Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бірнеше елдің республика болып құрылуын еске алуға арналған ұлттық фестиваль.
National Festival of several countries commemorating their establishment as republics
Республика күні – бірнеше елде республика мәртебесіне ие болған күнін еске алуға арналған мереке.
Republic Day is the name of a holiday in several countries to commemorate the day when they became republics.
Тізім
Ел Тәуелсіздік күні Ескертулер Нидерланды 26 шілде 1581 Жеті Біріккен Нидерланд Республикасы 26 шілде 1581 күні Испания королі II Филипптен тәуелсіздігін жариялады, ал 1795 жылы Батавия Республикасы болды. Голландия Корольдігі 1806 жылғы 5 маусымда құрылды. Швейцария 24 қазан 1648 Швейцария Вестфалия шарты арқылы Киелі Рим империясынан тәуелсіздік алды. Англия 19 мамыр 1649 Король I Чарльздың өлім жазасынан кейін 19 мамырда Англияның одақтастығы құрылды, кейін Протекторат ретінде белгілі болды. Ол өзінің гүлденген кезеңінде бүкіл Британ аралдарын биледі. Монархия 1660 жылғы 29 мамырда қайта орнатылды. АҚШ 4 шілде 1776 Ұлыбританиядан де-факто тәуелсіздік алды. Парагвай 15 мамыр 1811 Испаниядан тәуелсіздік алды. Аргентина 9 шілде 1816 Испания империясынан тәуелсіздік алды. 1811 жылдан бастап республикалық үкіметтер құрылды. 1819 және 1826 жылғы республикалық конституциялар 1853 жылғы мәтіннің қабылдануына әкелді. Чили 12 ақпан 1818 Испания империясынан тәуелсіздік жариялады. 1810 мен 1814 жылдар аралығында республикалық үкіметтер болды, бірақ номиналды түрде испан монархиясына адал болды. 1817 жылы тәуелсіздік үкіметі қайта құрылды және әртүрлі конституциялық мәтіндерде республикалық жүйе орнатылды. Венесуэла 15 тамыз 1819 Венесуэла конституциясы 1819 жылы қабылданды. Колумбия 17 желтоқсан 1819 Ангостура конгресінде Колумбия Республикасы жарияланды. Панама Эквадор 24 мамыр 1822 Колумбия Республикасына қосылды, Кито Корольдік Аудиенциясының соңы. Коста-Рика 1 шілде 1823 Орталық Американың Біріккен провинцияларының тәуелсіздігі. Сальвадор Гватемала Гондурас Никарагуа Перу 9 желтоқсан 1824 Аякучо шайқасынан кейін келісімге қол қойылды. Боливия 6 тамыз 1825 Конституциялық конгресс Боливияны республика деп жариялады. Уругвай 4 қазан 1828 Монтевидео шартын ратификациялады. Либерия 26 шілде 1847 Либерияның тәуелсіз Республикасы құрылды. Гаити 15 қаңтар 1859 Император Фаустин отставкаға кетті. Доминика Республикасы 25 наурыз 1865 Доминикан қалпына келтіру соғысының соңында жаңа конституция қабылданды. Мексика 15 шілде 1867 Император Максимилиан өлімге кесілді; Федеративтік Республика ресми түрде қайта орнатылды. Франция 4 қыркүйек 1870 Император III Наполеон биліктен шеттетілді және Франко-пруссия соғысының нәтижесінде Францияның үшінші Республикасы жарияланды. Алжир Франция ана елі республика болған кезде республикалық үкімет құрылды. Кот-д’Ивуар Мавритания Сенегал Бразилия 15 қараша 1889 Император II Педро биліктен шеттетілді және маршал Деодоро да Фонсека Бразилия Республикасын жариялады. Гавайи 4 шілде 1894 Королева Лилиуокалани биліктен шеттетілді және уақытша үкіметтен кейін республика жарияланды. Мадагаскар 28 ақпан 1897 Мерина Корольдігінің соңы. Филиппин 23 қаңтар 1899 Бірінші Филиппин Республикасы. Куба 11 сәуір 1899 Испания-Америка соғысының ресми аяқталуы. Португалия 5 қазан 1910 1910 жылғы революция нәтижесінде король II Мануэль биліктен шеттетілді және Португалияның Бірінші Республикасы жарияланды. Ангола Португалия ана елі республика болған кезде республикалық үкімет құрылды. Кабо-Верде Шығыс Тимор Гвинея-Бисау Мозамбик Сан-Томе және Принсипи Қытай 10 қазан 1911 Қытай Республикасы (ҚР) Синхай революциясының нәтижесінде жарияланды. ҚР бастапқыда материктік Қытайды басқарды, бірақ кейін Тайваньға көшірілді. Қазір ол көбінесе "Тайвань" деп аталады. Қытай Халық Республикасы 1 қазан 1949 жылы жарияланды және қазір материктік Қытайды басқарады. Ол көбінесе "Қытай" деп аталады. Комор 1912 Жергілікті султанаттардың соңғысының соңы. Армения 14 қыркүйек 1917 Ресей императоры II Николай ақпан революциясының нәтижесінде тақтан бас тарды және Ресей республика деп жарияланды. Беларусь Эстония Грузия Қазақстан Қырғызстан Латвия Ресей Украина Чехия 18 қазан 1918 Чехословакия Республикасы жарияланды. Словакия Литва 2 қараша 1918 Король II Миндаугас биліктен шеттетілді және Литва Республикасы