story a parable, and the medieval Christian Thomas Aquinas wrote a detailed commentary declaring it true history. In the Protestant Reformation, Martin Luther explained how Job's confession of sinfulness and worthlessness underlay his saintliness, and John Calvin's interpretation of Job demonstrated the doctrine of the resurrection and the ultimate certainty of divine justice. The contemporary movement known as creation theology, an ecological theology valuing the needs of all creation, interprets God's speeches in Job 38–41 to imply that his interests and actions are not exclusively focused on humankind.
Музыка, өнер, әдебиет және кино саласында
Әйүп кітабы батыс мәдениетінде терең ықпал етті, сондықтан тізім толық болмайды. Әйүп кітабына арналған музыкалық туындылардың арасында Орланд де Лассустың 1565 жылғы мотеттер циклі, Sacrae Lectiones Novem ex Propheta Iob, сондай-ақ Джордж Фридерик Хенделдің 1741 жылғы «Мессия» ораториясындағы ария ретінде Әйүп 19:25 («Менің құтқарушым тірі екенін білемін») қолданылуы бар. Кітап негізінде жазылған қазіргі заманғы туындыларға Ральф Воан Уильямстың «Әйүп: Би үшін маска», француз композиторы Дариус Мийоның «Әйүптен кантата», Джозеф Стейннің Шолем Алейхемнің әңгімелеріне негізделген «Тейви - сүтші» Бродвей интерпретациясы «Тыңқыр» кіреді. Нил Саймон «Құдайдың сүйіктісі» атты кітап жазды, ол – Әйүп кітабының қазіргі заманғы қайта баяндалуы. Брюгель мен Жорж де Ла Тур Әйүптің әйелімен кездесуін бейнелеген. Уильям Блейк кітапқа арналған суреттер циклын жасады. 1939 жылы Австралия радиосы үшін бейімделді. Әйүпке шабыттанған немесе ықпал еткен жазушылар: Джон Милтон («Самсон Агонистер»), Достоевский («Карамазовтар әулеті»), Альфред Дёблин («Берлин Александрплац»), Франц Кафка («Процесс»), Карл Юнг («Әйүпке жауап»), Джозеф Рот («Әйүп»), Бернард Маламуд және Элизабет Брюстер, оның «Әйүп кітабына түсіндірмелер» кітабы 1996 жылы Канаданың генерал-губернаторының поэзия сыйлығының финалисі болды. Арчибальд МакЛиштің «ДЖБ» драмасы, қазіргі әдебиетте Әйүп кітабының ең маңызды қолданыстарының бірі, 1959 жылы Пулитцер сыйлығына ие болды. «Миссия: Мүмкін емес» (1996) фильмінің сюжетінде Әйүп кітабынан үзінділер маңызды орын алады. Әйүптің ықпалын Коен ағайындыларының 2009 жылғы «Жұмысшыл адам» фильмінде де көруге болады, ол екі «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Терренс Маликтің 2011 жылғы «Өмір ағашы» фильмі «Алтын пальма» сыйлығын жеңіп алды және Әйүп кітабының тақырыптарына күшті әсер етеді, фильм Әйүпке Құдайдың сөзінен үзіндімен басталады. 2014 жылы түсірілген Амал Нирадтың «Ийобинте Пустакам» (малаялам тілінде) фильмі өміріндегі барлығын жоғалтқан адамның тағдырын көрсетеді. Джони Митчеллдің 15-ші студиялық альбомы «Turbulent Indigo»-ның соңғы трегі – «The Sire of Sorrow (Job's Sad Song)». Ресейлік «Левиафан» фильмі де Әйүп кітабының тақырыптарына сүйенеді. 2015 жылы Роман Григорив және Илья Разумейко есімді екі украин композиторы IYOV опералық реквиемін жазды. Операның премьерасы 2015 жылдың 21 қыркүйегінде халықаралық көпсалалы фестивальдің негізгі сахнасында өтті. «Жәшік» сериалының 15-ші маусымының 3-ші эпизодында дәрігер Эбби Локхарт күйеуімен (доктор Лука Ковак) сериалды тастамас бұрын Әйүп 3:23 аятын келтіреді. «Жақсы белгілер» сериалының екінші маусымында Әйүптің тағдыры мен жақсылық пен жамандық арасындағы күресі көрсетіліп, талқыланады. Демон Кроули Әйүп пен оның отбасын жазалау үшін жіберіледі, ал періште Азирафель Құдайдың іс-әрекеттерінің салдарымен күреседі. «Саут Парк» сериалының «Картманленд» эпизодында еврей Кил