Кіріспе

Неміс астрономы және математигі (1538–1612)

Кристофер Клавье (25 наурыз 1538 – 6 ақпан 1612) – неміс иезуит математигі, Collegio Romano математиктерінің басшысы және астроном. Ол Алойсий Лилиус ұсынған, Грегориан күнтізбесі деп белгілі болған күнтізбеді қабылдаған Ватикан комиссиясының мүшесі болды. Клавье кейіннен реформаланған күнтізбе туралы қорғаулар мен түсіндірмелер жазды, соның ішінде Лилиус еңбегін бағалап айтты. Өмірінің соңғы жылдарында ол Еуропадағы ең құрметті астроном болды және оның оқулықтары елу жылдан астам уақыт бойы Еуропа ішінде және одан тыс жерлерде астрономиялық білім беруде пайдаланылды.

Ерте өмір

Клавиус туралы көп мәлімет белгілі емес, тек ол 1538 немесе 1537 жылы Бамберг қаласында дүниеге келгені ғана белгілі. Оның нақты есімі белгісіз – ғалымдар оны Кристоф Клау немесе Клау деп есептейді. Кейбір зерттеушілер оның Clavius деген есімі, бастапқы неміс есімінің латынша нұсқасы болуы мүмкін дейді, яғни оның есімі Schlüssel (неміс тілінде «кілт», латын тілінде clavis) болған болуы керек. 1555 жылы Клавиус иезуит орденіне қосылды. Ол Португалиядағы Коимбра университетінде оқыды, онда ол әйгілі математик Педро Нуньеспен (Петрус Ноний) байланысқа түскен болуы мүмкін. Содан кейін Италияға барып, Римдегі иезуиттер колледжінде теологияны оқыды. 1564 жылы дін қызметкері болып тағайындалды, ал 15 жыл өткен соң, шіркеудің мерекелері жыл мезгілдеріне қатысты баяу өзгеретін процесті тоқтату үшін жаңа күнтізбе жасау жұмысы тапсырылды. Эразм Рейнхольдтың Пруссия кестелерін және Алойзий Лилиус еңбегін пайдаланып, ол 1582 жылы Папа Григорий XIII-нің бұйрығымен католик елдерінде қабылданған күнтізбе реформасын ұсынды, қазіргі кезде бүкіл әлемде қолданылатын Григориан күнтізбесі осылай пайда болды. Иезуит ордені ішінде Клавиус математиканы философтардың және Бенито Перейра сияқты иезуиттердің жиі сынап, мазақтайтын дәуірде математиканың қатаң оқу бағдарламасын енгізуде дерлік жеке жауапты болды. Логикада Клавтың заңы (бір ұсыныстың теріс пікірінің қайшылығынан оның ақиқатын шығару) оның атымен аталады. Ол 1593 жылы астролабиумының тригонометриялық кестелерінде ондық нүктені қолданды және Батыста оны осылай қолданғандардың бірі болды.

Астрономия

Клавий Жоханнес де Сакробосконың "De Sphaera" атты орта ғасырдың соңындағы ең маңызды астрономиялық оқулығына түсініктеме жазды. Клавийдің түсініктемесі сол заманғы ең ықпалды астрономиялық оқулықтардың бірі болды және 1570 мен 1618 жылдар аралығында кем дегенде 16 рет басылды, ал Клавий өзі мәтінді жеті рет қайта қарап, әр жолы оны едәуір кеңейтті. Оның аталған түсініктемесінің 1585 жылғы басылымында ол 1572 жылғы жаңа жұлдызды (Тихо Брахеден тәуелсіз) тұрақты жұлдыздар аймағында (Кассиопея шоқжұлдызында) анықтады және жаңа жұлдыздың орны барлық бақылаушылар үшін бірдей екенін тапты. Бұл оның Айдан тыс жерде болуын білдірді, ал аспан өзгермейді деген тұжырым бұрыс екені дәлелденді. Астроном ретінде Клавий Күн жүйесінің геоцентрлік моделіне қатаң сүйенді, онда барлық аспан денелері Жердің айналасында айналады. Коперниктің гелиоцентрлік моделіне қарсы болғанымен, Птолемейдің моделіндегі кемшіліктерді мойындады. Галилей 1611 жылы онымен кездесіп, телескоп арқылы жасалған жаңа байқаулар туралы әңгімелесті, оған үлкен құрмет көрсетті; Клавий сол кезде жаңа ашылуларды нақты деп қабылдады, бірақ Айдың бетіндегі таулардың шындығына күмән келтірді және телескоп арқылы Юпитердің төрт серігін көре алмағанын айтты. Кейіннен Ай бетіндегі үлкен кратер оның құрметіне аталды.

Римдік колледж

Колледж Романода болған кезінде Клав математиктердің басшысы, математиканың қоғамдық профессоры және 1610 жылға дейін Математика академиясында жоғары оқу және зерттеулер директоры болып қызмет етті. Одан кейін, 1612 жылға дейін екі жыл бойы бейресми түрде қызметін жалғастырды. Клав 1561 жылы Римге келгенге дейін Академия көптеген жылдар бойы бейресми түрде жұмыс істеді. Бірақ 1580 жылы "Ordo servandus in addiscendis disciplinis mathematicis" атты құжатында Клав математиканың егжей-тегжейлі оқу бағдарламасын сипаттап, Колледждің Академияны ресми түрде мойындауына қол жеткізді. 1612 жылы қайтыс болғаннан кейін Академиядағы бейресми курстар Колледжде жалғасты. Алайда, 1615 жылдан кейін Колледж каталогында математиктер туралы ешқандай мәлімет болмағандықтан, Академияның Collegio Romano-дан ресми мойындауы Кристофер Клавскийдің өлімінен кейін аяқталған сияқты.