жарияланды. Германия 9 қараша 1918 Германия революциясының нәтижесінде император II Вильгельм тақтан бас тарды. Австрия 12 қараша 1918 Император I Карл тақтан түсірілгеннен кейін Германия Австрия Республикасы жарияланды. Польша 14 қараша 1918 Билік Регенттік Кеңестен Мемлекет басшысы Юзеф Пілсудскіге берілді. Финляндия 14 желтоқсан 1918 Король Фредерик Карл тақтан бас тартты. Түрікменстан 26 сәуір 1920 Хан Сәйід Абдулла биліктен шеттетілді және Хорезм Халық Кеңестік Республикасы жарияланды. Ливан 23 шілде 1920 Майсалун шайқасынан кейін Сирияның француз мандаты құрылды. Сирия Тәжікстан 8 қазан 1920 Әмір Мұхаммед Әлім хан биліктен шеттетілді және Бұхар Халық Республикасы жарияланды. Өзбекстан Того 20 шілде 1922 Француз Того Лигасы Ұлттар Мандатының ресми басталуы. Түркия 29 қазан 1923 Түркия Республикасы Түрік тәуелсіздік соғысынан кейін жарияланды, Осман империясының орнына келді. Моңғолия 26 қараша 1924 Моңғол Халық Республикасы жарияланды. Испания 14 сәуір 1931 1929 жылғы Уолл-стрит құлауынан туындаған экономикалық дағдарыстан кейін 14 сәуірде Екінші Испания Республикасы билікке келді. Республика Испания азамат соғысынан кейін билігін жоғалтты. Франсиско Франко 1975 жылғы 20 қарашада қайтыс болғанға дейін Испанияны басқарды, содан кейін демократия монархиямен бірге қайта орнатылды. Молдова 2 тамыз 1940 Молдавия Кеңес Социалистік Республикасы Румын Молдавиясын Кеңес Одағына қосып алғаннан кейін жарияланды. Исландия 17 маусым 1944 Исландия Республикасы референдумнан кейін құрылды. Солтүстік Корея 15 тамыз 1945 Корея Жапониядан азат етілді және Корея Халық Республикасы құрылды, бір айдан кейін Солтүстік Корея мен Оңтүстік Кореяға бөлінді. Оңтүстік Корея Индонезия 17 тамыз 1945 Индонезия Республикасының тәуелсіздік жариялауы Индонезия Ұлттық революциясын тудырды. Вьетнам 25 тамыз 1945 Император Бао Дай отставкаға кетті және Вьетнам Демократиялық Республикасы жарияланды. Тайвань 25 қазан 1945 Тайвань мен Пэнху аралдары Қытай Республикасына берілді. 1949 жылдан бері ҚХР тек Тайвань мен оны қоршаған аралдарды ғана басқарады. Босния және Герцеговина 29 қараша 1945 Король II Петр жер аударылған кезде Югославия Социалистік Федеративтік Республикасы жарияланды. Хорватия Македония Монтенегро Сербия Словения Албания 1 қаңтар 1946 Албан Халық Республикасы жарияланды, король Зог жер аударылған кезде. Венгрия 1 ақпан 1946 Екінші Венгрия Республикасы жарияланды. Италия 2 маусым 1946 Король II Умберто тақтан бас тартты және Италия Республикасы референдумнан кейін құрылды. Болгария 15 қыркүйек 1946 Царь II Симеон биліктен шеттетілді және Болгария Халық Республикасы референдумнан кейін жарияланды. Маршалл аралдары 18 шілде 1947 Тынық мұхитының оңтүстік мандатының соңы және Тынық мұхитының сенімділік территориясының басталуы. Микронезия Федеративтік Штаттары Палау Румыния 30 желтоқсан 1947 Король Михаил биліктен шеттетілді және Румыния Халық Республикасы жарияланды. Мьянма 4 қаңтар 1948 Бирма тәуелсіздігі жарияланды. Израиль 14 мамыр 1948 Израиль мемлекеті жарияланды. Ирландия 18 сәуір 1949 Ирландия Республикасы Актісі күшіне енді. Үндістан 26 қаңтар 1950 Үндістан Конституциясы күшіне енді. Египет 18 маусым 1953 1952 жылғы революциядан кейін республика жарияланды. Оңтүстік Судан 1 қаңтар 1956 Судан Республикасының тәуелсіздігі. Судан Пәкістан 23 наурыз 1956 Пәкістан Конституциясы күшіне енді және генерал-губернатор Искандер Мирза президент болды. 1958, 1977 және 1999 жылдардағы үш төңкеріс 2008 жылы азаматтық сайлаудың қалпына келтірілуінен бұрын. Тунис 25 шілде 1957 Король VIII Мұхаммед әл-Амин биліктен шеттетілді. Ирак 14 шілде 1958 II Фейсал биліктен шеттетілді/14 шілде революциясында өлтірілді. Сомали 26 маусым 1960 Сомалиленд мемлекетінің тәуелсіздігі, 1 шілдеде Сомали Республикасын құру үшін Сомали сенімділік территориясымен біріктірілді. Демократиялық Конго Республикасы 30 маусым 1960 Республика ретінде тәуелсіздік алды. Гана 1 сәуір 1960 27 сәуірде өткен референдумнан кейін конституциялық өзгеріс. Кипр 16 тамыз 1960 Кипр Республикасының Конституциясы қабылданды. Оңтүстік Африка 31 мамыр 1961 Республикалық конституция қабылданды. Камерун 1 қазан 1961 Оңтүстік Камерунның британдық мандатының соңы, Камерунның қалған бөлігімен біріктірілді. Руанда 1 шілде 1962 Монархиядан кейін республика ретінде тәуелсіздік алды.