Брофловски Эрик Картманның әжесінен мұраға миллиондар алғаннан кейін және өз ойын-сауық паркін сатып алғаннан кейін сенім дағдарысын бастан кешіреді, ал Кил геморройға шалдығады. Картманның паркіне кіруге тырысқанда, ол геморройларын жарып алады және ауырсынудан ауруханаға түседі. Осындай жағдайға түскенде Құдай жоқ деген қорытындыға келіп, сенімінен бас тартады. Оның ата-анасы оны Әйүп кітабынан оқып көңілін көтеруге тырысады, бірақ бұл Килді одан да көбірек уайымдатып, Шайтанға дәлелдеу үшін Құдайдың сынақтарына түскен Әйүптің тағдырына қарап үмітсіздікке жетеді. Алайда, Картман соңында паркін жоғалтады және мұрасынан ештеңе қалдырмайды, сонымен қатар салық төлемегендігі және парктегі өлімге байланысты сот ісінен туған қосымша қарызға ұшырайды. Бұл оқиға Килдің көңілін көтеріп, тіпті геморройдың ауруы да басылады, ол қуанышпен «Жоғарыдасың!» деп айқайлайды. Комедиант Норм Макдональд Боб Диланмен болған кездесу туралы (қазір жойылған) құпия твиттерде Әйүп кітабына сілтеме жасап, оны өзінің сүйікті кітабы деп атады. Диланның «Екклесиаст» кітабын артық көретіні айтылады.
The Book of Job has been deeply influential in Western culture, to such an extent that no list could be more than representative. Musical settings from Job include Orlande de Lassus's 1565 cycle of motets, the Sacrae Lectiones Novem ex Propheta Iob, and George Frideric Handel's use of Job 19:25 ("I know that my redeemer liveth") as an aria in his 1741 oratorio Messiah. Modern works based on the book include Ralph Vaughan Williams's Job: A Masque for Dancing; French composer Darius Milhaud's Cantata From Job; and Joseph Stein's Broadway interpretation Fiddler on the Roof, based on the Tevye the Dairyman stories by Sholem Aleichem. Neil Simon wrote God's Favorite, which is a modern retelling of the Book of Job. Breughel and Georges de La Tour depicted Job visited by his wife. William Blake produced an entire cycle of illustrations for the book. It was adapted for Australian radio in 1939. Writers Job has inspired or influenced include John Milton (Samson Agonistes); Dostoevsky (The Brothers Karamazov); Alfred Döblin (Berlin Alexanderplatz); Franz Kafka (The Trial); Carl Jung (Answer to Job); Joseph Roth (Job); Bernard Malamud; and Elizabeth Brewster, whose book Footnotes to the Book of Job was a finalist for the 1996 Governor General's Award for poetry in Canada. Archibald MacLeish's drama JB, one of the most prominent uses of the Book of Job in modern literature, was awarded the Pulitzer Prize in 1959. Verses from the Book of Job figure prominently in the plot of the film Mission: Impossible (1996). Job's influence can also be seen in the Coen brothers' 2009 film, A Serious Man, which was nominated for two Academy Awards. Terrence Malick's 2011 film The Tree of Life, which won the Palme d'Or, is heavily influenced by the themes of the Book of Job, with the film starting with a quote from the beginning of God's speech to Job. The 2014 Indian Malayalam language film Iyobinte Pusthakam by Amal Neerad tells the story of a man who is losing everything in his life. "The Sire of Sorrow (Job's Sad Song)" is the final track on Joni Mitchell's 15th studio album, Turbulent Indigo. The Russian film Leviathan also draws themes from the Book of Job. In 2015 two Ukrainian composers Roman Grygoriv and Illia Razumeiko created the opera requiem IYOV. The premiere of the opera was held on 21 September 2015 on the main stage of the international multidisciplinary festival Gogolfest. In the 3rd episode of the 15th season of ER, the