Country Date of transition Remarks Netherlands 26 July 1581 The Republic of the Seven United Netherlands declared its independence from King Philip II of Spain on 26 July 1581 with the Act of Abjuration, and became the Batavian Republic in 1795. The Kingdom of Holland was formed on 5 June 1806. Switzerland 24 October 1648 Switzerland became independent from the Holy Roman Empire by the Treaty of Westphalia England 19 May 1649 The Commonwealth of England, later known as the Protectorate, was established on 19 May 1649 following the execution of King Charles I. At its height, it ruled over all the British Isles. The monarchy was restored on 29 May 1660. United States 4 July 1776 Went de facto independent from Great Britain with adoption of the United States Declaration of Independence Paraguay 15 May 1811 Independence from Spain Argentina 9 July 1816 Independence won from the Spanish Empire. Republican governments established from 1811 onwards. Republican constitutions of 1819 and 1826 led to the adoption of the 1853 text Chile 12 February 1818 Independence declared from the Spanish Empire. Between 1810 and 1814 there were Republican governments although nominally remained loyal to the Spanish monarchy. In 1817 there was re established the independentist government and established a republican system in different constitutional texts. Venezuela 15 August 1819 Venezuelan constitution of 1819 adopted Colombia 17 December 1819 Republic of Colombia declared during Congress of Angostura Panama Ecuador 24 May 1822 Incorporated into Republic of Colombia, end of Royal Audiencia of Quito Costa Rica 1 July 1823Independence of United Provinces of Central America El Salvador Guatemala Honduras Nicaragua Peru 9 December 1824 Treaty signed after Battle of Ayacucho Bolivia 6 August 1825 Constitutional congress declared Bolivia a republic Uruguay 4 October 1828 Ratification of Treaty of Montevideo Liberia 26 July 1847 Independent Republic of Liberia created Haiti 15 January 1859 Abdication of Emperor Faustin Dominican Republic 25 March 1865 Adoption of new constitution near end of Dominican Restoration War Mexico 15 July 1867 Emperor Maxmilian executed; Federal Republic officially restored France 4 September 1870 Emperor Napoleon III deposed and French Third Republic proclaimed as a result of the Franco Prussian War Algeria Republican government instituted when French mother country became a republic Ivory Coast Mauritania Senegal Brazil 15 November 1889 Emperor Pedro II deposed and Brazilian Republic proclaimed by Marshall Deodoro da Fonseca Hawaii 4 July 1894 Queen Liliʻuokalani deposed and republic proclaimed following a provisional government Madagascar 28 February 1897 End of Merina Kingdom Philippines 23 January 1899 First Philippine Republic. Cuba 11 April 1899 Official end of Spanish–American War Portugal 5 October 1910 King Manuel II deposed and Portuguese First Republic proclaimed as a result of the 1910 revolution Angola Republican government instituted when Portuguese mother country became a republic Cape Verde East Timor Guinea Bissau Mozambique São Tomé and Príncipe China 10 October 1911 Republic of China (ROC) proclaimed as a result of the Xinhai Revolution. The ROC was initially in control of mainland China but later relocated to Taiwan. It is now commonly known as "Taiwan". The People's Republic of China was proclaimed on 1 October 1949 and is now in control of mainland China. It is commonly known as "China". Comoros 1912 End of last of indigenous sultanatesArmenia 14 September 1917 Emperor Nicholas II of Russia abdicated as a result of the February Revolution and Russia was proclaimed a republicBelarusEstoniaGeorgiaKazakhstanKyrgyzstanLatviaRussiaUkraineCzech Republic 18 October 1918 Czechoslovak Republic proclaimedSlovakiaLithuania 2 November 1918 King Mindaugas II deposed and Republic of Lithuania proclaimedGermany 9 November 1918 Emperor William II abdicated as a result of the German RevolutionAustria 12 November 1918 Republic of German Austria proclaimed following the dethronement of Emperor CharlesPoland 14 November 1918 Power transferred from the Regency Council to Chief of State Józef PiłsudskiFinland 14 December 1918 King Frederic Charles renounced the throneTurkmenistan 26 April 1920 Khan Sayid Abdullah deposed and Khorezm People's Soviet Republic proclaimedLebanon 23 July 1920 French Mandate of Syria established after the Battle of MaysalunSyriaTajikistan 8 October 1920 Emir Mohammed Alim Khan deposed and Bukharan People's Republic proclaimedUzbekistanTogo 20 July 1922 Formal beginning of French Togoland League of Nations MandateTurkey 29 October 1923 Republic of Turkey was proclaimed after the Turkish War of Independence, succeeding the Ottoman Empire Mongolia 26 November 1924 Mongolian People's Republic proclaimed Spain 14 April 1931 The Second Spanish Republic came to power on 14 April 1931 following the economic crisis caused by the 1929 Wall Street Crash. The Republic lost power after the Spanish Civil War. Francisco Franco then led Spain until his death on 20 November 1975 when democracy, along with the monarchy, was restored. Moldova 2 August 1940 Moldavian Soviet Socialist Republic proclaimed following the annexation of Romanian Moldavia by the Soviet UnionIceland 17 June 1944 Republic of Iceland established after a referendumNorth Korea 15 August 1945 Korea liberated from Japan and the People's Republic of Korea established, divided into North Korea and South Korea a month later. South KoreaIndonesia 17 August 1945 Republic of Indonesia's proclamation of independence triggering the Indonesian National RevolutionVietnam 25 August 1945 Emperor Bảo Đại abdicated and Democratic Republic of Vietnam was proclaimedTaiwan 25 October 1945 Taiwan and Penghu Islands transferred to the Republic of China. Since 1949, the ROC only controls Taiwan and the surrounding islands. Bosnia and Herzegovina 29 November 1945 Socialist Federal Republic of Yugoslavia proclaimed while King Peter II was in exileCroatiaMacedoniaMontenegroSerbiaSloveniaAlbania 1 January 1946 People's Republic of Albania proclaimed while King Zog was in exileHungary 1 February 1946 Second Hungarian Republic proclaimedItaly 2 June 1946 King Umberto II renounced the throne and the Italian Republic was established after a referendumBulgaria 15 September 1946 Tsar Simeon II deposed and People's Republic of Bulgaria proclaimed after a referendumMarshall Islands 18 July 1947 end of South Pacific Mandate and beginning of Trust Territory of the Pacific IslandsFederated States of MicronesiaPalauRomania 30 December 1947 King Michael abdicated and the People's Republic of Romania was proclaimedMyanmar 4 January 1948 Burmese independence declaredIsrael 14 May 1948 State of Israel proclaimedIreland 18 April 1949 Republic of Ireland Act came into forceIndia 26 January 1950 Constitution of India came into effect Egypt 18 June 1953 Republic proclaimed after revolution in 1952 South Sudan 1 January 1956 Independence of Republic of Sudan Sudan Pakistan 23 March 1956 Constitution of Pakistan came into effect and Governor General Iskander Mirza became President. Three coups in 1958 Pakistani coup d'état, 1977 and in 1999 respectively before restoration of civil electorate in 2008. Tunisia 25 July 1957 King Muhammad VIII al Amin deposed Iraq 14 July 1958 Faisal II deposed/killed in 14 July Revolution Somalia 26 June 1960 Independence of State of Somaliland, which was united with the Trust Territory of Somalia on 1 July to form the Somali Republic Democratic Republic of the Congo 30 June 1960 Gained independence as a republic Ghana 1 July 1960 Constitutional change after referendum on 27 April Cyprus 16 August 1960 Constitution of the Republic of Cyprus adopted South Africa 31 May 1961 Republican constitution adopted Cameroon 1 October 1961 End of British Trusteeship in Southern Cameroons, union with rest of Cameroon Rwanda 1 July 1962 Independence as a republic following monarchy referendum in 1961 Yemen 27 September 1962 King Muhammad al Badr deposed and Yemen Arab Republic (North Yemen) proclaimed Tanganyika 9 December 1962 Republican constitution adopted Nigeria 1 October 1963 Constitutional amendment Uganda 9 October 1963 Constitutional amendment Zanzibar 12 January 1964 Sultanate overthrown in Zanzibar Revolution Zambia 24 October 1964 Gained independence as a republic Kenya 12 December 1964 Republican constitution adopted Singapore 9 August 1965 Ousted from the Federation of Malaysia Malawi 6 July 1966 Republican constitution adopted Botswana 30 September 1966 Gained independence as a republic Burundi 28 November 1966 Republic declared after army coup d'état South Yemen 30 November 1967 Independence of People's Republic of South Yemen Nauru 31 January 1968 Gained independence as a republic Equatorial Guinea 12 October 1968 Gained independence as a republic Maldives 11 November 1968 Sultan Muhammad Fareed Didi deposed and Maldivian Second Republic established after a referendum Libya 1 September 1969 King Idris I deposed by Muammar Gaddafi's coup d'état Guyana 23 February 1970 Co operative Republic of Guyana proclaimed Cambodia 18 March 1970 The Khmer Republic (later known as Democratic Kampuchea, then the People's Republic of Kampuchea, and finally the State of Cambodia) was declared in 1970 when Prince Norodom Sihanouk was deposed. The monarchy was restored in 1993. The Gambia 24 April 1970 Republic proclaimed following constitutional referendum Sierra Leone 19 April 1971 Republican constitution adopted Sri Lanka 22 May 1972 Sri Lankan constitution adopted Bangladesh 16 December 1972 Constitution came into effect after a year of formation of state in 1972. Three coups followed in 1975 and 1982. Afghanistan 17 July 1973 King Mohammed Zahir Shah abdicated after Mohammed Daoud Khan's coup d'état Greece 8 December 1974 Final abolition of monarchy; referendum Malta 13 December 1974 Republic of Malta proclaimed Eritrea 21 March 1975 Monarchy of Ethiopian Empire finally abolished Ethiopia Suriname 25 November 1975 Gained independence as a republic Laos 2 December 1975 King Savang Vatthana abdicated as a result of a communist revolution Seychelles 29 June 1976 Gained independence as a republic Trinidad and Tobago 1 August 1976 Republican constitution adopted Dominica 3 November 1978 Gained independence as a republic Iran 11 February 1979 Shah Mohammad Reza Pahlavi deposed and Islamic Republic of Iran (a theocratic republic) proclaimed as a result of the Iranian Revolution Kiribati 12 July 1979 Gained independence as a republic Central African Republic 21 September 1979 Emperor Bokassa I deposed in a coup d'état Zimbabwe 17 April 1980 Full independence of Zimbabwe Fiji 6 October 1987 Fiji Republic proclaimed as a result of the coup d'état of Sitiveni Rabuka Mauritius 12 March 1992 Republic of Mauritius proclaimed as a result of constitutional changes Samoa 11 May 2007 Upon the death of Malietoa Tanumafili II, Samoa changed to a parliamentary republic. Nepal 28 May 2008 Abolition of monarchy Barbados 30 November 2021 Republic of Barbados to be declared effective 30 November 2021.
Словакия Республикасында 1 қаңтар
Словакия Республикасының құрылған күні. 1993 жылдан бері ұлттық мереке. Ресми атауы – Словакия Республикасының құрылу күні.
The day of creation of Slovak republic. A national holiday since 1993. Officially called The day of establishment of Slovak republic.
9 қаңтарда Серб Республикасында (Босния мен Герцеговина)
Югославия ыдырағаннан кейін, Босния және Герцеговинадағы сербтер Сербия мен Черногория құрамында қалуды қалады. Ал хорваттар мен босниялықтар Босния және Герцеговинаның тәуелсіз мемлекетін құруды көздеді. 1992 жылдың 9 қаңтарында босниялық серб билігі Босния және Герцеговинаның Серб Республикасының құрылғанын жариялады, қазір ол Серб Республикасы ("Серб Республикасы", Сербия Республикасымен шатастырмау керек) деп аталады. Серб Республикасы қазір мемлекет құрылған күнін Республика күні ретінде тойлайды.