lines of Job 3:23 are quoted by doctor Abby Lockhart shortly before she and her husband (Dr. Luka Covac) leave the series forever. In season two of Good Omens, the tale of Job and his struggles with good and evil are demonstrated and debated as the demon Crowley is sent to plague Job and his family by destroying his property and children, and the angel Aziraphale struggles with the implications of the actions of God. In the South Park episode Cartmanland, Kyle Broflovski, who is Jewish, experiences a major crisis of faith when his nemesis Eric Cartman inherits millions from his late grandmother and subsequently buys his own theme park, while Kyle is stricken with hemorrhoids. When trying to break into Cartman's park, he accidentally pops them and is in such pain that he is hospitalized. Tortured by how something so awful can happen to him, while someone like Cartman gets his own theme park, he concludes there is no God and renounces his faith. His parents try to cheer him up by reading from the Book of Job, which only serves to demoralize Kyle even more, who despairs at Job's horrific trials by God to prove a point to Satan. Nevertheless, Cartman eventually loses the park and is left with none of his inheritance, plus some additional debt brought on due to a failure to pay taxes and by a lawsuit following a fatality at his park. This turn of events lifts Kyle's spirits and even sends the hemorrhoids into remission, to which he joyously proclaims "You ARE up there!" In a series of (now deleted) cryptic tweets detailing the story of an unconfirmed meeting with Bob Dylan, comedian Norm Macdonald makes allusions and references to The Book of Job, calling it his favorite book. Dylan allegedly preferred Ecclesiastes.
Ислам мен араб халық дәстүрінде
Әйүп (ايوب) – Құранда аты аталған 25 пайғамбардың бірі, онда ол мызғымас және тура жолмен құлшылық ететін адам ретінде мақталады (Қ.38:44). Оның тарихының негізгі сызықтары Киелі кітаптағыдай, бірақ үш досының орнына оның бауырлары келеді, ал әйелі оның қасында қалады. Палестина халық әңгімелерінде Әйүптің сынақтан өткен жері – Аскалон қираған жерлеріне жақын орналасқан Әл-Жура ауылы. Сол жерде Алла оған жастық көзі сыйлап, барлық ауруларын жойып, жастығын қайтарды. Әл-Жура жыл сайынғы төрт күндік той-мерекелер өткізілетін орын болды, онда түрлі діндердің өкілдері жиналып, табиғи бұлақта тазартынушы еді. Ливандағы мувахидтер (немесе друздар) қауымы Шоуф аймағында Әйүптің қабірі бар деген сенімдегі қасиетті орын салды. Түркияда Әйүпті – Әйүп деп атайды, және ол Шанлыурфада өмір сүрген деп есептеледі. Оманның Салала қаласының сыртында да Әйүптің қабірі бар.
Job (ايوب) is one of the 25 prophets mentioned by name in the Quran, where he is lauded as a steadfast and upright worshipper (Q.38:44). His story has the same basic outline as in the Bible, although the three friends are replaced by his brothers, and his wife stays by his side. In Palestinian folklore, Job's place of trial is Al Jura, a village adjacent to the ruins of Ascalon. It was there that God rewarded him with a Fountain of Youth that removed whatever illnesses he had and restored his youth. Al Jura was a place of annual festivities (four days in all) when people of many faiths gathered and bathed in a natural spring. In Lebanon the Muwahideen (or Druze) community have a shrine built in the Shouf area that allegedly contains Job's tomb. In Turkey, Job is known as Eyüp, and he is supposed to have lived in Şanlıurfa. There is also a tomb of Job outside the city of Salalah in Oman.