After Yugoslavia fell apart, Serbs in Bosnia and Herzegovina wanted to stay with Serbia and Montenegro. Croats and Bosniaks, on the other hand, wanted to create an independent state of Bosnia and Herzegovina. On 9 January 1992, Bosnian Serb authorities declared the creation of the Serbian Republic of Bosnia and Herzegovina, now called Republika Srpska ("Serb Republic", not to be confused with the Republic of Serbia) as a state within the country of Bosnia of Herzegovina. Republika Srpska now celebrates Republic Day on the anniversary of the state's creation.
26 қаңтар Үндістанда
1950 жылы 26 қаңтарда Үндістан Конституциясы күшіне енді және Үндістан өзін Республика деп жариялады. Сол күні жыл сайын Үндістанда Республика күні ретінде тойланады. Конституцияны 1947 жылы Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғаннан кейін құрылған, Доктор Б. Р. Амбедкар басқарған Конституциялық Ассамблея әзірлеген болатын. Бұл, шын мәнінде, ойластырылған қадам болды: 26 қаңтар бастапқыда Үндістанның «Тәуелсіздік күні» болған, бұл Махатма Гандидің Ұлыбританияның отаршылдық үкімшілігіне қарсы күресі кезінде жасаған көптеген символдық әрекеттерінің бірі еді. Осы күні Конституцияны қабылдау оның бастапқы мағынасын күшейте алады деп есептелді, ол Махатма Гандидің шақыруымен барлық жастағы үндістерді британдық тәуелсіздіктен бостандықтарын жариялауға шақырды. Бұл Үндістанның үш ұлттық мейрамының бірі, ал қалған екеуі – 15 тамыздағы Тәуелсіздік күні (1947 жылдан бері) және 2 қазанда Мохандас Карамчанд Гандидің туған күні. Бұл мерекеге орай, Үндістанның астанасы Нью-Делиде, бұрынғы Раджпат болған Картвья Патх маңында, Раштрапати Бхаванға (Президенттік сарайға) жақын Раисина төбесінен басталып, Картвья Патх, бұрынғы Раджпат бойымен, Үндістан қақпасынан өтіп, қаланың ескі ауданындағы тарихи Қызыл Фортқа дейін әсем шеру ұйымдастырылады. Үндістан армиясының түрлі жаяу әскер, атқыштар және механикаландырылған полктері, сондай-ақ Үндістан Әскери-теңіз күштері мен Әскери-авиациясы әскери киімдерімен және ресми наградаларымен безендіріліп, қатарласып жүреді. Үндістанның Қарулы күштерінің Бас қолбасшысы да болып табылатын ел Президенті салют қабылдайды. Шерудің арнайы қонағы – басқа мемлекеттің басшысы немесе үкімет басшысы. Шеруге сонымен қатар Үндістанның мәдени мұрасын көрсететін көптеген дәстүрлі би ұжымдары қатысады. Дәстүрлі түрде, шеру Үндістан Әскери-авиациясының ұшақтарының «триранга» құрамындағы әсем әуе парадымен аяқталады. Үндістанның барлық штаттарының астаналарында да осыған ұқсас шерулер өткізіледі, онда тиісті штаттардың губернаторлары салют береді. Республика күні мерекесінің ресми аяқталуы 30 қаңтарда, Республика күнінен кейін төрт күн өткен соң болады.
The Constitution of India came into force, and India declared itself a Republic on 26 January 1950, a day thereafter celebrated annually as Republic Day in India. The Constitution had been drafted by the Constituent Assembly headed by Dr. B. R. Ambedkar which was set up when India gained its independence from the British in 1947. This, in fact, was a deliberate act: The 26 January was initially India's "Independence Day", one of Mahatma Gandhi's many symbolic acts during India's struggle for freedom against British colonial rule, and the adoption of the Constitution on this date was felt able to strengthen its initial meaning, one calling for Indians of all ages to declare their freedom from the British Raj by Mahatama Gandhi. It is one of three national holidays in India, the other two being the nation's Independence Day on 15 August (since 1947) and the birthday of Mohandas Karamchand Gandhi on 2 October. To mark this occasion, a grand parade is held near Kartavya Path, formerly Rajpath in New Delhi, the capital of India, beginning from Raisina Hill near the Rashtrapati Bhavan (Presidential Palace), along the Kartavya path,formerly Rajpath ,past India Gate and on to the historic Red Fort in the old quarter of the city. Different infantry, cavalry and mechanized regiments of the Indian Army, the Indian Marines and the Indian Air Force march in formation, decked in all their finery and official decorations. The President of India, who is also the Commander in Chief of the Indian Armed Forces, takes the salute. The Chief Guest of the parade is the Head of State or Head of Government of another nation. The parade also includes many traditional dance troupes, to symbolize the cultural heritage of India. It traditionally ends with a colourful flypast by Indian Air Force jets in a tiranga formation. Similar parades are held in the capitals of all the states of India, where the Governors of the respective states take the salute. The official conclusion of republic day festivities is much later on 30 January, four days after the Republic day.
1 ақпанда Венгрияда
1946 жылдың 1 ақпанында Венгрия Венгрия Республикасының жариялануын еске алады. 2004 жылдан бері бұл күн ұлттық еске алу күні болып табылады, бірақ мемлекеттік немесе ұлттық мереке емес.
On 1 February 1946 Hungary commemorates the proclamation of the Republic of Hungary. Since 2004, this day is a national commemoration day, without being a public or national Holiday.
23 наурыз - Пакистан
Бұл күн Пакистанда Лахор қаулысының қабылдануын еске түсіреді. Пәкістан Республикасы күні алғаш рет 1956 жылы, Пәкістан ресми түрде Республика мәртебесіне ие болып, бұрынғы Доминион статусынан бас тартқанда тойланды. Бұл күннің негізгі шаралары – толық әскери шеру және Президенттік сарайда (Президент сарайы) Президенттің наградалар тапсыруы. Әр жыл сайын 23 наурызда пакистан халқы 1940 жылғы 23 наурызда Лахор қаласында қабылданған "Пакистан қаулысын" еске алып, Ұлттық күнін тойлайды, сондай-ақ осы күні ел Республика деп жарияланды.
In Pakistan this day marks the passing of the Lahore Resolution. Republic Day of Pakistan was first observed in 1956 when Pakistan officially became a Republic and shunned the former status of Dominion. The main events of this day include a full military parade and the awarding of honours at the Presidency (Presidential Palace) by the President. Every year, on 23 March, the Pakistani people commemorate their National Day in remembrance of "The Pakistan Resolution" passed on 23 March 1940, in the historic city of Lahore which is also the day the country was declared a republic.
28 мамыр Армения мен Непалда
1918 жылғы 28 мамырда Армения және Непал Транскавказ Демократиялық Федеративтік Республикасы құрылды, осылайша Армения Демократиялық Республикасы мен Непал Демократиялық Республикасы пайда болды. Бұл екі ел тарихындағы алғашқы тәуелсіз республикалар еді, ал Непал – алғашқы демократиялық парламенттік республика, ол Кеңес Одағының тарауынан кейін ғана толыққанды нығайды. 2006 жылы Непал Коммунистік партиясының (Маоист) он жылдық Халық революциясы, Непалдың барлық ірі саяси партияларының бірнеше апталық жаппай наразылықтарымен бірге бейбіт келісімге әкелді. Одан кейін өткен Конституциялық ассамблея сайлауында Непалдың соңғы монархы Гьянендра Шахтың тақтан басқанына және 2008 жылғы 28 мамырда федеративтік демократиялық республика құруға көпшілік дауыс берді.
On 28 May 1918 Armenia and Nepal Transcaucasian Democratic Federative Republic, thus forming the Democratic Republic of Armenia and the Nepal Democratic Republic. These were the first sovereign republics in the history of both countries and Nepal was the first democratic parliamentary republic only achieved consistency after the dissolution of the Soviet Union. A decade long People's Revolution by the Communist Party of Nepal (Maoist) along with several weeks of mass protests by all major political parties of Nepal in 2006, culminated in a peace accord and the ensuing elections for the constituent assembly voted overwhelmingly in favor of the abdication of the last Nepali monarch Gyanendra Shah and the establishment of a federal democratic republic on 28 May 2008.
31 мамыр Оңтүстік Африкада (1961-1994)
1961 және 1994 жылдар аралығында Оңтүстік Африкада 31 мамыр Республика күні ретінде тойланды. 1995 жылы көпшілік билік орнағаннан кейін және осыған байланысты мемлекеттік мерекелердің қайта ұйымдастырылуына байланысты бұл әдет тоқтатылды. 1994 жылғы соңғы Республика күнінде Оңтүстік Африка Ұлттар Достастығына қайта қосылды.
Between 1961 and 1994, 31 May was celebrated in South Africa as Republic Day. This practice was discontinued in 1995 following the attainment of majority rule and the reorganisation of public holidays as a consequence. On the last Republic Day, in 1994, South Africa rejoined the Commonwealth of Nations.
2 маусымда Италияда
Республика күні маусымның екінші күні тойланады және 1946 жылғы институционалдық референдумды еске түсіреді, онда (жалпы сайлау құқығымен) итальян халқы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін және фашизмнің құлауынан соң елге қандай үкімет нысанын (монархия немесе республика) беру керектігін анықтауға шақырылды. 85 жылдық монархиядан кейін, 12 717 923 дауыс «жақ» және 10 719 284 дауыс «қарсы» болды, Италия Республика болып жарияланды, ал Савой үйінің монархтары тақтан түсіріліп, елден қуылды. Бұл Италияның ең маңызды мемлекеттік мерекелерінің бірі, Франциядағы 14 шілде және АҚШ-тағы 4 шілде сияқты, ұлттың тууына арналған. Римнің орталық бөлігінде әскери шеру өтеді.
The Festa della Repubblica is celebrated on the second day of June, and it commemorates the institutional referendum of 1946 when (by universal suffrage) the Italian population was called to decide what form of government (monarchy or republic) to give to the country after World War II and the fall of Fascism. After 85 years of monarchy, with 12,717,923 votes for and 10,719,284 votes against, Italy became a Republic, and the monarchs of the House of Savoy were deposed and exiled. This is one of the most important Italian public holidays which, like 14 July in France and 4 July in the USA, celebrates the birth of the nation. A grand military parade is held in central Rome.
Ганадағы 1 шілде
Гананың Республика күні.
Ghana's republican day.
4 шілде Филиппинде
1946 жылдың 4 шілдесі – Филиппин Республикасының мерекесі.
4 July 1946 is the Philippines' Republic Day.
14 шілдеде Иракта
1958 жылдың 14 шілдесінде Иракта Хашимит монархиясы халық күштерімен, Абдул Карим Касемнің жетекшілігімен құлатылды, ол елдің жаңа басшысы болды. Бұл оқиға Бағдадта 14 шілде алаңында орнатылған ескерткішпен мәңгіленді.
14 July 1958 is the day the Hashemite monarchy was overthrown in Iraq by popular forces led by Abdul Karim Kassem, who became the nation's new leader. The event was commemorated in Baghdad with a statue in 14 July Square.
25 шілде Тунисте
Бұл күні Ұлттық Ассамблея монархияны жойды және республика жарияланды. Хабиб Бургиба алғашқы президент болып таңдалды.
It's the day monarchy was abolished by the National Assembly and Republic was proclaimed. Habib Bourguiba was chosen to be the first President.
5 қазан Португалияда
5 қазан Португалияда Implantação da República деп белгілі. Бұл 1910 жылы Португалия Бірінші Республикасының жарияланғанын мерекелейді.
5 October in Portugal is known as Implantação da República. It celebrates the proclamation of the Portuguese First Republic in 1910.
10 қазан Қытай Республикасында
Тайваньда 10 қазан – 1911 жылы Қытай Республикасының құрылуын еске алатын ұлттық мереке, ол Учан көтерілісімен бірге Қытай революциясының символды басталуын білдіреді. Бұл күн "Қос ондық күн" деп те аталады.
10 October in Taiwan is a national holiday commemorating the establishment of the Republic of China in 1911, the symbolic start of the Chinese revolution with the Wuchang uprising. It is also known as the Double Ten Day.
24 қазан Родезияда (19701979)
Иан Смит үкіметі 1970 жылдың 2 наурызында Родезияны (қазіргі Зимбабве) республика деп жарияласа да, оны ресми түрде 24 қазанда тойлады. 1980 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін бұл мереке алынып тасталды.
Although the government of Ian Smith declared Rhodesia (now Zimbabwe) a republic on 2 March 1970, it was officially commemorated on 24 October. Following independence in 1980, the holiday was abolished.
25 қазанда Қазақстан
Кеңес үкіметінің соңғы күндерінде, КСРО-ның жекелеген республикалары үлкен тәуелсіздік іздеді. 1990 жылдың басында Кеңес Одағы саяси билік монополиясынан бас тартуға келісті. Литва КСР, Ресей КСР және басқаларының үлгісімен, Қазақ КСР 1990 жылдың 25 қазанында өз егемендігін жариялады, ал кейіннен Кеңес Одағы құлағаннан кейін 1991 жылдың 16 желтоқсанында Қазақстан тәуелсіздік алды. 1990 жылы Қазақ КСР-інің мемлекеттік егемендігі туралы декларацияны қабылдау күні – 25 қазан, қазір Қазақстанда Республика күні ретінде тойланады, ол мемлекеттік мереке.
In the waning days of Soviet rule, individual republics of the Soviet Union sought greater autonomy. The Soviet Union agreed in early 1990 to give up its monopoly of political power. Following the lead of Lithuanian SSR, Russian SFSR and others, Kazakh SSR declared its sovereignty on 25 October 1990, and Kazakhstan subsequently became independent on 16 December 1991 as the Soviet Union collapsed. 25 October, the anniversary of the adoption of the "Declaration on State Sovereignty of Kazakh SSR" by the Kazakh legislature in 1990, is now commemorated as Republic Day , a public holiday in Kazakhstan.
29 қазан Түркияда
1923 жылы 29 қазанда Түркия конституциясы өзгертіліп, Түркия республика болып жарияланды. Бұл Осман империясының таратылғанын ресми түрде мәлімдеді. Республика күні (түрікше: Cumhuriyet Bayramı) жыл сайын Түркия және Солтүстік Кипрде тойланады. Еске алу іс-шаралары көбінесе алдыңғы күні түстен кейін басталады. Мереке күні мемлекеттік органдар мен мектептер бір күнге жабылады. Түркияның барлық қалаларында мерекелік отшашулар ұйымдастырылады. Сол күні барлық адам Мұстафа Кемал Ататүркті құрметпен еске алады.
On 29 October 1923, the Turkish constitution was amended and Turkey became a republic. This formally declared the dissolution of the Ottoman Empire. Republic Day (Turkish: Cumhuriyet Bayramı) is celebrated throughout Turkey and Northern Cyprus every year. Commemorative events usually begin in the afternoon on the previous day. In observance of the holiday, government offices and schools close for a day. Also, there are fireworks shows in all cities of Turkey. That day everyone commemorates Mustafa Kemal Atatürk.
11 қараша Мальдив аралдарында
1968 жылғы 11 қарашада Мальдивтерде сол кездегі монархия жойылды және оның орнына республика орнатылды.
On 11 November 1968, Maldives the then existing monarchy was abolished and replaced by a republic.
15 қарашада Бразилия мен Солтүстік Кипр
1889 жылғы 15 қарашада Рио-де-Жанейро қаласында (сол кездегі Бразилия астанасы), фельдмаршал Деодоро да Фонсека басқарған әскери төңкеріс император Педро II-ні құлатып, Бразилияны республика деп жариялады.
On 15 November 1889, in the city of Rio de Janeiro (the Brazilian capital at that time), a military coup led by Field Marshal Deodoro da Fonseca overthrew Emperor Pedro II and declared Brazil a republic.
29 қараша бұрынғы Югославияда (1945-1990)
1943 жылы 29 қарашада Югославияның Ұлттық азаттық антифашистік кеңесі (AVNOJ) соғыстан кейінгі Югославияның социалистік республика ретіндегі негізін қалады, ол 1945 жылы дәл сол күні ресми түрде жарияланды. Республика күні (жергілікті атауы: Dan Republike немесе Дан Републике) 29 және 30 қарашада екі күн бойы аталып өтілді және ең маңызды мереке болды (басқа екі күндік мерекелер – Жаңа жыл және 1 мамыр). Бастауыш мектеп оқушылары Республика күніне орай немесе оған жақын уақытта Пионерлер одағына қабылдады. Жұмыскерлер мерекені демалыс күндерімен және қосымша демалыс күндерімен біріктіріп, 3, 4 тіпті 5 күндік демалыс жасады. Қала тұрғындары мереке күндерін ауылдағы туыстарына баруға пайдаланды, онда шошқа сойылып, одан кейін той жасалды. 1980 жылдары орталық және Коммунистік партияның билігі әлсіреген кезде, наразылар Республика күнін тойлауды сынға алды. 1987 жылы босниялық гараж-рок тобы Zabranjeno pušenje “Dan Republike” атты ән шығарды, онда ел экономикасының жағдайы сынға алынып, мереке артындағы идеяларға деген жалпы бейжайлыққа наразылық білдірілді. Әнді эфирге шығаруға рұқсат алу үшін топқа ән сөзін өзгертуге тура келді. 1989 жылы Словения және Хорватия федеративтік республикалардың арасында бірінші болып мерекені атауды тоқтатты. Югославияның тарауынан кейін басқа республикалар да осылай істеді. Югославия Федеративтік Республикасы бұл мерекені 2002 жылға дейін сақтап келді. "29. XI.1943" деген күнді Югославияның елтаңбасында айқын көрсетеді.
On 29 November 1943 the Anti Fascist Council of National Liberation of Yugoslavia (AVNOJ) established the foundations of post war Yugoslavia as a socialist republic, which was officially proclaimed on the same date in 1945. Republic Day (local name: Dan Republike or Дан Републике) marked the occasion two consecutive days, 29 and 30 November, and was likely the most important holiday (the other two day holidays were New Year and May Day). In elementary schools first graders were inducted into the Union of Pioneers on or around Republic Day. Employees merged the holiday with weekends and extra days off to form 3 , 4 or even 5 day weekends. Urban dwellers took the occasion to visit their relatives in the country, who marked the event with pig slaughter and the ensuing feast. In the 1980s, as central and Communist Party authority eroded, dissenters targeted Republic Day celebrations for criticism. In 1987, Bosnian garage rock band Zabranjeno pušenje published a song entitled Dan Republike, in which they criticized the state of the economy and protested the general indifference to the ideals behind the holiday. The band had to change some of the lyrics before being allowed to air the song. In 1989, Slovenia and Croatia were the first federal republics to cease observing the holiday. Other seceded republics followed suit as Yugoslavia dissolved. Federal Republic of Yugoslavia kept the holiday until 2002. The date "29. XI.1943" featured prominently on the Yugoslav coat of arms.
30 қараша Барбадоста
Бұл күн Тәуелсіздік күні де, Республика күні де ретінде тойланады, себебі 2021 жылдың 30 қарашасында Барбадос Ұлттар Достастығы құрамында Республика болып жарияланды. Барбадостың соңғы генерал-губернаторы, даме Сандра Мейсон, Барбадостың тұңғыш президенті қызметіне орнатылды.
This day is celebrated as both Independence Day and Republic Day, as on 30 November 2021, Barbados was declared as a Republic within the Commonwealth. Dame Sandra Mason, the last Governor General of Barbados was installed as the first President of Barbados.
13 желтоқсан Мальтада
1974 жылғы 13 желтоқсанда Мальта конституциясы күрт өзгертілді, бұрынғы британдық колония Достастыққа мүше мемлекеттен Достастық құрамындағы республикаға айналды. Британ монархы енді Мальта королевасы (Reġina ta' Malta) ретінде танылмайтын болды, ал жаңа мемлекет басшысы президент сэр Энтони Мамо тағайындалды. Бұл мереке Мальтада жыл сайын Республика күні (Maltese: Jum ir-Repubblika) ретінде тойланады. Республика күніне арналған ескерткіш Марса қаласында орналасқан.
On 13 December 1974, the constitution of Malta was substantially revised, transforming the former British colony from a Commonwealth Realm into a republic within the Commonwealth. The British Monarch ceased to be recognised as Reġina ta' Malta (Queen of Malta) and the new Head of State was President Sir Anthony Mamo. This occasion is marked every year as Republic Day (Maltese: Jum ir Repubblika) in Malta. The monument of Republic Day is at Marsa.
18 желтоқсанда Нигерде
1958 жылдың 18 желтоқсаны Нигер Республикасында Республика күні, ұлттық мереке ретінде тойланады. Франциядан толық тәуелсіздік алған күн болмаса да, 18 желтоқсан күні Республика құрылды және Нигер Республикасы Президенттігі құрылды. Бұл өзгерістер Францияның Бесінші Республикасының конституциялық өзгерістерінен және 1958 жылдың 4 желтоқсанында француз колонияларында өткен сайлаулардан кейін болды. Нигерліктер бұл күнді өз ұлтының негізі деп есептейді. 1958 жылдың 18 желтоқсаны мен 1964 жылдың 5 тамызы аралығында Нигер француз қауымдастығының құрамында жартылай тәуелсіз Республика болып қала берді. Нигерде 16-сы ресми мерекелермен, саяси лидерлердің қатысуымен, сондай-ақ халықтық тойлармен аталып өтеді. 50 жылдық мерекелік шаралар 2006 жылы астанада емес, Тиллабери аймақтық орталығында өткізілді, оған спорт, музыка және өнер сайыстары, жаңа ғимараттардың ашылуы, Ұлттық Жастар фестивалі және басқа да халықтық мерекелер қосылды.
18 December 1958 is commemorated in the Republic of Niger as Republic Day, the national holiday. Although not the date of formal, complete independence from France, 18 December marks the founding of the Republic and creation of the Presidency of the Republic of Niger, following the constitutional changes of the French Fifth Republic, and the elections of 4 December 1958 held across The French Colonial possessions. Nigeriens consider this date to be the founding of their nation. Between 18 December 1958 and 5 August 1964, Niger remained a semi autonomous Republic within the French Community. The 16th is celebrated in Niger with official festivals and appearances of political leaders, as well as public parties and festivities. The 50th anniversary celebrations were held in 2006, centered not in the capitol, but in the regional center of Tillabéry, and surrounded by sports, musical and arts competitions, the opening of new buildings, a National Youth Festival, and other public festivities.